ازدواج آسان گرفتار صف وام

آمار‌های رسمی هشدار می‌دهد که ازدواج در ایران نسبت به ۱۵ سال پیش حدود ۵۰ درصد کاهش یافته، جمعیت مجردان بالای سن ازدواج به ۱۳/۶ میلیون نفر رسیده و نرخ ازدواج زنان مجرد به ۳/۱۶ درصد سقوط کرده است. نکته نگران‌کننده‌تر این‌که ۵۴۹ هزار و ۹۷۱ نفر در صف وام ازدواج هستند؛ تسهیلاتی که فقط ۲ درصد از کل منابع بانکی کشور را به خود اختصاص داده است، اما جوانان باید برای به دست‌آوردن آن از هفت خان عبور کنند.

در ادامه درباره این مسائل با بهمن عبدی، مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی و توسعه اجتماعی معاونت جوانان به گفت‌و‌گو پرداخته‌ایم. 

افزایش و کاهش آمار ازدواج به عوامل مختلفی از جمله جمعیت‌شناختی، اجتماعی، اقتصادی و حتی فرهنگی بستگی دارد. در جامعه ما از حدود ۱۵ سال پیش تاکنون وقوع ازدواج هرسال رو به کاهش است. به طوری که سال ۱۳۸۹ بیش از ۸۹۰ هزار ازدواج در کشور ثبت شده است و سال ۱۴۰۴ حدود ۴۳۰ هزار مورد. در این زمینه آمار‌های دقیق و تحلیلی نیز استخراج شده که از آن جمله می‌توان به نرخ مقایسه‌ای ازدواج زنان اشاره کرد. در سال ۱۴۰۱ نرخ ازدواج زنان مجرد به ازای هر ۱۰۰ نفر زن مجرد ۳۵/۴، در سال ۱۴۰۲ برابر با ۸۴/۳ و این رقم در سال ۱۴۰۴ برابر با ۱۶/۳ است و اکنون با کاهش نرخ ازدواج زنان مجرد مواجهیم. آمار بسیار مهم در این زمینه این است که تعداد افراد در معرض ازدواج یعنی مجردان بالاتر از سن قانونی ازدواج از حدود ۱۲ میلیون و ۶۰۰ هزارنفر به بیش از ۱۳ میلیون و ۶۰۰ هزارنفر رسیده است. این مورد را می‌توان یکی از مسائل اساسی و کلان جامعه ایران در این برهه دانست که می‌بایست در سیاست‌ها و راهبرد‌های کلان کشور، کانون توجه باشد. هرچند تأثیر شرایط اقتصادی را می‌توان در کاهش نرخ ازدواج در صدر عوامل دیگر قرار داد، اما در دهه‌های اخیر با کاهش نرخ رشد جمعیت، هرم سنی جامعه همواره در حال تغییر بوده است. به طوری‌که هر سال از تعداد جمعیت جوان کاسته شده است. این در حالی است تعداد مجردان در کشور رو به افزایش است. بیشترین تعداد ازدواج در بازه ۲۰ تا ۲۹ سال است که در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۳۵ هزار ازدواج از ۴۳۰ هزار ازدواج در این بازه بوده و حدود ۱۵۱ هزار مورد آن مربوط به بازه ۳۰ تا ۳۹ سال بوده است؛ بنابراین با کاهش جمعیت در این بازه سنی ما شاهد کاهش ازدواج در جامعه نیز هستیم.

 

میانگین سن ازدواج بار اول در کل کشور و در سال ۱۴۰۴ در میان مردان ۳/۲۸ و در میان زنان ۱/۲۴ بوده است. یافته‌ها حاکی از این است که استان‌های تهران، ایلام، کهگیلویه و بویراحمد، البرز، فارس، اصفهان و کرمانشاه به ترتیب بالاترین سن ازدواج مردان را به ثبت رساندند. در مقابل استان‌های سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی، خراسان شمالی، خراسان رضوی، یزد، گلستان و کرمان به ترتیب پایین‌ترین سن ازدواج در مردان را داشته‌اند. بیشترین سن ازدواج مردان توسط تهرانی‌ها با ۶/۳۰ سال و کمترین آن در میان جوانان سیستان و بلوچستانی با ۹/۲۴ سال به ثبت رسیده است. میانگین سن ازدواج مردان در کشور برابر با ۳/۲۸ سال است. این وضعیت در میان زنان کمی متفاوت‌تر است به طوری که بیشترین سن ازدواج زنان به ترتیب در استان‌های تهران، البرز، ایلام، گیلان، کهگیلویه و بویراحمد، فارس و کرمانشاه و کمترین سن ازدواج زنان به ترتیب در استان‌های سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی، خراسان رضوی، خراسان شمالی، یزد، آذربایجان شرقی و اردبیل اتفاق می‌افتد. بالاترین سن ازدواج زنان در میان تهرانی‌ها با متوسط ۱/۲۷ سال و کمترین سن ازدواج در میان زنان جوان استان سیستان و بلوچستان با متوسط سن ۸/۲۰ سال رخ می‌دهد. میانگین سن ازدواج زنان در کشور برابر با ۱/۲۴ سال است. 

وضعیت ازدواج در ایران فقط به عوامل اقتصادی محدود نمی‌شود، بلکه مجموعه‌ای از متغیر‌های اجتماعی، روانی، فرهنگی و جمعیت‌شناختی در آن نقش دارند. هرچند مردم معمولا کاهش ازدواج را ناشی از مشکلات اقتصادی می‌دانند، اما نباید از تأثیر تغییر سبک زندگی، گسترش رسانه‌ها و تحول در کیفیت ارتباطات انسانی غافل شد؛ چرا که بسیاری از مجردان با وجود داشتن تمکن مالی، به دلیل ناآمادگی روانی یا عادت به زندگی مجردی تن به ازدواج نمی‌دهند. بر این اساس، مهم‌ترین چالش‌های ازدواج را می‌توان در چهار دسته خلاصه کرد: تورم و پیش‌بینی‌ناپذیری وضعیت اقتصادی که ازدواج را به یک ریسک تبدیل کرده است، تغییر کیفیت ارتباطات انسانی تحت تأثیر سبک زندگی رسانه‌ای، بالا رفتن سن مجردان به‌ویژه متولدین دهه ۶۰ و عادت به تجرد و در نهایت عادی شدن زندگی مجردی به‌عنوان یک عامل فرهنگی. بدیهی است تحولات سیاسی سال‌های اخیر نیز بر تشدید این عوامل مؤثر بوده است.

 

شعار محوری هفته ازدواج: پیوند مهر، ازدواج آسان، تعالی نسل است. همان‌گونه که می‌دانیم یکی از چالش‌های ازدواج، عوامل اقتصادی به ویژه در آغاز زندگی مشترک و تهیه لوازم و جهیزیه و هزینه‌های ازدواج است. معاونت امور جوانان در زمینه اقداماتی را در دست اقدام دارد و نیز برنامه‌ها و راهبرد‌هایی نیز در حال تهیه و تدوین است. 

در روز‌های اخیر یکی از اقداماتی که توسط این معاونت انجام شده است، آغاز همکاری زنجیره تأمین کنندگان جهیزیه و مراسم عقد و عروسی است. این اقدامات در راستای کاهش هزینه‌ها از طریق تسهیل دسترسی زوجین به تأمین‌کنندگان کالا و خدمات به زوجین در حال انجام است. در همین راستا و به منظور انسجام‌بخشی به این موضوع، از ظرفیت سازمان‌های مردم نهاد در استان‌ها استفاده شده است. این برنامه در قالب طرح وصال شیرین انجام می‌شود. در این چارچوب یکی از سمن‌های فعال و بزرگ در هر استان به‌عنوان دبیرخانه وصال شیرین انتخاب شده و مسئولیت شناسایی و انعقاد قرارداد با مراکز ازائه دهنده خدمات ازدواج را بر‌عهده دارد. در این زمینه زوج‌های جوان می‌توانند با ثبت درخواست خود در سامانه هم‌راه، پس از بررسی و معرفی توسط سمن به مراکز طرف قرارداد، می‌توانند از خدمات مربوط به مراسم ازدواج با هزینه‌های کمتر از هزینه معمول استفاده کنند. 

از جمله اقدامات در این زمینه، پیگیری مداوم معاونت از مراجع ذی‌ربط برای تسریع در پرداخت وام‌های ازدواج است. با توجه به این‌که هم‌اکنون حدود ۵۵۰ هزار زوج در صف دریافت وام ازدواج هستند، لازم است در این زمینه اقدامات لازم توسط بانک مرکزی و دیگر بانک‌های ارائه دهنده تسهیلات صورت گیرد. از جمله اقدامات دیگر در این هفته اهدای ۵۰۰۰ جهیزیه رایگان به جوانان است که با همکاری معاونت امور جوانان وزارت ورزش و جوانان و توسط سازمان‌های خیریه به زوج‌های نیازمند است. همچنین امکان برگزاری جشن ازدواج ۴۰ هزار زوج در این هفته توسط وزارت ورزش و جوانان فراهم شده است. یکی از برنامه‌ها مهم در این هفته مربوط به فرهنگ قدردانی و قدرشناسی است. در این راستا برنامه‌ریزی شده است که از بیش از ۱۰۰۰ نیکوکار و خیر ازدواج در سطح کشور به منظور ارج نهادن به فرهنگ خیریه در حوزه ازدواج و جوانان قدردانی شود. 

 

ارائه تسهیلات ازدواج یکی از اقدامات مهم است به همین دلیل معاونت امور جوانان وزارت ورزش و جوانان، به موازات برنامه‌ریزی برای تسهیل در ازدواج؛ با برنامه‌های فرهنگی و رسانه‌ای مختلف و با مشارکت چهره‌های تأثیرگذار اجتماعی و سازمان‌های مردم‌نهاد، سعی در تغییر نگاه به مراسم ازدواج دارد.

 

در دهه‌های گذشته و با استمرار فرهنگی و سنت‌ها در این زمینه، شاهد بودیم مراسم ازدواج مستلزم طی مراحل مختلف و انجام رسوم یا تجملات زیادی بوده است؛ این امر تا جایی اهمیت دارد که می‌تواند بر تصمیم جوانان به ازدواج مؤثر باشد. بر همین اساس یکی از برنامه‌های این معاونت، ترویج ازدواج آسان است. این امر هرچند مختص به یک نسل نیست، اما طبیعتا تمرکز آن بر نسل جوان به‌ویژه نسل z خواهد بود. 

 

نکته جالب است که به نظر می‌رسد این نسل بیش از نسل‌های گذشته در پذیرش تسهیل‌گیری آمادگی دارند. در همین راستا آموزش‌هایی در قالب ۱۱۳۵۰ کارگاه برای بیش از ۴۵۰ هزارنفر از جوانان در سراسر کشور در سال ۱۴۰۴ برگزار شده است.