تفسیر اطلاعات در دنیای دیجیتال

رادیولوژی تشخیصی و درمانی نوین از مفاهیم انفورماتیک جدایی ناپذیر است.

کد خبر: ۱۴۸۰۷۷

بسیاری از روشهای تصویربرداری جدید دیجیتال هستند و دیگر روشها از جمله رادیوگرافی ساده و سونوگرافی به صورت روزافزونی دیجیتالی می شوند.
تصویربرداری پزشکی در موارد متعددی از جمله مدیریت ، دقت تشخیصی ، ارتباطات ، آموزش و پژوهش از دیجیتالی شدن بهره برده است . با توجه به این که برنامه های آموزشی رادیولوژی در بسیاری از کشورها از جمله ایران کمتر به مفاهیم انفورماتیک می پردازند و رادیولوژیست یا کارشناس رادیولوژی را برای استفاده کارآمد از تجهیزات دیجیتال تصویربرداری آماده نمی کنند بنابراین دانش و تجربه عملی محدود سبب شده است رادیولوژیست ها در سفارش و استفاده از محصولات و خدمات مرتبط با انفورماتیک تصویربرداری محتاطانه عمل کنند.

این در حالی است که آموزش های اختصاصی که دانش پایه انفورماتیک تصویربرداری را پوشش می دهد ، می تواند شکاف موجود میان رادیولوژیست ها و فناوری های نوین را از میان بردارد. در دنیای امروز ، استفاده از رایانه در تمام تخصص های پزشکی در حال پیشرفت و گسترش است. رادیولوژی نیز مانند دیگر تخصص های پزشکی نیازمند استفاده از فناوری های نوین است . با توجه به این که می توان همه اطلاعات پزشکی فرد را روی یک لوح فشرده ثبت کرد ، لازم است در انتقال اطلاعات مربوط به تصاویر رادیولوژی نیز از روش مشابهی استفاده کرد بنابراین باید دستگاه های رادیولوژی نیز براساس فناوری های نوین تشخیصی همگام با دیگر ابزارهای تشخیصی و درمانی ، تحولاتی را پشت سر گذارند. با این تغییرات بدون نیاز به تغییر دستگاه های قدیمی رادیولوژی می توان از تمام امکانات موجود در ثبت تصاویر رادیولوژی با کیفیتی بسیار مطلوب تر استفاده کرد. این در حالی است که خطرات ناشی از پرتونگاری به بیمار نیز در نتیجه عدم لزوم تکرار پرتونگاری ، به مراتب کاهش خواهد یافت . یکی از سیستم هایی که از 25 سال پیش استفاده از آن در اروپا و امریکا آغاز شده است سیستم PACS یا سیستم بایگانی و بازیافت تصویری مبتنی بر رایانه است که می تواند تصاویر حاصل از روشهای مختلف تصویربرداری تشخیصی مانند ام آر آی ، رادیوگرافی ، آنژیوگرافی ، پزشکی هسته ای و... را به صورت تصاویر دیجیتالی ذخیره و بازخوانی کند. این سیستم متشکل از ایستگاه های نمایشی و ویرایشی تصاویر دیجیتالی در هر یک از بخشهای متصل به شبکه های محلی یا داخلی در بیمارستان یا حتی خارج از بیمارستان است که دسترسی پزشک به تصاویر ذخیره شده و در نتیجه کاهش وابستگی پزشک به متخصصان رادیولوژی ، دسترسی همزمان جراحان در بیمارستان های مختلف و مشاوره متمرکز درباره مقایسه روشهای درمانی متعدد را فراهم می کند. با بهره برداری از این سیستم مشکلات مرتبط با ذخیره فیلمها مانند گم شدن فیلمها و برداشت مجدد ، نسخه برداری از فیلمها ، حجم و هزینه بالای فیلمها نیز کمک می کند. بیشتر موارد سیستم PACS با سیستم اطلاعاتی بیمارستان و سیستم اطلاعاتی رادیولوژی مرتبط است تا برقراری ارتباط بین تصاویر با اطلاعات مربوط به بیماران و امکان استفاده از سیستم های تله رادیولوژی برای انتقال و دریافت تصاویر و اطلاعات بیمار از مناطق دور را تسهیل کند. همکاری این سیستم ها می تواند ارتباط بین بخشهای مختلف درمانی را بهبود بخشیده و کارایی و کیفیت مراقبت از بیمار در بیمارستان ها را افزایش دهد. سیستم های ذخیره و بازیابی تصویری به طور کلی از ابزارهای ارتباطی رایانه میزبان ، ابزارهای بایگانی تصویر و ایستگاه های نمایش که به شبکه ارتباطی متصل است ، تشکیل شده است . هر یک از اجزای شبکه ، دارای یک رایانه یا پردازشگر است که انتقال تصویر را کنترل می کند. این در حالی است که سرعت انتقال به نوع رایانه و رسانه برقرارکننده ارتباط بین اجزای سیستم بستگی دارد.

پل ارتباطی تصویربرداری و انفورماتیک

با ایجاد ارتباط میان دنیای فناوری و پزشکی ، رادیولوژی و تصویربرداری نیز وارد مرحله جدیدی خواهد شد. با دستیابی به توانایی ارائه تصاویر دیجیتال از طریق سیستم های الکترونیکی ، فرصتهای جدیدی برای پزشکان و رادیولوژیست ها فراهم خواهد شد. در روش استفاده از فیلم ، پزشکان از محدوده متنوعی از سیستم های نمایشگر استفاده می کنند و نمایشگرهای موتوری پیچیده ای را برای ایجاد صفحه نمایش لازم در پشت تصویر به کار می برند. یکی از بزرگترین مزایای توسعه سیستم های سخت افزاری و نرم افزاری در تصویربرداری ، افزایش سرعت عمل در تفسیر تصاویر است . در این سیستم ، تصاویر در کوتاه ترین زمان ممکن به وسیله ابزارهای دیجیتالی که از طریق صفحه کلید هدایت و با استفاده از انگشتان دست به راحتی اجرا می شوند، مورد بررسی قرار خواهند گرفت.

ورود انفورماتیک به تصویربرداری

در 2 دهه اخیر تصویربرداری تحت تاثیر فناوری اطلاعات و علوم مرتبط با آن قرار گرفته است. اولین دستگاه تصویربرداری دیجیتالی سال 1985 در دانشگاه UCLA مورد استفاده قرار گرفت.
اولین مدل تجاری سیستم رادیولوژی دیجیتالی نیز سال 1985 به بازار عرضه شد و در سالهای بعد این سیستم بتدریج توسعه یافت و مدلهای جدیدتری از آن به بازار عرضه شد که بسیاری از مشکلات پیشین در کاربرد آنها را از میان برداشته است.
استفاده از سیستم های ذخیره و بازیابی تصویری تنها به تصویربرداری محدود نخواهد بود بلکه از سیستم هایی که براساس PACS عمل می کند در جراحی هم استفاده می شود و به این ترتیب شبکه های اطلاعاتی که معمولا از خطاها و اشتباهات کمتری برخوردار است ، راه اندازی می شود.
این سیستم نخستین بار سال 1982 از سوی انجمن رادیولوژی امریکا تایید شد و سال 1984نیز در اروپا مورد توجه کنگره رادیولوژی اروپا (ECR) قرار گرفت.
امروزه بیشتر بیمارستان ها و مراکز تصویربرداری دنیا به این سیستم مجهز شده اند و تنها در تعداد محدودی از بیمارستان های اروپا و امریکا از دستگاه های قدیمی تصویربرداری استفاده می شود.

امروزه تقریبا بیش از نیمی از محصولات تصویری در یک بیمارستان برپایه اشعه ایکس است که با سیستم هایی کار می کنند که در آنها از فیلم استفاده می شود. اگرچه استفاده از سیستم های دیجیتالی مستلزم صرف هزینه بیشتری است اما پس انداز عملی استفاده از آن هزینه اولیه خرید و راه اندازی سیستم را جبران می کند. قدرت تشخیص بالای این سیستم ها ، بهترین تصاویر را در حین تصویربرداری از بیمار تهیه می کند. علاوه بر این با استفاده از تجهیزات نرم افزاری سیستم می توان اطلاعات بیشتری از تصویر به دست آورد که در تشخیص و درمان بیماری نقش بسزایی دارد. این تصاویر می تواند بایگانی شود و در کوتاه ترین زمان ممکن مورد استفاده قرار گیرد و بررسی مجدد تصاویر و ارجاع آنها به پزشک معالج نیز امکان پذیر است . اطلاعات ثبت شده از بیمار در یک پردازشگر شیمیایی به وسیله چاپگرهای دیجیتالی چاپ می شوند و روی صفحه نمایش رایانه مورد بررسی قرار می گیرند.

تمرکززدایی خدمات پزشکی

به گفته دکتر عبدالرسول صداقت ، رئیس انجمن رادیولوژی ایران ، در حال حاضر رشته رادیولوژی در ایران در موقعیتی قرار دارد که می توان آن را در بالاترین سطح خاورمیانه قرار داد. این رشته در حال حاضر تنها شامل تصویربرداری و تشخیص تصاویر نیست بلکه اکنون سالهاست که در ایران همزمان با دیگر نقاط دنیا رشته ای به نام رادیولوژی مداخله ای راه اندازی شده است .صداقت در حاشیه برپایی نخستین سمینار انفورماتیک تصویربرداری رادیولوژی ایران که شهریورماه امسال در بیمارستان شهید هاشمی نژاد تهران برگزار شد یادآور شد در حال حاضر تجهیزات تصویربرداری پزشکی ایران در سطح بالایی قرار دارد و بیش از 90 درصد تجهیزات و فناوری های نوین این رشته در کشور ما مورداستفاده قرار می گیرند اما متاسفانه بیشتر این تجهیزات در تهران متمرکز شده اند و وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی باید با ایجاد امکان استفاده از این تجهیزات پیشرفته در دیگر استان ها و شهرستان ها در مسیر تمرکززدایی خدمات پزشکی در تهران گام بردارد. بااستفاده از سیستم های انفورماتیک تصویربرداری مانند PACS می توانیم تصاویر رادیولوژی را بایگانی و از آن برای ارسال تصاویر به هر نقطه ای از دنیا استفاده کنیم بنابراین باید از سیستم هایی استفاده کنیم که در آنها خروجی تصویر به صورت دیجیتال است . در حال حاضر بیشتر دستگاه های تصویربرداری دنیا خروجی دیجیتال دارند. در دستگاه های رادیولوژی قدیمی که فاقد این سیستم هستند از دستگاهی به نام CR استفاده می شود که تبدیل تصاویر رادیولوژی به نوع دیجیتال را امکان پذیر می کند و در حال حاضر تعداد محدودی از این سیستم ها در مراکز تصویربرداری و بیمارستان های کشور مورد استفاده قرار می گیرند. با توجه به لزوم استفاده از فناوری های نوین در کشور باید زمینه ای فراهم شود تا دیدگاه های اقتصادی و علمی توسعه یابد و اقدامات اولیه برای استفاده از شیوه های نوین در تشخیص و درمان بیماری ها فراهم آید. دستگاه های دیجیتالی ، ایستگاه های مجهز به نمایشگرهایی با توانایی متفاوت در وضوح و شفافیت تصاویر ، شبکه های تصویری و رادیوگرافی رایانه ای از فناوری های اولیه برای استفاده از سیستم بایگانی و فراخوانی تصاویر در رادیولوژی است . دکتر منصور فاتحی ، دبیر نخستین کنفرانس انفورماتیک تصویربرداری نیز در پایان یادآور شد برگزاری چنین همایش هایی زمینه مناسبی است برای فراگیری دانش انفورماتیک و استفاده از تجارب شرکتهای عرضه کننده محصولات سخت افزاری و نرم افزاری که می تواند موقعیت خوبی برای ارائه آخرین پژوهش ها و دستاوردهای انفورماتیک تصویربرداری به شمار آید. پزشکان به عنوان کاربران محصولات انفورماتیک تصویربرداری باید با کالاها و خدماتی که در اختیار آنها قرار دارد آشنا شوند تا قادر به انتخاب آگاهانه باشند و از این امکانات در مراحل تشخیصی و درمانی استفاده کنند.