شهرنشینی سخت در اهواز

در این هوا اگر به ناچار گذرت سر ظهر به کوچه و خیابان بیفتد، اگر ناچار به استفاده از اتوبوس و انتظار در یکی از آن صدها ایستگاه شوی که یا مسقف نیستند یا سقف فلزی‌شان گرمای هوا را دو چندان می‌کند، نه‌تنها خودت که گوشی‌ات هم از شدت گرما و داغی هوا می‌سوزد و خاموش می‌شود. تازه این اولِ راه است و اگر رمقی در آن گرما و انتظار برایت بماند و اتوبوسی از راه برسد و دست بر قضا یکی از همان ده‌ها اتوبوس بی‌کولرِ فرسوده و مملو از مسافری باشد که همچنان در شهر پرازدحام اهواز تردد دارند، آن‌وقت است که...
آن‌وقتش را شما حدس بزنید. مثلا تصور کنید به چنین اتوبوسی وارد می‌شوید، حال آن‌که نوزادی در بغل دارید و هم خودتان کلافه‌اید و هم مانده‌اید با تشنگی نوزاد گرمازده‌تان که قرار است ساعتی در میان جمعیت فشرده اتوبوس داغ، نفس بکشد و نفسش بند نیاید، چه کنید!... یا سن و سالی ازتان گذشته و مجبورید با کلی دستمال و عرقگیر، سر و رویتان را بپوشانید تا آفتاب و گرما کمتر آزارتان بدهد، اما همین دستمال‌ها هم خودش نفسگیر می‌شود دور گردنتان. یا اصلا فرض کنید دانش‌آموزی هستید و خسته و گرسنه از مدرسه خارج می‌شوید و خود را به ایستگاه اتوبوسی می‌رسانید که اگر چشمتان را روی سختی دیر رسیدنش در این هوای گرم ببندید، تازه اول غصه و ماتم‌تان است که با فشارهای از چهار جهت در اتاقک آهنی کهنه گُرگرفته‌اش چه کنید؛ یعنی دقیقا همان شرایطی که از امروز دانش‌آموزان اهوازی تجربه‌اش می‌کنند.
خوزستان هنوز گرم است، حتی همین حالا که مهرماه از راه رسیده و در سایر نقاط کشور با باد ملایم پاییزی و حتی کاهش دما همراه است. خوزستان و شهرهایش و به‌ویژه کلانشهر آن یعنی اهواز، درگیر دمای بالای 40 درجه و هوایی شرجی و آزاردهنده هستند. فرقی هم نمی‌کند سرظهر باشد یا صبح یا هنگام عصر که خورشید خودش هم دیگر نای تابیدن ندارد. در چنین شرایطی بسیاری از مردم در شهرها و روستاهای خوزستان می‌کوشند در ساعاتی که گرما شدید است از تردد در خیابان خودداری کنند، اما این امکان برای همه وجود ندارد و صدها هزار نفر از جمعیت بیش از چهار میلیون نفری خوزستان چاره‌ای جز حضور در خیابان و هوای آزاد برای رسیدن به محل کار یا مدرسه و دانشگاه و خرید ندارند، بماند که بسیاری هم کسب و کارشان در همین هوای داغِ دم‌کرده است.
تابستان سخت و طاقت‌فرسا خودش را در اهواز یک میلیون و 200 هزار نفری بیشتر از هر جایی نشان می‌دهد؛ کلانشهری که اگر کمی به امکانات شهری و حمل و نقلی‌اش رسیدگی می‌شد، زندگی در آن شیرین‌تر می‌بود. مثلا کافی بود کنار هر ایستگاه اتوبوس یک آب‌سردکن هم جانمایی می‌شد. ایستگاه‌های با صندلی‌های خشک و آهنی و سقف‌های فلزی تغییر کرده و جایشان را به ایستگاه‌های مناسب و استاندارد می‌داد و بساط همه اتوبوس‌های فرسوده و دودزا و بدون امکانات سرمایشی برای همیشه جمع می‌شد و خلاصه این‌که دستی به سر و روی سیستم حمل و نقل شهری غیراستاندارد و ناکافی و نامتناسب با جمعیت میلیونی اهواز کشیده می‌شد. همه تدابیر و ای کاش‌هایی که جایشان اینک در مرکز استانی که این روزها جشن مقاومت 39 امین سالگرد جنگ تحمیلی را می‌گیرد، خالی است.
در حال طراحی هستیم
متاسفانه نهادهای شهری اهواز تاکنون خود را ملزم به رسیدگی به این مشکلات و کمبودهای شهری ندانسته‌اند، نشان به آن نشان که اندک آب‌سردکن‌هایی هم که در گذرهای اصلی شهر نصب است، نتیجه نذر و نیاز مردمی است که برای سیراب کردن مردم آنها را در کنار خانه و مغازه شان نصب کرده‌اند؛ آب‌سردکن‌هایی که بیشتر بشکه‌های پلاستیکی آب 5/1لیتری است.
از سویی ایستگاه‌های اتوبوس هم جوابگوی نیاز مردم نیست و تعداد ایستگاه‌هایی که تماما در سایه یا از سیستم خنک‌کننده برخوردار باشند کم است. از سویی در کنار کمبود شدید اتوبوس‌های شهری، نیمی از اتوبوس‌های موجود هم از سیستم خنک‌کننده برخوردار نیستند.
مشکلات و کمبودهایی که مسؤولان شهری تنها به بازگویی آن اکتفا می‌کنند مثل معاون خدمات شهری شهرداری اهواز که اعتقاد دارد باید مشکل نبود آب‌سردکن در پرجمعیت‌ترین شهر جنوب کشور برای همیشه برطرف شود و این کار مستلزم مطالعه زیاد برای چگونگی اجرای چنین طرحی است.
علیرضا عالی‌پور به جام‌جم می‌گوید: برای انجام این کار، شهرداری چند طرح در نظر دارد که در حال مطالعه و تصمیم‌گیری برای اجرای بهترین طرح هستیم، زیرا با توجه به سیاست‌های شهرداری درباره انجام پروژه‌های ماندگار باید طرحی تصویب و اجرا شود که دائمی باشد. طرح‌های قدیمی که درباره آب آشامیدنی در معابر شهر تعبیه شده بود، در حال حاضر معتبر نیست. با توجه به مصرف بالای آب توسط شهروندان هم آب این آب‌سردکن‌ها به سرعت تمام می‌شود و هم به طور مداوم نیازمند تعمیرات است. معاون خدمات شهری شهرداری اهواز اما اظهار امیدواری می‌کند که با اتمام طرح‌های مطالعاتی در آینده‌ای نزدیک در معابر پرتردد شهر، آب‌سردکن‌های زیبا و کاربردی نصب شوند تا شهروندان در فصل گرما چندان آزار نبینند.
افزایش استفاده از خودروهای شخصی
و اما نامناسب بودن ایستگاه‌ها و پایانه‌های اتوبوس هم باعث می‌شود که بسیاری از مسافران به دلیل نداشتن سرپناه مناسب و انتظار زیر آفتاب داغ جنوب، از خیر انتظار برای رسیدن اتوبوس بگذرند و تردد در سطح شهر با خودروهای شخصی را ترجیح دهند؛ مساله‌ای که خودش باعث افزایش تردد خودروهای شخصی در سطح شهر و آلوده شدن بیشتر هوای اهواز می‌شود که بدون وجود خودرو هم مملو از ذرات دود صنایع نفت و پتروشیمی است.
مدیر‌عامل سازمان اتوبوسرانی شهرداری اهواز در گفت‌وگو با جام‌جم، بر کمبود اتوبوس و حتی ایستگاه‌های مجهز اتوبوس صحه می‌گذارد و درعین حال از بازسازی و بهسازی دو پایانه مرکزی حمل و نقل درونشهری به صورت صد‌درصد مکانیزه برای رفاه حال شهروندان و دوری از گرما خبر می‌دهد. کوروش سبزعلی می‌افزاید: از مجموع بیش از یک هزار ایستگاه در شهر اهواز فقط 45 ایستگاه مکانیزه هستند و تقریبا 500 ایستگاه هم سایبان‌دار هستند.
مدیرعامل سازمان اتوبوسرانی شهرداری اهواز و شهردار جدیدش ظاهرا عزم خود را جزم کرده‌اند که بهسازی و نوسازی ایستگاه‌ها و ناوگان حمل و نقل شهری را آغاز کنند. همین است که سبزعلی می‌گوید تجهیز ناوگان اتوبوسرانی به وسایل سرمایشی هم از اولویت‌های کاری آنهاست.به گفته وی هفتاد خط (از مبدا به مقصد) در شهر اهواز وجود دارد که بر اساس استانداردها اهواز به 800 اتوبوس در این خطوط نیاز دارد، در حالی که اکنون 150اتوبوس در مدارند و از این تعداد فقط 60اتوبوس کولردار هستند.
ای کاش پل‌های ما هم برقی بود
پل‌های غیرمکانیزه و غیربرقی هم از دیگر مشکلات شهری اهواز است و در حالی که تصادف خودروهای درونشهری با برخی از عابرین ناشی از بی‌دقتی و عدم استفاده از پل عابر پیاده است، باید اشاره کرد که در شهر اهواز 45 پل عابر پیاده وجود دارد که فقط 4 پل آن مکانیزه و 41 پل غیرمکانیزه است و همین غیرمکانیزه بودن پل‌ها باعث می‌شود که مردم در گرما رغبتی برای استفاده از پل نداشته باشند و از عرض خیابان پر خودرو تردد کنند تا هم بر گره ترافیکی شهر افزوده شود و هم آمار تصادفات و حادثه‌های شهری بالا برود.
محمود دلف لویمی، معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری اهواز اما به ما می‌گوید امسال قصد داریم پنج پل عابر پیاده جدید و مکانیزه از محل اعتبارات جاری و هفت پل با مشارکت بخش خصوصی احداث کنیم. همچنین طرح‌های دیگری از جمله احداث 30ایستگاه مکانیزه اتوبوس به صورت مشارکتی با بخش خصوصی و شناسایی و اجرای هفت عدد پل عابرپیاده را در دستور کار داریم.
مشکل اینجاست که حتی اگر ایستگاه مجهز به وسایل سرمایشی شوند، با دو مشکل اساسی روبه‌رو خواهند بود؛ اول سرقت‌های مکرر در آنهاست که بسیار مشاهده شده در برخی از مناطق کولر نصب شده سرقت و تمامی شیشه‌های ایستگاه شکسته شده‌اند. دوم مدت زمان نصب کولرها در برخی ایستگاه‌ها زیاد است و نیاز به اورهال دارند و با توجه به وضعیت آب و هوایی اهواز به‌ویژه در فصول گرم سال همچنین نحوه استفاده جوابگو نیستند و احتمال سوختن و از کار افتادگی آنها زیاد است.

مجتبی گهستونی

ایران