پشت پرده خانه تکانی سعودی

سلمان ترکیب شورای امور سیاسی، امنیتی، اقتصادی و توسعه را نیز بازسازی کرد. به این ترتیب که عبدا... بن بندر به وزارت گارد ملی و ترکی عبدا... الشبانه به وزارت رسانه‌ها رفتند. در همین رابطه مساعد العیبان، مشاور امنیت ملی و خالد بن قرار الحربی، مدیر امنیت عمومی شدند. در این تغییرات عبدالعزیز بن سعود
بن نایف نیز به وزارت کشور منصوب شد. همچنین ترکی آل‌الشیخ رئیس هیات عمومی ورزش نیز برکنار شد. وی دست راست ولیعهد به‌شمار می‌رفت؛ کما این‌که پادشاه عربستان سفیر خود در انگلستان را هم تغییر داد .
روز گذشته عادل الجبیر بعد از برکناری‌اش از سمت وزیر خارجه، از پادشاه عربستان و ولیعهد این کشور به خاطر این تصمیم تشکر کرد و گفت: از خداوند می‌خواهم به لطف سفارشات پادشاه و ولیعهد در ادامه مأموریتم موفق باشم.

چرا الجبیر؟
تحلیلگران می‌گویند برکناری الجبیر بیش از هر چیز نشان می‌دهد پادشاه عربستان از عملکرد او به‌خصوص در ماجرای قتل خاشقجی رضایت نداشته است به ویژه آن‌که الجبیر به‌رغم مساعدت تمام‌قد ترامپ از بن‌سلمان در همراه کردن کنگره در حمایت از او کاملا ناکام بود. همچنین جایگزینی العساف نیز نشان می‌دهد سلمان بر آن است تا نسبت به حضور در عرصه بازسازی سوریه چنان‌که ترامپ به او دستور داده، حاضر شود یا حداقل نسبت به اجرای این فرمان اعلام آمادگی کرده باشد.
روزنامه فایننشال‌تایمز در تحلیل خود نسبت به این تغییرات نوشت: انتظار می‌رود در آینده تغییراتی در عناصر نزدیک به محمد بن‌سلمان، ولیعهد عربستان نیز رخ دهد. فرانک گاردنر، تحلیلگر سیاسی بی.بی.سی نیز گفت: هرچند ممکن است عادل الجبیر از زیر مجموعه خود اطلاع نداشته و ندانسته باشد که در کنسولگری این کشور در ترکیه چه اتفاقاتی افتاده است، اما به لحاظ رسمی مسؤول این حوادث تلقی می‌شود و برکناری او پاسخی به این اتهامات بوده است.

کاهش یا افزایش قدرت بن سلمان؟
عبدالباری عطوان، تحلیلگر مشهور عرب و سردبیر روزنامه اینترنتی رای الیوم در باره برکناری عادل الجبیر نوشت: همزمانی برکناری عادل الجبیر از مقام وزارت خارجه عربستان که همواره جمله مشهورش این بود که رئیس جمهور سوریه در هر صورت باید حاکمیت را ترک کند، با گشایش سفارت امارات در دمشق، تصادفی نبود. صابر گل‌عنبری در تحلیلی در خبرگزاری تسنیم نوشت: نمی‌توان زیاد برکناری جبیر را با ترور جمال خاشقجی مرتبط دانست؛ اما کاملا بی‌تاثیر هم نبوده است. در هفته‌های نخست ترور وی، جبیر مدتی سکوت سوال‌برانگیز کرد و شایعاتی درباره عزلش منتشر شد. گفته می‌شود جمال خاشقجی از دوستان عادل الجبیر بود.
درهمین رابطه وال استریت ژورنال در تحلیلی نوشت: پادشاه عربستان برای حمایت از پسرش و مهار پیامدهای سیاسی اخیر اقدامات او به‌ویژه بعد از قتل خاشقجی تصمیم به ایجاد تغییراتی در کابینه‌اش گرفته است. به نوشته این روزنامه انگلیسی پادشاه 82 ساله عربستان در این تغییرات حتی همکاران محمد بن سلمان را باوجود این‌که متهم به دست داشتن در قتل خاشقجی هستند، ترفیع درجه دهد.
این تغییرات در واقع نشان می‌دهد پادشاه عربستان همچنان مصمم است از ولیعهد خود با تمام توان دفاع کند. یک تحلیلگر موسسه رند هم گفته است: در ظاهر به نظر می‌رسد تغییرات زیادی است، اما این فقط ویترین ماجراست . این تغییرات نشان می‌دهد درعربستان قدرت همچنان در دست بن سلمان است .

2 نگاه متفاوت
به گزارش مهر، بعضی دیگر از ناظران می‌گویند: عربستان با این تغییرات سعی دارد به دنیا وانمود کند تغییراتی در عربستان حاصل شده است تا فشارهای خارجی علیه ریاض با توجه به رسوایی‌ها و پرونده‌های موجود ازجمله جمال خاشقجی و جنگ یمن و سیاست خارجی عربستان در قبال همسایگان دور و نزدیک که عامل بی ثباتی منطقه است، کاسته شود؛ اما دامنه عزل و نصب‌ها از دایره صرف داخلی فراتر نمی‌رود.
در این تغییرات تمایلی برای تغییر سیاست‌های نظام سعودی مشاهده نمی‌شود و افراد وابسته به محمد بن سلمان همچنان بر اوضاع سیطره دارند و به نوعی این تغییرات را می‌توان در راستای تثبیت قدرت در دست ملک سلمان و فرزندش و به حاشیه رانده شدن بقیه شاهزادگان قوی مثل متعب بن عبدا... فرزند ملک عبدا... شاه سابق و محمد بن نایف ولیعهد سابق دانست.

از سوی دیگر برخی از تحلیلگران با نوعی
خوش بینی می‌گویند برکناری الجبیر به معنای « مرگ سیاست خارجی تهاجمی و ماجراجویانه عربستان » است و از همین رو احتمال می‌رود در آینده ما شاهد نزدیک شدن این کشور به سوریه، برخورد به شکل متوازن با تحولات لبنان، بهبود روابط با عراق و زمینه سازی برای خروج تدریجی از بحران یمن باشیم. به‌ویژه آن‌که ابراهیم العساف، سیاستمدار کهنه کاری است که با سه پادشاه یعنی ملک فهد، ملک عبدا... و ملک سلمان کار کرده است. در این میان برخی حتی به احتمال گشوده شدن باب گفت‌وگو با ایران هم در این رابطه فکر می‌کنند .
به هرحال باید منتظر تحولات بعدی بود تا اثبات شود کدام یک از این دیدگاه‌ها درست‌تر بوده است. این تحولات نشان خواهد داد پادشاهی عربستان از تجارب شکست خورده خود طی سه سال گذشته استفاده کرده و راه تازه‌ای در پیش گرفته یا همچنان بر ادامه آن راه و جنگ افروزی‌ها اصرار دارد.

وزیر خارجه جدید عربستان کیست؟

ابراهیم العساف از سال 1996 تا 2016 زمامدار وزارت دارایی عربستان بود. العساف یکی از شاهزادگانی بود که سال گذشته به اتهام فساد در هتل ریتز کارلتون بازداشت شد اما بعد از تحقیقات آزاد و از اتهامات مطرح شده تبرئه گردید. العساف برای سال‌ها یکی از اعضای برجسته مدیریت شرکت نفت آرامکو در عربستان سعودی بوده است. وی که فارغ‌التحصیل لیسانس رشته اقتصاد و علوم سیاسی از دانشگاه ملک سعود عربستان و فوق‌لیسانس اقتصاد از دانشگاه دنور آمریکاست پیش از این پست‌های زیر را به‌عهده داشته است: وزیر دولت و عضو شورای وزیران سعودی بین سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۸، وزیر دارایی بین سال‌های ۱۹۹۶ تا ۲۰۱۶ و نماینده عربستان در صندوق بین‌المللی پول بین سال‌های ۱۹۸۶ تا ۱۹۸۹.

رحیم محمدی

جام‌جم