سهم آی‌آر-655 در فرهنگ چقدر است؟

تقدیر اما سرنوشت دیگری رقم زده بود. مسافران ایرباس-300 هواپیمایی جمهوری اسلامی که غیر از اتباع ایرانی از پنج ملیت دیگر هم بودند هرگز قدم روی زمین نگذاشتند. حالا 30 سال از آن فاجعه می‌گذرد. فاجعه‌ای که هر چند بخشی از غرامت مالی آن به جان‌باختگان و شهدا پرداخت شد، اما دولت ایالات متحده هیچگاه مسئولیت آن را نپذیرفت و از بابت این اتفاق عذرخواهی هم نکرد. جالب آن‌که غرامت جان‌باختگان هم در قالب غرامت جانی بلکه در قالب کمک بلاعوض پرداخت شد.

در میان اصحاب فرهنگ و هنر هستند کسانی که نسبت به این مقوله واکنش نشان داده‌اند. از محکومیت و نامه‌نگاری با طرف مقابل ماجرا گرفته تا تولید محصول فرهنگی. حبیب احمدزاده نویسنده ایرانی از مهم‌ترین کسانی است که نامش در صدر لیست این هنرمندان به چشم می‌خورد. او طی نامه‌ای به کاپیتان ناو جنگی آمریکایی از نگاه یک ناخدای مسلمان شرقی به موضوع نگاه کرده و با کاپیتان راجرز سخن گفته بود. به جز این مورد، تعداد معدودی طرح‌های گرافیکی و یکی دو مورد سرود و ترانه سهم اندک این بخش از تاریخ معاصر مردم ایران از این موضوع در فرهنگ و صنایع فرهنگی است. فرهنگ و صنایع فرهنگی ما به قدر کافی به این موضوع ارج ننهاده است. کما این‌که بسیاری از نقاط مهم و تاریک و روشن تاریخ معاصر در فرهنگ و اولویت‌های فرهنگی ما جایی ندارند. بخش قابل توجهی از تاریخ این مرز و بوم که از قضا بار دراماتیکی قدرتمندی هم دارد در سامانه تولیدات فرهنگی ما جایی ندارد. شاید اشاره تلویحی احمدزاده در نامه تاریخی خود به ویل راجرز کاپیتان ناو وینسنس هنوز هم بعد از سه دهه حرف امروز باشد: آقای ویل راجرز، اکنون من در ساحل خلیج فارس و به یاد 290 شهید بی‌گناه، که اجساد بیش از صد تن آنان، هنوز در اعماق دریا آرمیده، این مطالب را برای شما می‌نویسم، به گرامیداشت قربانیانی که به یقین، هرگز هالیوود به یادبودشان «تایتانیــــــــــک» دیگری نخواهد ساخت.

محمدصادق علیزاده
روزنامه نگار