پای مصرف گرایی به دنیای مرگ هم بازشد

نکته اینجاست که در راستای همین اتفاق، ما شاهد افزایش تبلیغات با محور مصرف گرایی در سطح جامعه هستیم. افزایش تبلیغاتی اینچنینی و خارج از عرف و تعادل، پیامدهای ناگواری را برای جامعه در پی دارد، اما نتیجه مستقیم آن تاکید بر رواج مصرف‌گرایی است. از این نظر از آنجا که تبلیغات باعث تمرکز ذهن بر یک موضوع خاص می‌شود، تنوع و کثرت آن بتدریج می‌تواند ذائقه مخاطبان را تغییر دهد.

در این بین نحوه برگزاری مراسم مختلف از مراسم ازدواج گرفته تا مراسم تدفین از هجوم تغییرات در امان نمانده است. رواج آگهی‌هایی با قیمت‌های فضایی و دور از ذهن هم نشانه‌ای است بر این مدعا. به عبارت دیگر روال مصرف‌گرایی و تجمل که در دیگر زوایای زندگی ما حکمفرما شده، به مرگ و تمام مراسم حاشیه‌ای آن هم کشیده شده و در این بین، خرید قبر در منطقه‌ای خاص و پرطرفدار، به یکی از مشخصه‌های طبقه متمول جامعه تبدیل شده است.

در حقیقت همان طور که یکی از مشخصه‌های افراد متمول با بقیه مردم در استفاده از امکانات و خدماتی است که از وسایل و امکانات مرسوم جامعه گران تر هستند، در برگزاری مراسم اینچنینی و تدارک موارد لازم برای خاکسپاری اموات هم این تفاوت به چشم می‌خورد و فاصله طبقاتی جامعه حتی در دنیای مردگان هم خودش را نشان می‌دهد.

اما این که بازماندگان یک فرد متوفی چرا و چطور به این نتیجه می‌رسند که برای قبری که می‌تواند به رایگان در اختیارشان قرار بگیرد، ده‌ها میلیون تومان هزینه کنند، یک جواب بیشتر وجود ندارد. این که امروزه همه دنبال با آبرو نشان دادن خود و خانواده‌شان هستند. درحالی که در اینجا ضدارزش تبدیل به ارزش شده است.

در بررسی دلایل شیوع این پدیده می‌توان به عوامل دیگری هم رسید، عواملی مانند ترس از قضاوت دیگران. اتفاقی که باعث شده مراسم سوگواری از مسیر ساده و همیشگی اش خارج شود و در حالی که در گذشته این مراسم با هدف ابراز همدردی با بستگان متوفی که سوگوار بوده‌اند انجام می‌شده تا روح ناآرامش کمی آرامش پیدا کند، امروزه ترس از قضاوت مردم، باعث رونق برگزاری مراسم پرهزینه شده است. اتفاقی که به عقیده من در یک نیاز قدیمی بشر ریشه دارد؛ نیاز به تایید شدن. این نیاز البته بیشتر در افرادی دیده می‌شود که از نظر روحی به اعتماد به نفس کافی نرسیده‌اند و این توانایی را ندارند که کار درست را بدون توجه به تفکر دیگران انجام دهند.

دکتر عباس گلدوست

جامعه شناس و استاد دانشگاه