تصرف شوهر در اموال زن

استقلال خواهی بخشی از مطالبه جامعه زنان در شرایط امروز شده است. اگر زنان نسل قدیم به لحاظ مالی در وابستگی کامل به همسران خود بودند اما حالا بسیاری از زنان نه تنها استقلال کامل مالی دارند که حتی در مواردی درآمد و ثروت زنان بیشتر از شوهران شان است.

حق انسان بر اموال خود

مالکیت انسان بر اموال و دارایی‌های خود از حقوق مشروع و غیرقابل انکارش است و در بهره‌مندی از این حق تفاوتی بین زن و مرد وجود ندارد. حتی در شرع اسلام نیز بر اساس حدیث نبوی «انّ الناسَ مسلَّطون علی اموالِهِم»(همانا مردم بر اموالشان تسلط و اختیار دارند)، حق مالکیت و احترام مال مسلمان مورد شناسایی و حمایت قرار گرفته است و از آنجایی که در این حدیث از لفظ «الناس» به معنای عموم مردم استفاده شده بنابراین تفاوتی در حق مالکیت بین زن و مرد وجود ندارد. در واقع زنان هم به عنوان یک انسان در استفاده از حق مالکیت خود و دخل و تصرف در اموال خود در حدود مقررات شرعی و قانونی و اغراض عقلایی نیاز به اجازه و تصویب دیگری ندارند.

در همین زمینه زنان حتی حق دارند که اطلاعات مربوط به اموال، حساب بانکی و گردش مالی خود را از دسترس دیگران حتی شوهر، پدر، برادر، فرزند و سایر افراد مخفی کنند؛ چرا که این اطلاعات در زمره حریم خصوصی آنها محسوب می‌شود. کما این‌که در لایحه حمایت از حریم خصوصی نیز که در زمان دولت هشتم به مجلس وقت ارائه شده بود، در بند 4 ماده 2 این لایحه، «اطلاعات وابسته به شخصیت افراد نظیر وضعیت زندگی خانوادگی، عادت‌های فردی، ناراحتی‌های جسمی و شماره کارت‌های اعتباری و شماره حساب‌های بانکی.» در زمره اطلاعات شخصی آورده شده و دسترسی و انتشار آن ممنوع اعلام شده بود.

ممنوعیت دخالت شوهر در اموال زن

درخصوص این‌که شوهر تا چه حد می‌تواند در اموال زن دخالت کند، ماده 1118 قانون مدنی در این زمینه تصریح می‌کند که زن مستقلا می‌تواند در دارایی خود هر تصرفی را که می‌خواهد بکند و در واقع باتوجه به این نص قانونی، شوهر زن در این زمینه حقی ندارد.

ممکن است این سوال ایجاد شود که اگر زن مستطیع و به اصطلاح پولدار باشد، آیا مرد می‌تواند از اموال زنش بهره‌مند شود و به او نفقه ندهد؟

براساس قانون، تامین نفقه زن در هر صورت بر عهده شوهر است.

البته در قانون موارد مربوط به نفقه مشخص شده است. نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه‌های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض. پرداخت نفقه زن در عقد ازدواج دائم بر عهده شوهر است. یعنی حتی اگر زن از خودش مال داشته باشد و احتیاجی به نفقه شوهر نداشته باشد، بازهم تامین نفقه زن بر عهده شوهر است.

لزوم تشریک مساعی در زندگی مشترک

اگرچه قوانین، قواعد خشک و رسمی درخصوص آزادی زن در تصرف در اموالش و ممنوعیت دخالت شوهر در اموال زن دارد، ولی با این همه، خانواده نهادی مقدس است که در هر جای جهان برای آن اهمیت خاصی قائل هستند، این در حالی است که برای حفظ چنین نهادی قانون نیز مواضعی را تعیین کرده است که یکی از این قوانین حسن معاشرت میان زن و شوهر است. هم در آیات و روایات و هم در قانون مدنی به صراحت زن و شوهر مکلف به حسن معاشرت با یکدیگر شده و در ماده 1103 قانون مدنی آمده است: «زن و شوهر مکلف به حسن معاشرت با یکدیگرند.». همچنین ماده 1104 قانون مدنی هم زن و شوهر را به تلاش برای زندگی مشترک تشویق کرده و آورده است: «زوجین باید در تشیید مبانی خانواده و تربیت اولاد خود به یکدیگر معاضدت نمایند.»

در چنین شرایطی وقتی زن یا مادر خانواده، بخشی از وقت خود را که متعلق به خانواده است برای حضور در محل کار و کسب درآمد اختصاص می‌دهد، می‌تواند با میل و رضایت خود، بخشی از درآمدش را در منزل هزینه کند تا حالت پایداری در خانواده و تحکیم آن برقرار باشد. البته زن در این زمینه اجباری ندارد و این اقدام می‌تواند داوطلبانه و با میل و رغبت خودش باشد.

شاهرخ صالحی کرهرودی - کارشناس ارشد حقوق خصوصی