آقای عادت

اگر به حرف ارسطو اعتماد داشته باشید، آیا علاقه‌مند نمی‌شوید بدانید واقعا چطور می‌شود عادت‌های خوب را ساخت و نگه داشت؟ پرسش خوبی بود. امروز شانس در خانه شما را زده چون کیلو کیلو تحقیق روان‌شناسی در این مورد وجود دارد که دو تا از مهم‌ترین آنها را با شما در میان می‌گذارم.

ممکن است اگر از شما بپرسم خیلی‌هایتان تصور کنید هر عادتی را می‌توان طی ۲۱ روز یا سه هفته شکل داد، اما تحقیقات مستدل‌تر علمی در این حوزه نشان می‌دهد این باور رایج خیلی هم صحیح نیست. یعنی زمان لازم برای شکل دادن یک عادت به عواملی مثل خود فرد، نوع فعالیتی که می‌خواهد به عادت تبدیل شود، عوامل محیطی و خیلی مسائل دیگر مربوط است.

2. هدف‌های بلند و قدم‌های کوچک

انگیزش چیز غریبی است. آیا شما هم مثل سایر آدم‌ها هدف‌های بلندپروازانه‌ای برای خودتان تصور می‌کنید و آرزو دارید روزی به آنها برسید؟ آیا وقتی رویاپردازی می‌کنید به وجد می‌آیید و برانگیخته می‌شوید؟ یا شاید برعکس هدف‌های بزرگ، شما را می‌ترسانند و از خود فراری می‌دهند؟ از آنجا که سنگ بزرگ علامت نزدن است، هدف‌های بزرگ هم دقیقا برای نرسیدن هستند. پس چه کار می‌شود کرد؟ شاید شما جزو آن دسته افرادی باشید که هدف‌های بزرگتان را به مجموعه‌ای از فعالیت‌های بسیار کوچک تبدیل می‌کنید. آنقدر کوچک که بتوان هر روز آنها را در میان برنامه‌های دیگر براحتی جا داد. قدم‌های کوچک روز شما را ساده‌تر می‌کنند و در انتهای روز همین مساله باعث نزدیک‌تر شدن شما به هدف‌تان می‌شود. شاید تعجب کنید اگر بشنوید شکستن قدم‌های کوچک به قدم‌های حتی کوچک‌تر راه بسیار خوبی برای رسیدن به اهداف بزرگ مورد نظرتان است. یک روان‌شناس یک‌بار می‌گفت خودش برای ایجاد عادت استفاده از نخ دندان قدم بسیار کوچکی انتخاب کرد. یعنی با خودش قرار گذاشت هر بار پس از مسواک زدن فقط یکی از دندان‌هایش را با نخ تمیز کند؛ البته هیچ دفعه‌ای فقط به یک دندان اکتفا نکرد، ولی آن تعهد روزانه بسیار کوچک مقاومت در برابر شروع کار را به حداقل می‌رساند. تحقیقات علمی نشان داده اگر سربالایی شروع کار را رد کنیم، احتمال تمام کردن آن کار بشدت بالا می‌رود.

3. شاخه‌های ضعیف را به شاخه‌های قوی‌تر گره بزن

تحقیقات زیادی روی مکانیسم پایداری عادت‌ها انجام شده؛ عادت زنجیره‌ای است از کارهایی که شما به تناوب انجام می‌دهید؛ اتوماتیک و مثل پیچک. آیا بهترین راه برای ایجاد عادت‌های جدید استفاده از زنجیره‌های قدیمی موجود (مثل غذا خوردن یا برگشتن به خانه یا هر فعالیت تکراری دیگر) نیست؟ اگر عادت‌های ضعیف را به عادت‌های قوی گره بزنیم آیا عادت‌های ضعیف رشد آسان‌تری را تجربه نخواهد کرد؟ تنها کافی است مثلا به عادت غذا خوردن خود یک اتصال جدید اضافه کنید که عادت جدید را در شما شکل دهد. برای مثال اگر هدف بزرگ شما داشتن آپارتمانی تمیزتر باشد، می‌توانید آن را به عادت برگشتن به خانه گره بزنید: «وقتی عصر به خانه برمی‌گردم لباس‌هامو عوض می‌کنم و بعد میرم آشپزخانه و اونجا رو تمیز می‌کنم.» دیگر چه عادت‌های روزمره‌ای در خود سراغ دارید؟ آیا می‌توانید از آنها برای ایجاد عادت‌های جدید کمک بگیرید؟ دو دقیقه وقت بگذارید و فهرستی از عادت‌های جاری‌تان را تهیه کنید. برای هر کدام یک قدم کوچک اضافی در نظر بگیرید. دست بجنبانید، چون فقط سه هفته وقت دارید!

مصطفی پورمهدی

پژوهشگر و مشاور کسب و کار