رد پای خاورمیانه در فینال جام جهانی ۲۰۲۶؛ مسابقهای که به میدان سیاست هم کشیده شد
فینال جام جهانی ۲۰۲۶ امشب میان اسپانیا و آرژانتین برگزار میشود؛ دیداری که در ظاهر یک رقابت بزرگ فوتبالی است، اما در عمل با لایههای پررنگ سیاسی و دیپلماتیک نیز همراه شده است. از پیام صریح نخستوزیر رژیم صهیونیستی به رییس جمهور آرژانتین گرفته تا مواضع روشن دولت اسپانیا درباره فلسطین، این مسابقه بیش از هر زمان دیگری به یک رویداد فراتر از ورزش تبدیل شده است.
فینال جام جهانی ۲۰۲۶ چرا سیاسی شد؟
به گزارش جام جم آنلاین؛ در سالهای اخیر، فوتبال بارها از یک رقابت صرفا ورزشی فراتر رفته و به صحنهای برای نمایش تنشهای سیاسی، هویتی و ژئوپلیتیکی تبدیل شده است. فینال جام جهانی ۲۰۲۶ نیز از این قاعده مستثنا نیست. حضور دو کشوری که هر یک در جبههای متفاوت از سیاست خاورمیانهای قرار دارند، باعث شده این دیدار بازتابی گسترده در رسانههای بینالمللی پیدا کند. یکی از نخستین اتفاقاتی که به سیاسیتر شدن فضای این فینال دامن زد، پیام علنی بنیامین نتانیاهو به رئیسجمهور آرژانتین بود. نتانیاهو در دیدار با سفیر آرژانتین در سرزمینهای اشغالی، خاویر میلی را «دوست واقعی» توصیف کرد و از آرژانتین در آستانه بازی حمایت کرد. این موضع بار دیگر نزدیکی سیاسی دولت میلی با رژیم صهیونیستی را برجسته کرد.
روابط تاریخی آرژانتین و اسرائیل چگونه شکل گرفت؟
روابط آرژانتین و اسرائیل سابقهای طولانی دارد و به سال ۱۹۴۹ بازمیگردد؛ زمانی که آرژانتین اسرائیل را به رسمیت شناخت و به نخستین کشور آمریکای لاتین تبدیل شد که در تلآویو سفارت تأسیس کرد. با این حال، این رابطه همواره بدون تنش نبوده و بارها تحت تأثیر بحرانهای سیاسی، امنیتی و دیپلماتیک قرار گرفته است. یکی از مهمترین نقاط اصطکاک در این روابط، ربایش آدولف آیشمن توسط مأموران موساد در خاک آرژانتین در سال ۱۹۶۰ بود؛ اقدامی که بحران دیپلماتیک شدیدی بهدنبال داشت. در دهه ۹۰ نیز بمبگذاری در سفارت اسرائیل و مرکز فرهنگی یهودیان آمیا، روابط دو کشور را وارد مرحلهای امنیتیتر کرد.
چرخش سیاسی در دوران خاویر میلی
در دوره کنونی، دولت خاویر میلی رویکردی آشکارا نزدیک به اسرائیل اتخاذ کرده است. اعلام قصد انتقال سفارت به بیتالمقدس و حمایت صریح از مواضع تلآویو، نشان میدهد که آرژانتین در این دوره از سنتهای متعارف سیاست خارجی خود فاصله گرفته است. از همین رو، بسیاری این رویکرد را یک گسست سیاسی از گذشته میدانند.
چرا اسپانیا از فلسطین حمایت میکند؟
در سوی دیگر، اسپانیا از جمله کشورهایی است که در سالهای اخیر مواضع صریحتری در حمایت از فلسطین اتخاذ کرده است. این حمایت صرفا به تحولات روز محدود نیست، بلکه ریشه در تاریخ دیپلماسی اسپانیا، ارتباط دیرینه این کشور با جهان عرب و موقعیت مدیترانهای آن دارد. در دوران فرانکو، اسپانیا برای خروج از انزوای بینالمللی به جهان عرب نزدیک شد. همین روند باعث شد نگاه رسمی مادرید به مسئله فلسطین بهتدریج همدلانهتر شود. پس از جنگ ۱۹۶۷ نیز اسپانیا اشغال سرزمینهای عربی توسط اسرائیل را محکوم کرد و در سال ۱۹۷۴ به قطعنامههای مهم سازمان ملل درباره حق تعیین سرنوشت فلسطینیان رأی مثبت داد.
از گذار دموکراتیک تا به رسمیت شناختن دولت فلسطین
پس از مرگ فرانکو، این رویکرد در قالبی تازه ادامه پیدا کرد. اسپانیا در سال ۱۹۷۹ میزبان یاسر عرفات بود و در سال ۱۹۸۶، همزمان با پیوستن به جامعه اقتصادی اروپا، روابط دیپلماتیک کامل با اسرائیل برقرار کرد؛ بدون آنکه حمایت از حقوق فلسطینیان را کنار بگذارد. این سیاست در نهایت در سال ۲۰۲۴ با بهرسمیتشناختن دولت فلسطین به اوج رسید. حمایت از فلسطین در اسپانیا تنها یک موضع دولتی نیست. بر اساس دادههای مؤسسه الکانو در سال ۲۰۲۴، بخش بزرگی از افکار عمومی اسپانیا از راهحل دوکشوری حمایت میکند و با بهرسمیتشناختن دولت فلسطین موافق است. این موضوع نشان میدهد که حمایت از فلسطین در اسپانیا تنها به جریانهای سیاسی چپ محدود نیست، بلکه در سطح جامعه نیز بازتاب گستردهای دارد.
نقش لامینه یامال در بازتاب این فضا
در کنار مواضع رسمی دولت، چهرههای ورزشی اسپانیا نیز به این فضا بعد نمادین دادهاند. لامینه یامال، ستاره جوان تیم ملی اسپانیا، پیشتر با در دست داشتن پرچم فلسطین توجه رسانهها را جلب کرده بود. همین موضوع باعث شده است که حضور او در فینال، برای بخشی از افکار عمومی معنایی فراتر از فوتبال داشته باشد. در شرایطی که اسپانیا با سابقه حمایت از فلسطین وارد این مسابقه میشود و آرژانتین با دولت میلی و نزدیکی آشکار به اسرائیل در میدان حاضر است، فینال امروز تنها یک نبرد فوتبالی نیست. بسیاری از ناظران این دیدار را نمادی از تقابل دو رویکرد سیاسی در جهان امروز میدانند؛ یکی در کنار فلسطین و دیگری در کنار اسرائیل.
آیا سیاست بر متن فوتبال غلبه میکند؟
واقعیت این است که در دنیای امروز، ورزش بهویژه فوتبال، دیگر از تحولات سیاسی جدا نیست. فینال جام جهانی ۲۰۲۶ نیز نمونهای روشن از همین پیوند است؛ جایی که نتیجه مسابقه هرچه باشد، حاشیههای سیاسی آن از هماکنون در رسانهها و افکار عمومی ثبت شده است. فینال جام جهانی ۲۰۲۶ میان اسپانیا و آرژانتین، فراتر از یک رقابت ورزشی، به صحنهای برای بازتاب مواضع سیاسی، تاریخی و دیپلماتیک تبدیل شده است. از روابط آرژانتین و اسرائیل گرفته تا حمایت اسپانیا از فلسطین، همهچیز نشان میدهد که این مسابقه در حافظه رسانهای جهان نه فقط بهعنوان یک فینال فوتبالی، بلکه بهعنوان یکی از سیاسیترین رویدادهای ورزشی سال ثبت خواهد شد.
