آوینی ، جنگ را از دریچه حقیقت می دید

سید مرتضی آوینی برای همه آنها که به هنر تعلق خاطری دارند ، نامی آشناست. نویسنده ، متفکر و فیلمسازی که اندیشه اش از انبوه کادرهای آثارش فراتر رفت و او را به اسطوره ای به نام سید شهیدان اهل قلم تبدیل کرد.

کد خبر: ۶۲۳۷۳

حالا او شناسنامه سینمای مستند جنگ ایران است ؛ مرجعی که خیلی از فیلمسازان پس از او، مستقیم و غیر مستقیم به او اقتدا کرده اند. خودش درباره نحوه ورودش به عرصه مستندسازی جنگ گفته است : «حقیر دارای فوق لیسانس معماری از دانشکده هنرهای زیبا هستم ، اما کاری را که اکنون انجام می دهم نباید به تحصیلاتم مربوط دانست . حقیر هر چه آموخته ام از خارج از دانشگاه است. بنده با یقین کامل می گویم که تخصص حقیقی در سایه تعهد اسلامی به دست می آید و لاغیر. قبل از انقلاب بنده فیلم نمی ساخته ام ، اگرچه با سیما آشنایی داشته ام. اشتغال اساسی حقیر قبل از انقلاب در ادبیات بوده است... با شروع انقلاب تمام نوشته های خویش را اعم از تراوشات فلسفی ، داستان های کوتاه ، اشعار و.. در چند گونی ریختم و سوزاندم و تصمیم گرفتم دیگر چیزی که «حدیث نفس» باشد ننویسم و دیگر از «خودم» سخنی به میان نیاورم...» با چنین روحیه ای به میدان آمد و توانست پس از پیروزی انقلاب اسلامی ، 8سال دفاع مقدس و بعد از آن ، آثار مستند خیره کننده ای ارائه کند. رضا برجی ، مستندساز و عکاس جنگ درباره ویژگی آثار مستند شهید آوینی می گوید: آقا مرتضی در کارش اصالت را به ابزار نمی داد و به واقعیت جنگ از دریچه حقیقت نگاه می کرد. فقط خدا را می دید. در کار مستند جنگی گاهی اوقات هدف این است که اثری بسازیم تا مخاطبان با اندازه خرابی جنگ آشنا شوند و یا اثری ساخته شود که به قصد تهییج مردم برای شرکت در جنگ باشد،اما آنچه که برای آقامرتضی اهمیت داشت ، فقط حضرت حق بود و به نظرم همین رمز موفقیت آثارش شد. جمال شورجه ، فیلمساز عرصه دفاع مقدس نیز درباره این هنرمند می گوید: آوینی علاوه بر این که یک مستندساز چیره دست بود و توانست کارهای بسیار شاخصی در این زمینه ارائه کند، فیلسوفی بود که به زوایای مختلف عالم هنر اشراف کامل داشت و هنر را شاعرانه تعریف و تصویر می کرد. صداقت یکی از عمده ویژگی های آثار اوست . گذشته از اینها نوع ادبیات خاصی که او استفاده می کرد کاملا منحصر به فرد بود و چون از عمق وجودش نشات می گرفت براحتی با مخاطبان هم ارتباط برقرار می کرد. البته بعدها دوستان ایشان راه او را ادامه دادند و کارهای خوبی هم ارائه کردند، اما به نظر من این آثار هیچ وقت به سطحی که خود ایشان در موقع حیاتشان نظارت می کردند، نرسیده است . جواد شمقدری ، کارگردان فیلمهایی چون بر بال فرشتگان ، طوفان شن و سریال فرستاده دراین باره می گوید: به نظر من مهمترین ویژگی آثار شهید آوینی فارغ از الگوهای رایج و قالبهای تعریف شده ، ارائه نوعی از سینمای مستند است که با فضای جبهه و حال وهوایی که در خاکریزها و سنگرها حاکم بود، منطبق باشد . در واقع او توانست سبک و قالب بیانی خاصی را پیدا کند که رفته رفته برای سایر فیلمسازان هم الگو شد، چنانکه مثلا فیلمی مثل «نجات سرباز رایان» بشدت تحت تاثیر مستندهای این فیلمساز مطرح است اما راستی راز موفقیت آثار وی چه بود؛ رضا برجی می گوید: آقا مرتضی دنبال نمایش انفجارات و ادوات جنگ نبود، بلکه دنبال رزمنده ای بود که از همه چیز دست شسته بود و برای جنگ آمده بود. او دنبال عالم اکبر بود. و جواد شمقدری هم این موفقیت را از منظر دیگری می بیند: راز موفقیت آثار او به خاطر محتوا و مضمون آثارش بود چون این کارها صادقانه و بی واسطه فضا و فرهنگ جبهه ها را برای مخاطبی که تشنه دیدن و شنیدن است ، منتقل می کرد. راز موفقیت و ماندگاری او هر چه باشد، این مهم را از یاد نبریم که سینمای مستند جنگی راه نرفته بسیار دارد و مشتاقان بسیاری هستند که می خواهند ناگفته ها و نادیده های این عرصه را ثبت و ضبط کنند. تلاش برای کشف استعدادهایی که در گوشه و کنار این کشور با کمترین امکانات مشغول کار هستند، شاید کمترین کاری باشد که مسوولان مربوط برای ادای دین به این شهید اندیشمند می توانند انجام دهند.