دلایل اعتیاد یا وابستگی به مواد

 بنابراین بررسی دلایل گرایش افراد به موادمخدر برای پیشگیری از آن و به تبع آن جلوگیری از جرایم مرتبط اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. تلاش غریزی انسان برای اجتناب از درد و دستیابی به تسکین وآرامش او را به سوی کشف گیاهان و ماده‌های کاهنده درد سوق داده و با آگاهی بیشتر از تاثیرات این مواد گاهی برای تسکین و گاهی برای ایجاد سرخوشی و بهبود وضعیت خلق و روحیات خود از آنها استفاده شده است، اما استفاده بی‌رویه و افراطی از این مواد که به سوءمصرف منجر شده، به​کار بردن نابجا و غیرقابل کنترل آنها را در جوامع انسانی رواج داد.

سوال این است که چه موقعی مصرف دارو، نامناسب و ناسازگارانه تلقی می‌شود؟ مفهوم اعتیاد در طول تاریخ دستخوش تحول چشمگیری شده است. آنچه در تحول این مفهوم اهمیت دارد نقش اختیار یا اراده فرد و مسئولیت شخصی است. برای تشخیص این‌که آیا فرد معتاد است یا نه بروز علائم ترک در صورت قطع مواد لازم است؛ زیرا مصرف‌کنندگان در مدت پرهیز از مصرف دارو، دچار علائم ترک می‌شوند که آشکارا بر پریشانی و درماندگی فرد دلالت می‌کند و سه ویژگی دارند
1ـ فقدان کنترل بر مصرف مواد 2ـ اختلال در عملکرد روزمره و مصرف مستمر ماده به رغم پیامدهای نامطلوب 3ـ سازگاری جسمانی یا هیجانی با ماده.

افراد بسیاری داروهای روان‌گردان را تجربه کرده‌اند اما همه این افراد دچار سوءمصرف مواد نمی‌شوند سوال اینجاست که چه عواملی در ایجاد اعتیاد دخیل هستند؟ بویژه این‌که برگشت افراد به مصرف بعد از ترک و سم‌زدایی نیز معمولا رخ می‌دهد. وابستگی به مواد پدیده پیچیده‌ای است و از تعامل چندین عامل ناشی می‌شود که شامل شرایط روانی، اجتماعی و زیستی می‌شود. اختلالات روانپزشکی خاص با اختلالات سوءمصرف مواد در رابطه است. اختلال شخصیت ضداجتماعی در بین مردان مبتلا به اختلال سوءمصرف مواد، شایع‌ترین اختلال روانپزشکی هم‌آیند است. دیدگاه دیگری معتقد است مصرف مواد وسیله‌ای برای جبران عملکرد معیوب خود است. دیدگاه‌های جدیدتر اعتیاد را بیانگر کمبودهای اساسی در رشد و عاطفه می‌دانند. داروها برای کاستن از حالت‌های هیجانی یا به عنوان مکانیزم دفاعی در ارتباط با تعارض درونی مصرف می‌شود. مصرف مواد برای کنارآمدن با اضطراب بخصوص در مدت نوجوانی، توسط چند نظریه مورد توجه قرار گرفته است.

بحث مهمی که امروزه مطرح است استعداد زیستی به اعتیاد است این نظریه اثبات می‌کند گیرنده‌های خاصی برای دریافت وجذب هر ماده‌ای در بدن ما وجود دارد که در مواجهه با آن مواد تحت تاثیر قرار می‌گیرند. در افرادی این گیرنده‌ها ضعیف هستند یا وجود ندارند. این نظریه راز کسانی را که سیگاری نمی‌شوند یا معتاد به مواد خاصی نمی‌شوند برملا می‌کند. از این رو تجربه نکردن موادی که مصرف آنها الزامی برای ما ندارد برای به دور ماندن از اعتیاد ضروری است. برخلاف نظریه عامیانه که تجربه هر چیزی را ولو یک بار مفید می‌دانند، تجربه مواد روان‌گردان حتی برای یک بار هم می‌تواند سراسر زندگی فرد را تحت تاثیرات منفی و خانمان برانداز قرار بدهد.

رابعه موحد

روان‌شناس