رضا ناجی: تصویر بیشتر از کلام اهمیت دارد

شاید همین کاربرد لهجه شیرین آذری او باشد که نقش‌های رضا ناجی را باور پذیر و نزدیک به آدم‌های پیرامونمان ساخته است. او همیشه با همین لهجه صحبت می‌کند و در همین قالب هم جا افتاده است. در گفت‌وگو با رضا ناجی نظر او را درباره کیفیت اجرای لهجه آذری در فیلم‌ها و سریال‌های ایرانی جویا شدیم:

نقش‌هایی که تا به حال ایفا کرده‌اید همگی با لهجه آذری همراه بوده است و البته ویژگی شخصیت‌های مورد نظر هم به نوعی استفاده از این لهجه را توجیه می‌کرده است. آیا این انتخاب ریشه در باور‌ها و تعلقات شما به زادگاهتان هم دارد؟

استفاده از لهجه در نقش‌هایی که بازی کرده‌ام اول از همه بنا به خواسته کارگردان اثر بوده است. ضمن این که خود من لهجه آذری دارم. البته من اهل تبریز هستم و بدرستی می‌توانم این لهجه را ادا کنم. ولی لهجه اردبیل با تبریز بسیار تفاوت دارد و در مواردی که از من خواسته شده با لهجه اردبیل صحبت کنم، همشهریان تبریزی‌ام به من انتقاد کرده‌اند. اما من همیشه سعی می‌کنم برایشان توضیح دهم که این مسائل بنا به خواسته کارگردان اتفاق می‌افتد و من هم باید به نظرات او احترام بگذارم. در واقع آنها از این که من لهجه شهر دیگری را ادا می‌کنم گلایه‌مند می‌شوند و من سعی می‌کنم با بحث و گفت‌وگو قانعشان کنم که بازیگر باید به متن فیلمنامه مقید باشد و اخلاق حرفه‌ای به او می‌گوید که تابع نظرات کارگردان بوده و خواسته‌های او را در نوع بازی‌اش اجرا کند.

به نظرتان لهجه آذری تا چه میزان در فیلم‌ها و سریال‌های ایرانی بدرستی اجرا می‌شود؟

این مساله هم باز به فیلمساز و کارگردان یک کار برمی‌گردد. زیرا او باید سعی کند بخوبی لهجه را برای بازیگرانی که بلد نیستند جا بیندازد. متاسفانه بسیاری از بازیگران تا به حال نتوانسته‌اند این لهجه را بخوبی ادا کنند. خیلی از آذری‌ها در برخورد با من ناراحتی خود را از این قضیه ابراز می‌کنند و بعضا گلایه دارند که چرا یک فرد فارس باید در نقش آذری زبان بازی کند و در نتیجه لهجه درست درنیاید. البته در مواردی هم حق با آنهاست. زیرا بعضی از بازیگران به‌قدری غیرواقعی لهجه را بیان می‌کنند که هر کسی این تفاوت را می‌فهمد. بویژه این که بیننده امروز بسیار هوشیار و فهیم است و به سرعت تفاوت‌ها را درک می‌کند.

آیا تا به حال برای ادای درست لهجه آذری به همکارانتان آموزش داده‌اید؟

بله. بار‌ها اتفاق افتاده است که من با بعضی از بازیگران لهجه آذری را کار کنم. من با حسین عابدینی در فیلم‌های مختلفی بازی کرده‌ام. یادم می‌آید هنگام فیلمبرداری فیلم‌های «باران» و «باد در علفزار می‌پیچد» این اتفاق افتاد. در فیلم باران او نقش پسر من را بازی می‌کرد و کارگردان از من خواست برخی مسائل را درباره لهجه‌اش به او تذکر دهم تا روابط میان ما در بازی درست در بیاید.

آیا اعتراض‌هایی را که بعضا به شیوه ادای لهجه در آثار تلویزیونی و سینمایی صورت می‌گیرد منطقی می‌دانید؟

به نظر من حساسیت در این باره زیاد است و من آن را درست نمی‌دانم. بارها اتفاق افتاده که مردم ترک زبان عزیز به من گلایه کرده‌اند که چرا جای فلان بازیگر بازی نکردی که لهجه بدرستی ادا شود. من در این موارد همیشه سعی می‌کنم برای مردم توضیح دهم که در فیلم و سریال کلام به اندازه تصویر اهمیت ندارد. زیرا ممکن است شما یک اثر را دوبله شده ببینید. وقتی یک آمریکایی یا هر فردی از کشوری دیگر فیلم ایرانی می‌بیند نوع بیان لهجه برایش مهم نیست. بلکه بیشتر دقت می‌کند که فیلم چه موضوع و مفهومی دارد.

بنابراین معتقدید که برخی از این انتقادات نارواست؟

بله، به نظر من اتفاقا اگر می‌خواهید یک فیلم را با نگاهی عمیق تر متوجه شوید باید صدای آن را ببینید و از روی تصاویر پیام آن را درک کنید و متوجه شوید که فیلم چقدر گویاست. خود من گاهی همین کار را انجام می‌دهم

یعنی معتقد به داشتن یک زبان جهانی و همه فهم هستید؟

درست است. باید تاکیدمان بر وجوه تصویری و بازی‌ها باشد تا صدا. متاسفانه یک نگرش غلطی هم در تهران نسبت به لهجه وجود دارد که وقتی می‌گویند فلانی لهجه دارد این مساله را یک نقطه ضعف محسوب می‌کنند.

در حالی که من بازیگر که اتفاقا لهجه هم دارم در یک فیلم برای بشریت حرف می‌زنم و دوست دارم همه دنیا فیلمی را که بازی کرده‌ام، ببینند. من تا به حال برای اکران فیلم به کشورهای بسیاری مثل استرالیا، روسیه، آلمان، مجارستان و جاهای دیگر سفر کرده‌ام و با وجود این که فیلم‌ها صرفا با زیرنویس اکران می‌شد، بسیار گویا بود و از آن استقبال می‌کردند.

اگر دید جهانی داشته باشیم دیگر برایمان مهم نیست که مردم فلان جا لهجه را پسندیدند یا نه. حرف و پیام اثر نمایشی مهم است.

رکسانا قهقرایی / جام‌جم