در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
خاک را گل نکنیم ، ازآن حفاظت کنیم
چندی پیش باخبر شدیم برای نخستین بار در خاورمیانه محققان ایرانی دستگاه باران سازی برای اندازه گیری فرسایش خاک ساخته اند.
پس برآن شدیم تا اطلاعات بیشتری را در این زمینه به دست آوریم که حاصل آن آگاهی از ساخت دستگاهی به وسیله محققان پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری کشور است که نه تنها بررسی فرسایش پذیری خاک و تاثیر خصوصیات خاک بر فرسایش را به عهده دارد، بلکه با شبیه سازی باران ، میزان نفوذ و تولید رواناب را در شرایط مختلف تعیین و بررسی می کند.
به هر حال نباید از خاطر برد که خاک نیز همچون آب از منابع ارزشمند هر کشور است که تولید هر یک سانتی متر آن به گذشت زمانی حدود 10 قرن نیاز دارد، در حالی که برآورد ما نشان می دهد هرساله در کشور، یک میلیارد تن خاک بر اثر بارندگی شسته می شود و قابلیت زراعی خود را از دست می دهد.
حال گفتگوی ما را با دکتر جعفر عیوضیان ، رئیس بخش تحقیقات حفاظت خاک پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری که مسوولیت پروژه ساخت دستگاه باران ساز را نیز به عهده داشته است بخوانید:
انگیزه اولیه شما برای ساخت دستگاهی با عنوان باران ساز چه بوده است؛
کشور ایران از نظر وضعیت فرسایش خاک در شرایط بحرانی و حاد قرار دارد و انجام پژوهش های مربوط به فرسایش و حفاظت خاک موضوعی حیاتی و لازم است.
بررسی عوامل موثر بر میزان فرسایش خاک و تعیین روابط میان آنها در عرصه های طبیعی و شرایط آب و هوایی مختلف ، دشواریهای فراوانی دارد.
این دستگاه به منظور انجام تحقیقات درباره فرسایش و فرآیندهای مربوط به آن از جمله جدا شدن ، انتقال و رسوب گذاری ذرات خاک و همچنین بررسی نفوذ و تولید رواناب طراحی و ساخته شده است.
دستگاه باران ساز از جنبه های زیادی منحصر به فرد است. سیستم بارش در دستگاه مزبور از نوع فشاری است که با اعمال فشارهای مختلف ، قابلیت شبیه سازی شدتهای متفاوت بارش را دارد.
شنیده ایم دستگاه ساخته شده قابلیت شبیه سازی باران و رواناب سطحی را به طور همزمان یا جداگانه دارد. برای رسیدن به چنین قابلیتی از چه ساز و کاری بهره می گیرد؛
این دستگاه شبیه ساز از نظر ابعاد (ارتفاع و طول فلوم) بزرگترین و کامل ترین نمونه در ایران است و همان طور که اشاره کردید قابلیت شبیه سازی باران و رواناب سطحی به طور همزمان یا جداگانه بر فلوم شیب پذیر از دیگر قابلیت های منحصر به فرد آن است.
تحت فشار بودن سیستم قابلیت اعمال شدتهای متفاوت بارش ، مشابهت خصوصیات سرعت قطره ها با باران های طبیعی و کنترل جهت سقوط قطره ها از دیگر محاسن ویژه آن است.
دستگاه ساخته شده از 7بخش تشکیل شده که شامل سیستم آبرسانی و صفحه ریزش به عنوان هسته اصلی دستگاه است که 6عدد نازل دارد که با فعال کردن تمام یا تعدادی از آنها می توان فشارهای متفاوت را شبیه سازی کرد.
در عین حال بخشهای دیگر این دستگاه شامل فلوم شیب پذیر (برای ریختن تیمارهای مختلف خاک در آن)، منبع تولید و سیستم جمع آوری ذخیره رواناب و نیز اسکله و اتاق کنترل می شوند.
علاوه بر بررسی فرسایش پذیری خاک ، چه تحقیقات دیگری به وسیله دستگاه ساخته شده امکانپذیر است؛
از دیگر امکانات فراهم شده تعیین میزان نفوذ و تولید رواناب تحت شرایط مختلف ، بررسی اثر شیب و طول آن در فرسایش خاک ، استفاده در ساخت و آزمون مدلها، بررسی اثرات شدت و مدت بارش بر میزان تلفات خاک و نیز تعیین عوامل کنترل کننده فرسایش در مقیاس فلوم هستند.
این دستگاه با هدف شبیه سازی باران و رواناب که از عوامل فرساینده خاک هستند، طراحی و ساخته شده است. علاوه بر این ، با این دستگاه امکان اجرای تیمارهای مختلف خاک به منظور تهیه مدل فرسایش پذیری ، با لحاظ کردن خصوصیات خاک در شرایط مختلف شیب و کاربری فراهم می شود.
بالطبع تا حد امکان شدت ، مدت ، توزیع ، اندازه قطره های باران و سرعت و زاویه برخوردشان در این دستگاه باید به باران های طبیعی شبیه باشد.
باران و اثرات آن در فرسایش خاک ، مهمترین اثر تخریبی را بر لایه سطحی و درواقع مهمترین لایه از نظر کیفیت و حاصلخیزی می گذارد.
دستگاه باران ساز با تمام کاربردهایی که دارد تا چه اندازه می تواند به بهبود وضعیت خاک از بعد حاصلخیزی و تاثیراتش در صنعت کشاورزی کمک کند؛
خاک ازجمله بسترهای اصلی و اساسی صنعت کشاورزی به شمار می رود و به همین علت نگهداری از آن اهمیت زیادی دارد. اصولا قدم اول در حفاظت خاک و مقابله با فرسایش آن اندازه گیری یا برآورد فرسایش خاک است.
با شناخت عوامل موثر بر فرسایش ، نواحی بحرانی شناسایی می شود و اولویت بندی طرحهای حفاظت خاک بر این اساس صورت می گیرد. تبعات ناشی از فرسایش خاک وسیع است و باتوجه به اثرات آن در پر کردن مخازن سدها، افزایش امکان سیل خیزی مناطق ، آسیب به کشاورزی ، خسارات زیست محیطی و انتقال آلاینده ها، ضرورت توجه بیش از پیش به این عامل مخرب را نشان می دهد.
از سوی دیگر، از نظر زیست محیطی نیز فرسایش یا انتقال آلاینده ها و صدمه زدن به منابع آب (چه سطحی و چه زیرزمینی)، علاوه بر آلودگی دریاها و دریاچه ها، اثرات سوئبیواکولوژیک نیز به دنبال دارد و با کنترل این عامل و حفاظت خاک ، از تلفات و صدمات آنها جلوگیری می شود.
آیا برنامه ای برای توسعه و ارتقای فناوری ساخت دستگاه باران ساز در دست دارید؛
طرحهای توسعه ای متعددی برای دستگاه شبیه ساز باران و فرسایش پیش بینی شده است که ازجمله می توان به افزایش طول فلوم برای ایجاد شیبهای مرکب و برنامه پذیر کردن شبیه ساز برای تولید خودکار شدتهای مختلف باران در زمانهای مورد نظر، اشاره کرد.
پونه شیرازی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
