ضیافت شعر و موسیقی در رادیو و تلویزیون

موسیقی سنتی ایران گنجینه‌ای ارزشمند از میراث فرهنگی ایران زمین است که با آوازها و دستگاه‌های باشکوهش گوش و قلب بسیاری را تسخیر کرده است و برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی تلاش دارند در جهت صیانت از این هنر اصیل گام بردارند.

در سال‌های پیش، برنامه «تماشاگه راز» با اجرای سهیل محمودی به‌طور اختصاصی به حوزه موسیقی و آواز ‌می‌پرداخت.

وی بعدها «با کاروان شعر و موسیقی» پا به‌تلویزیون گذاشت و همین راه را ادامه داد. در حال حاضر «دلنوازان» و «دستان» دو برنامه تلویزیونی هستند که به‌طور اختصاصی به این هنر می‌پردازند.

پخش موسیقی سنتی و محلی همراه با دکلمه اشعار توسط ژاله صادقیان بخش اصلی برنامه دلنوازان را تشکیل می‌دهد.

در کنار «دلنوازان» برنامه «دستان» که از شبکه آموزش پخش می‌شود جامع‌ترین و کامل‌ترین برنامه‌ تلویزیونی است که به هنر موسیقی می‌پردازد.

برنامه بخش‌های مختلفی دارد که مرور اخبار موسیقی، قاب خاطره‌ها، یادمان استادان موسیقی ایران، مستند کوتاه از کارگاه‌های آواز، نشست‌های شعر و موسیقی و... از جمله آنهاست.

سیدعباس سجادی، مجری و کارشناس «دستان» با اعلام این خبر که این هفته کامبیز روشن‌روان، مدیرعامل خانه موسیقی مهمان برنامه خواهد بود، می‌گوید: با این آهنگساز برجسته درباره چگونگی تشکیل خانه موسیقی و مسائل و مشکلات جاری هنر موسیقی و جهانی شدن موسیقی ایران هم صحبت خواهیم شد.

نقد آلبوم سیمرغ به خوانندگی همایون شجریان و آهنگسازی حمید متبسم از جمله بخش‌های برنامه این هفته است. همچنین بخش‌هایی تصویری از این کنسرت را به بینندگانمان هدیه خواهیم کرد.

وی با بیان این که برنامه ما موضوع محور است و نه مهمان محور تاکید می‌کند:‌ چند هفته پیش احسان خواجه‌امیری مهمان برنامه ما بود و درباره موسیقی پاپ صحبت کرد. موضوع صحبت محمدعلی بهمنی نیز جایگاه ترانه در آثار پاپ بود. یعنی مهمان‌هایی که به برنامه ما می‌آیند در چارچوب موضوع برنامه اظهار نظر می‌کنند.

به گفته سجادی، موسیقی ایرانی در خارج از مرزها و ارتباط خوشنویسی و موسیقی از دیگر موضوعات در نظر گرفته شده برای دستان است.

سالار عقیلی، نیما مسیحا و مانی رهنما نیز از هنرمندانی هستند که در هفته‌های آتی مهمان «دستان»‌ می‌شوند.

تحقیق و نگارش برنامه را میرعلی نقی، ابوالحسن مختاباد و بشارتی بر عهده دارند. طرفداران «دستان» می‌توانند جمعه‌ها ساعت 23 تماشاگر این برنامه از شبکه آموزش باشند.

رادیو فرهنگ که اهالی فرهنگ و هنر را در دایره مخاطبان خودش قرار داده است با برنامه‌های تاریخ موسیقی به روایت استاد لطفی، نیستان، سرآهنگ، گل‌های ایرانی و گل‌های نود و یک سعی در راضی نگه داشتن طرفداران هنر موسیقی دارد.

«نیستان» برنامه‌ای از رادیو فرهنگ است که به‌سردبیری و تهیه‌کنندگی رضا ملکوتی و با اجرای فاطمه رکنی هر روز ساعت 14 و 30 دقیقه تا 15 و 30 دقیقه تهیه و روانه آنتن می‌شود.

شباهنگ نیز برنامه‌ای است که جمعه شب‌ها از ساعت 19 و 30 دقیقه تا 22 تقدیم علاقه‌مندان موسیقی می‌شود. در این برنامه نوجوانان نوازندگی می‌کنند و استادان موسیقی مثل ساکت،‌ فخرالدینی، لطفی و چکناواریان به پرسش‌های مردم پاسخ می‌دهند.

نیلوفر زندیان، مدیر گروه هنر رادیو فرهنگ هدف از پخش برنامه‌های موسیقی محور را معرفی موسیقی سالم به مخاطب معرفی می‌کند و می‌گوید: در زمانه‌ای که گرفتار هجمه موسیقی‌های سخیف ترانه‌های لس‌آنجلسی هستیم، وظیفه داریم سواد موسیقیایی مردم را بالا ببریم و از داشته‌هایمان در این حوزه سخن بگوییم.

وی با بیان این که نیستان به موسیقی‌های مورد تائید به لحاظ هنری می‌پردازد، توضیح می‌دهد: کارشناس مجری برنامه هر هفته از همان حوزه مورد بحث انتخاب می‌شود. مثلا کارشناس مجری که درباره موسیقی مقامی صحبت می‌کند با کارشناس بحث موسیقی سوگواری متفاوت است.

زندیان با اعلام این خبر که از یک تا هفتم مهر به موسیقی‌های دفاع مقدس پرداخته می‌شود، می‌گوید:‌ نیستان یکی از قدیمی‌ترین برنامه‌های رادیو فرهنگ است و حدود 12 سال سابقه پخش دارد. در طول این مدت در ساختارهای مختلف روی آنتن رفته است. اما در سه سال اخیر بیشتر روی موسیقی جدی،‌ هنری و دستگاهی متمرکز شده است. هر هفته مهمان‌ها درباره یک موضوع محوری صحبت می‌کنند. مثلا موضوع این هفته تاریخچه ارکستر سمفونیک تهران است.

موسیقی بختیاری، آثار استاد وزیری و استاد صبا، از جمله موضوعات هفته‌های گذشته این برنامه بوده‌اند. وی به دیگر برنامه موسیقی محور رادیو فرهنگ با عنوان «سرآهنگ» اشاره می‌کند و می‌گوید:‌ این برنامه به موسیقی نواحی ایران می‌پردازد. در باور کارشناسان موسیقی دستگاهی ملهم از موسیقی مقامی است. در هر قسمت کارشناسی که به یکی از موسیقی‌های مقامی مسلط است درباره موضوع برنامه صحبت می‌کند. مثلا هوشنگ جاوید درباره موسیقی مازندران سخن می‌گوید.

سرآهنگ روزهای شنبه و دوشنبه ساعت 11 تا 11 و 30 دقیقه از رادیو فرهنگ پخش می‌شود و به موسیقی مناطق مختلف ایران مثل شمال خراسان، ترکمن، جنوب و... می‌پردازد.

منوچهر فیضیان، مدیر گروه ایران و فرهنگ رادیو ایران با اشاره به برنامه‌هایی که به موسیقی می‌پردازند، توضیح می‌دهد:‌ شوقستان مجله‌ای فرهنگی هنری است که هر هفته در کنار بررسی سینما، ادبیات و تئاتر یک قسمتش به موسیقی اختصاص دارد.

شوقستان در آخرین برنامه‌اش به سراغ پیشکسوتان ساز سنتور رفت وهمچنین تاریخچه موسیقی بوشهر را در گفت‌وگو با هوشنگ جاوید، کارشناس موسیقی، بررسی کرد.نقد و بررسی موسیقی سریال «خاک سرخ» ساخته محمدرضا علیقلی با حضور این آهنگساز از دیگر بخش‌های این برنامه بود.

این مدیر رادیویی گلبانگ و دلنوازان را دیگر برنامه‌های موسیقی محور رادیو ایران می‌خواند و می‌گوید:‌ در دلنوازان ترانه‌های خاطره‌انگیز را پخش می‌کنیم؛ مثلا به سراغ قطعات آوازی تاج اصفهانی یا بنان می‌رویم و این خوانندگان را معرفی می‌کنیم. گلبانگ نیز از برنامه‌های قدیمی رادیو ایران است که ترانه‌های درخواستی مردم را پخش می‌کند که شامل موسیقی‌های پاپ و سنتی می‌شود.

وی با بیان این که در موسیقی پاپ کمتر دخالت می‌کنیم، تاکید می‌کند: پرداختن به موسیقی‌های پاپ جزو وظایف شبکه ما نیست و ما بیشتر سعی داریم موسیقی سنتی مناطق ایران را شناسایی و معرفی کنیم.

نت هشتم نیز برنامه ‌ای است که در حوزه صدا و موسیقی دراماتیک مطالعه و پژوهش دارد و چهارشنبه‌ها ساعت22و 30 دقیقه از رادیو نمایش پخش می‌شود. تئاتر موزیکال و جهانی شدن موسیقی ایرانی از جمله موضوعاتی بودند که در برنامه‌های پیشین مورد بررسی قرار گرفتند.

احسان رحیم زاده - گروه رادیو وتلویزیون