به گزارش
جام جم آنلاین از ایسنا، تأمین دارو و تجهیزات پزشکی در شرایط محدودیت منابع ارزی، تحریمها و دشواری مبادلات تجاری، به یکی از مهمترین اولویتهای اقتصادی و سلامت کشور تبدیل شده است. در همین شرایط، تازهترین آمار بانک مرکزی از افزایش ۲۵ درصدی تأمین ارز دارو و تجهیزات پزشکی در سال جاری حکایت دارد؛ بهطوریکه تا نیمه آبانماه بیش از ۳.۵ میلیارد دلار ارز برای واردات این اقلام تأمین شده است.
با وجود افزایش منابع ارزی اختصاصیافته به حوزه سلامت، استمرار دسترسی مردم به دارو صرفاً به میزان ارز تأمینشده وابسته نیست. اولویتبندی واردات، تسریع تخصیص و انتقال ارز، تأمین سرمایه در گردش تولیدکنندگان، تقویت ذخایر راهبردی و رفع موانع حملونقل و ترخیص کالا نیز نقش تعیینکنندهای در جلوگیری از کمبود دارو دارند.
دارو و تجهیزات پزشکی از جمله اقلامی هستند که اختلال در زنجیره تأمین آنها مستقیماً سلامت و زندگی مردم را تحت تأثیر قرار میدهد. از همین رو، مدیریت منابع ارزی و تعیین اولویت واردات کالاهای حیاتی، بهویژه در شرایط فشارهای خارجی و محدودیتهای تجاری، اهمیت دوچندانی پیدا کرده است.
آمار بانک مرکزی؛ تأمین ۳.۵ میلیارد دلار ارز برای دارو
بر اساس آخرین آمار اعلامشده از سوی بانک مرکزی، از ابتدای سال جاری تا نیمه آبانماه، در مجموع ۳ میلیارد و ۵۷۴ میلیون دلار ارز برای واردات دارو و تجهیزات پزشکی تأمین شده است.این رقم در مقایسه با ۲ میلیارد و ۸۶۸ میلیون دلار تأمین ارز در مدت مشابه سال گذشته، رشد ۲۵ درصدی را نشان میدهد. همچنین میزان ارز تخصیصیافته به حوزه دارو و تجهیزات پزشکی در همین بازه زمانی به ۴ میلیارد و ۲۳۵ میلیون دلار رسیده است؛ درحالیکه این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۳ میلیارد و ۲۹۰ میلیون دلار بود. به این ترتیب، تخصیص ارز این بخش نیز حدود ۲۹ درصد افزایش یافته است. البته میان تخصیص ارز و تأمین ارز تفاوت مهمی وجود دارد. تخصیص ارز به معنای تأیید درخواست واردکننده و اختصاص اعتبار ارزی است، اما تأمین ارز به مرحله فراهم شدن منابع و امکان انجام عملیات پرداخت مربوط میشود. بنابراین، برای ارزیابی واقعی وضعیت واردات دارو، علاوه بر میزان تخصیص و تأمین ارز، باید زمان انتقال پول به فروشندگان خارجی، روند خرید، حملونقل و ورود کالا به کشور نیز مورد توجه قرار گیرد.
همتی: در تأمین ارز دارو محدودیتی نداشتهایم
عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، پیشتر درباره وضعیت تأمین ارز دارو اعلام کرده بود که در هفت ماه نخست سال جاری نزدیک به ۳ میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار ارز برای این بخش تأمین شده است؛ رقمی که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۲۸ درصد افزایش داشته است.
وی با اشاره به تفاوت شرایط اقتصادی امسال با سال گذشته تأکید کرده بود که با وجود محدودیتها، تأمین ارز دارو افزایش یافته و منابع ریالی قابل توجهی نیز بهویژه برای تولیدکنندگان عمده دارو در اختیار این بخش قرار گرفته است.
همتی همچنین بخش مهمی از مشکلات زنجیره تأمین دارو را مرتبط با مسائل لجستیکی دانسته و اعلام کرده بود که از نظر تأمین ارز و منابع ریالی، محدودیتی در بانک مرکزی وجود نداشته است.
رئیس کل بانک مرکزی در اظهارات دیگری در نیمه مهرماه نیز با اشاره به تأمین نزدیک به ۲۵ میلیارد دلار ارز برای واردات کالاهای مختلف از ابتدای سال گفته بود که با وجود کاهش مجموع تأمین ارز نسبت به مدت مشابه سال گذشته، در حوزه کالاهای اساسی کاهشی رخ نداده و تأمین ارز دارو حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است.
این اظهارات در کنار آمار جدید بانک مرکزی نشان میدهد که حفظ و افزایش سهم حوزه سلامت از منابع ارزی، در زمره سیاستهای مورد تأکید بانک مرکزی قرار داشته است.
پرداخت بیش از ۱.۵ هزار هزار میلیارد ریال تسهیلات به شرکتهای دارویی
حمایت از زنجیره تأمین دارو تنها به تأمین ارز واردات محدود نمیشود و سرمایه در گردش و نقدینگی مورد نیاز تولیدکنندگان نیز اهمیت ویژهای دارد. درواقع، حتی اگر ارز مورد نیاز برای واردات مواد اولیه تأمین شود، کمبود منابع ریالی میتواند فرآیند خرید، تولید و توزیع دارو را با اختلال مواجه کند.
براساس اعلام بانک مرکزی در ۱۸ آبانماه، برای شرکتهای معرفیشده از سوی سازمان غذا و دارو، یک میلیون و ۵۰۰ هزار میلیارد ریال تسهیلات ریالی در نظر گرفته شده بود که تا ۱۷ آبانماه، یک میلیون و ۵۳۰ هزار میلیارد ریال تسهیلات به این شرکتها پرداخت شده است. همچنین سقف تسهیلات و تعهدات شرکتهای دارویی، تجهیزات پزشکی، شیرخشک و غذاهای ویژه از ۹۰ درصد به ۱۵۰ درصد فروش سال گذشته افزایش یافته است. از سوی دیگر، سقف اعتباری تسهیلات و تعهدات کلان نیز تا ۳۰ درصد سرمایه پایه بانکها بالا رفته است.
این اقدامات نشان میدهد که حمایت مالی از زنجیره تأمین دارو، علاوه بر منابع ارزی، تأمین نقدینگی مورد نیاز تولیدکنندگان و واردکنندگان را نیز در بر میگیرد.
اولویت تأمین ارز دارو تا پایان سال چیست؟
در شرایط محدودیت منابع ارزی و وضعیت بحرانی، تخصیص منابع باید بر اساس میزان ضرورت و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی هر تصمیم انجام شود؛ نه صرفاً میزان تقاضای واردکنندگان یا ترتیب ثبت سفارشها. در چنین شرایطی، داروهای حیاتی، مواد اولیه دارویی، تجهیزات پزشکی ضروری، کالاهای اساسی و نهادههای مهم تولید باید در صدر فهرست دریافت ارز قرار گیرند. البته حتی در گروه دارو نیز نمیتوان برای همه اقلام اولویت یکسانی در نظر گرفت. داروهای نجاتبخش، داروهای مورد نیاز بیماران خاص و صعبالعلاج، داروهای پرمصرف و مواد اولیه تولید داخل، هرکدام باید متناسب با میزان ضرورت و وضعیت ذخایر مورد ارزیابی قرار گیرند.
برای نمونه، دارویی که نبود آن میتواند جان بیمار را به خطر بیندازد یا روند درمان بیماران خاص را متوقف کند، باید نسبت به اقلامی که امکان جایگزینی یا تأمین داخلی دارند، اولویت بالاتری داشته باشد. در این میان، میزان موجودی انبارها، مصرف ماهانه، زمان مورد نیاز برای واردات، تعداد تأمینکنندگان خارجی و امکان جایگزینی هر قلم نیز باید در تصمیمگیریها لحاظ شود.
به این ترتیب، سیاست تأمین ارز میتواند از یک فرآیند اداری مبتنی بر صف ثبت سفارش، به سازوکاری برای مدیریت ریسک و پیشگیری از کمبود دارو تبدیل شود.
حمایت از تولید داخل یا واردات داروی آماده؟
یکی دیگر از موضوعات مهم در سیاستگذاری ارزی، ایجاد تعادل میان واردات داروی نهایی و تأمین مواد اولیه مورد نیاز تولیدکنندگان داخلی است. در شرایط محدودیت منابع ارزی، تأمین بهموقع مواد اولیه برای تولید داخل میتواند در برخی اقلام هزینه ارزی کمتری نسبت به واردات داروی آماده داشته باشد و به استمرار تولید نیز کمک کند. با این حال، حمایت از تولید داخل نباید به ایجاد انحصار، کاهش کیفیت یا محدود شدن دسترسی بیماران منجر شود.
در مواردی که تولید داخلی ظرفیت کافی ندارد یا از نظر فناوری و کیفیت امکان جایگزینی مطمئن وجود ندارد، واردات دارو باید بدون وقفه ادامه پیدا کند. بنابراین، سیاستگذاری صحیح در این حوزه مستلزم ارزیابی دقیق ظرفیت تولید داخل، کیفیت محصولات، قیمت تمامشده و میزان وابستگی به واردات است.
چرا تسریع انتقال ارز و تقویت ذخایر دارویی اهمیت دارد؟
یکی از چالشهای مهم زنجیره تأمین دارو، فاصله زمانی میان تخصیص ارز و تأمین واقعی آن است. هرچه این فاصله طولانیتر شود، احتمال تأخیر در خرید، حملونقل و ورود دارو به کشور افزایش مییابد. از سوی دیگر، اختلال در مسیرهای تجاری و حملونقل بینالمللی میتواند حتی پس از تأمین ارز نیز روند واردات را با مشکل مواجه کند.
به همین دلیل، ایجاد مسیرهای جایگزین تجاری، تسهیل نقلوانتقال پول، تسریع ترخیص کالاهای واردشده و تقویت ذخایر راهبردی دارو باید در کنار سیاستهای ارزی دنبال شود. همچنین اولویتبندی منابع باید بهصورت پویا و متناسب با تغییر شرایط انجام گیرد؛ چراکه ممکن است یک داروی مشخص به دلیل کاهش موجودی انبارها یا دشواری تأمین خارجی، در مدت کوتاهی به یکی از اقلام فوری و حیاتی تبدیل شود.
هماهنگی بانک مرکزی و وزارت بهداشت؛ شرط امنیت دارویی کشور
شفافیت در تعیین اولویتها و هماهنگی میان دستگاههای مسئول، یکی دیگر از الزامات مدیریت منابع ارزی حوزه سلامت است. براساس توضیحات بانک مرکزی درباره سازوکار تخصیص ارز، اولویتهای حوزه دارو از سوی وزارت بهداشت تعیین میشود و کمیته تخصیص ارز نیز بهصورت فصلی در دولت تشکیل و بودجه ارزی دستگاهها ابلاغ میشود.
بر این اساس، هماهنگی میان وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو، سازمان برنامه و بودجه و بانک مرکزی برای شناسایی نیازهای واقعی، تعیین اولویتها و تخصیص بهموقع منابع اهمیت اساسی دارد. در مجموع، افزایش ۲۵ درصدی تأمین ارز دارو و رشد ۲۹ درصدی تخصیص ارز این بخش، نشاندهنده افزایش منابع اختصاصیافته به حوزه سلامت در مقایسه با سال گذشته است؛ اما معیار نهایی موفقیت این سیاست، صرفاً ارقام ارزی نیست.
آنچه در نهایت اهمیت دارد، تبدیل این منابع به داروی در دسترس، تجهیزات پزشکی مورد نیاز و استمرار درمان بیماران است. از این رو، کاهش فاصله تخصیص تا تأمین ارز، رفع موانع لجستیکی، حمایت از تولید داخلی و اولویت دادن به داروهای حیاتی باید تا پایان سال در کانون سیاستگذاری حوزه سلامت قرار گیرد.