تلویزیون روان شناس نیست

در حال حاضر در جدول پخش سیما از نخستین ساعات صبح تا واپسین لحظات شب برنامه‌هایی گنجانده شده که توصیه‌های روان‌شناسانه ارائه می‌دهند.

صبح بخیر ایران (شبکه یک)، صبحی دیگر (شبکه آموزش)، گلبرگ (شبکه سه)، خانه محبت (شبکه قرآن)، سلام تهران (شبکه تهران)،‌ تا خوشبختی راهی نیست و اردی‌بهشت (شبکه چهار) از جمله آثاری هستند که از حضور یک روان‌شناس ثابت یا مهمان بهره می‌برند.

معمولا در این گونه برنامه‌ها روانشناسان برای بیان حرف‌هایشان وقت کم می‌آورند و پاسخ به بخشی از پرسش ها و ابهامات مخاطبان به فرصت‌های بعدی موکول می‌شود.

نقاط ضعف شخصیتی (ترس، وسواس،‌ عدم اعتماد بنفس، حسادت، نفرت و...)، نحوه ایجاد روابط سالم با اطرافیان، آمادگی برای ازدواج و سلامت جنسی از جمله محورهای ثابت این‌گونه برنامه‌های روان‌شناسانه است.

اقبال زیاد مخاطبان به محتوای چنین برنامه‌هایی نشان از این دارد که مخاطب نیازهای اطلاعاتی فراوانی در این حوزه دارد و می‌خواهد پاسخ پرسش‌های حل‌نشده‌اش را در تلویزیون بیابد.

با توجه به این نکته این پرسش پیش می‌آید که آیا تلویزیون ظرف و قالب مناسبی برای پرداخت همه‌جانبه به مسائل روان‌شناسانه است؟ اگر شرایط لازم برای انتقال مفاهیم علمی این حوزه را در نظر بگیریم، پاسخ این سوال منفی است.

یک روان‌شناس باید با بیمارش تعاملی صمیمانه داشته باشد و همه حرف‌هایش را بشنود. مسلما مجرب‌ترین روان‌شناسان نیز نمی‌توانند با شنیدن چند جمله آن هم از پشت تلفن از جزئیات مشکل بیمارشان باخبر شوند.

استمرار و حفظ رابطه، شرط دیگر انتقال درست اطلاعات است. روان‌شناس برای تبیین کامل یک مساله باید چند جلسه آموزشی برگزار کند و به صورت مستمر با مخاطبانش در ارتباط باشد.

به عنوان مثال برخی روان‌شناسان معتقدند که یک جوان برای انجام یک ازدواج موفق نیاز به شرکت در 40 تا 50 جلسه آموزشی دارد. در صورتی که مخاطب تلویزیونی عجول است و دوست دارد در یک یا دو برنامه همه چیز را درباره یک موضوع بداند.

در کنار همه اینها این نکته را هم در نظر بگیرید که تلویزیون به خاطر فراگیر بودنش یک رسانه خجالتی است و خیلی از نکات را نمی‌تواند در جمع میلیون‌ها بیننده کوچک و بزرگ بیان کند.

با توجه به همه این موارد تلویزیون فقط می‌تواند یک مکمل خوب برای ارائه نکات روان‌شناختی باشد و نباید انتظار داشت که همه نیازهای مخاطب از این مسیر برطرف شود. تلویزیون نمی‌تواند خلأ ناشی از کتاب‌های درسی و فضاهای آموزشی را به صورت کامل پر کند.

احسان رحیم‌زاده - رادیو و تلویزیون