قصه برخاستن داروسازی ایرانی/ بازسازی کارخانه به بیش از ۳.۵ همت اعتبار نیاز دارد

به گزارش جام‌جم آنلاین، صنعت داروسازی از جمله بخش‌هایی است که پایداری فعالیت آن، ارتباط مستقیمی با امنیت سلامت جامعه دارد. در این میان، تولید داخلی مواد اولیه داروهای تخصصی و مورد نیاز بیماران خاص، علاوه بر کاهش وابستگی به واردات، در مدیریت منابع ارزی کشور نیز اهمیت دارد.

شرکت توفیق دارو یکی از مجموعه‌های فعال در این حوزه است که مواد اولیه داروهای بیمارستانی، داروهای مورد استفاده در اتاق عمل و برخی داروهای ضدسرطان را تولید می‌کرد و محصولات آن نقش مهمی در زنجیره تأمین داروی کشور داشت. با این حال، در ساعت ۶:۳۰ صبح روز ۱۱ فروردین ۱۴۰۵، این مجموعه در جریان حمله هوایی آمریکا و رژیم صهیونیستی هدف اصابت مستقیم چند موشک قرار گرفت و بخش‌های تولیدی و تحقیق‌وتوسعه آن به‌طور کامل تخریب شد.

تخریب زیرساخت‌های این شرکت، علاوه بر خسارت‌های اقتصادی، چالش‌هایی را در مسیر تولید و تأمین مواد اولیه داروهای تخصصی ایجاد کرد. از این رو، بازسازی این مجموعه و بازگشت ظرفیت‌های تولیدی آن به چرخه فعالیت اهمیت ویژه‌ای دارد. در همین راستا، «جام‌جم آنلاین» با دکتر نوید نوبخت حقیقی، مدیرعامل شرکت توفیق دارو، درباره ابعاد خسارت‌های واردشده، برنامه‌های بازسازی و چشم‌انداز آینده این مجموعه گفت‌وگو کرده است.

توفیق دارو از شرکت‌های زیرمجموعه شستاست که در جریان حمله نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی، بخش‌های تولیدی و تحقیق و توسعه آن به‌شدت تخریب شد. با توجه به نقش این شرکت در تولید مواد اولیه داروهای خاص، چه برنامه‌ای برای بازسازی این مجموعه دارید؟

شرکت توفیق دارو از شرکت‌های وابسته به گروه دارویی تأمین (تیپیکو) و سازمان تأمین اجتماعی است. این شرکت با ماهیت سهامی خاص و در چارچوب یک نهاد عمومی غیردولتی فعالیت می‌کند و هیچ‌گونه وابستگی نظامی یا امنیتی نداشته و ندارد. همچنین برخلاف تصور عمومی، این مجموعه از شرکت‌های دارای ردیف بودجه دولتی نیست.

توفیق دارو در سال ۱۳۷۷ تأسیس شد و پیش از آن، در قالب مجموعه آزمایشگاه‌های گروه دارویی تأمین فعالیت می‌کرد. این شرکت از زمان تأسیس تا یازدهم فروردین ۱۴۰۵، در مجموع ۶۳ ماده اولیه دارویی را تولید کرده و برای آنها پروانه تولید داشته است.

با توجه به زیرساخت آزمایشگاهی مجموعه، از ابتدا تمرکز ما بر تولید مواد اولیه دارویی با ارزش افزوده بالا و حجم تولید پایین بود؛ محصولاتی که در اصطلاح صنعتی به آنها محصولات با حجم تولید کم و ارزش افزوده بالا (LVHV) گفته می‌شود. بخش عمده این محصولات در حوزه بیماری‌های خاص و صعب‌العلاج، از جمله داروهای ضدسرطان و داروهای بیهوشی قرار دارند.

بنابراین، توفیق دارو در حوزه‌ای فعالیت می‌کرد که ارتباط مستقیمی با سلامت مردم داشت. واردات سالانه محصولاتی که در این شرکت تولید می‌شد، حدود ۳۰ میلیون دلار ارزبری داشت. این مجموعه علاوه بر اشتغال‌زایی برای حدود ۱۵۰ نفر، نقش مهمی در جلوگیری از خروج ارز و تأمین مواد اولیه داروهای خاص ایفا می‌کرد. به همین دلیل، توفیق دارو را باید بخشی از امنیت سلامت و امنیت اقتصادی کشور دانست.

بر اساس ارزیابی ۱۱ نفر از کارشناسان رسمی کانون کارشناسان دادگستری، میزان خسارت وارده به توفیق دارو بر اثر حمله نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی حدود ۲.۲ همت برآورد شده است. با این حال، بازسازی مجموعه به اعتباری بیش از ۳.۵ همت نیاز دارد؛ رقمی که از برآورد کارشناسان نیز بیشتر است.

دلیل این اختلاف، افزایش شدید نرخ ارز و تغییر شرایط تأمین ماشین‌آلات و مواد اولیه صنعت دارو است. در سال ۱۴۰۵، ارز ترجیحی ماشین‌آلات صنایع دارویی و همچنین واردات مواد اولیه حذف شده و همین موضوع هزینه بازسازی را افزایش داده است.

البته هدف ما صرفاً بازسازی ساختمان‌ها و خطوط تولید گذشته نیست. با توجه به ماهیت تحقیق و توسعه‌محور صنعت دارو، تلاش می‌کنیم توفیق دارویی نوین‌تر و توانمندتر از گذشته ایجاد کنیم؛ مجموعه‌ای که بتواند با انجام فعالیت‌های تحقیقاتی، نسل‌های جدید دارو را تولید و در دسترس مردم قرار دهد.

با وجود تخریب کامل کارخانه در پی حمله هوایی آمریکا و رژیم صهیونیستی، در ماه‌های گذشته چه اقداماتی برای جلوگیری از ایجاد اختلال در تأمین محصولات این شرکت انجام داده‌اید؟

ما برای چنین شرایطی یک برنامه میان‌مدت داشتیم و خوشبختانه توانستیم با اتکا به موجودی انبار و همچنین همکاری سایر مجموعه‌ها، از ایجاد کمبود در بازار جلوگیری کنیم.

در جریان حمله، کارخانه ما به‌طور کامل تخریب شد. این مجموعه شامل آزمایشگاه‌های تحقیقاتی، آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت، پنج خط تولید و بخش‌های ستادی بود که بر اثر اصابت‌های صورت‌گرفته، عملاً از بین رفت.

با این حال، در همان ساعات اولیه، همکاران ما با وجود شرایط بسیار دشوار و خطرناک، توانستند موجودی انبار را تخلیه کنند. انبار مجموعه خارج از فضای کارخانه قرار داشت و در شرایطی که کارخانه در آتش می‌سوخت، دود و آتش‌سوزی ادامه داشت و صدای پدافند به گوش می‌رسید، کارکنان با پذیرش خطر توانستند مواد اولیه و محصولات موجود را از انبار خارج کنند.

در آن زمان، محدوده همچنان در وضعیت قرمز قرار داشت و دستور تخلیه قطعی برای منطقه ۲۱ تهران صادر شده بود، اما همکاران ما با احساس مسئولیت و تعهد نسبت به مجموعه، برای حفظ سرمایه‌های شرکت تلاش کردند. اگر این اقدام به‌موقع انجام نمی‌شد، ممکن بود علاوه بر تخریب کارخانه، موجودی مواد اولیه و محصولات نیز از بین برود.

به اتکای همین موجودی انبار، طی ماه‌های گذشته نه‌تنها در تأمین حدود ۶۰ قلم از محصولات شرکت با کمبود مواجه نشدیم، بلکه تولید سایر محصولات را نیز با استفاده از ظرفیت‌های خالی سایر شرکت‌ها و تدابیری که برای تأمین نیازهای حیاتی اندیشیدیم، ادامه دادیم. در این روش، از ظرفیت خطوط تولید شرکت‌های دیگر استفاده کردیم و محصولات خود را در آن مجموعه‌ها به تولید رساندیم.

البته بخشی از محصولات توفیق دارو شرایط خاصی دارند و حتی در برخی موارد، این شرکت تنها تولیدکننده آنها در ایران و حتی منطقه غرب آسیاست. تولید این محصولات نیازمند خطوط اختصاصی و زیرساخت‌های متناسب با الزامات فنی و کیفی آنهاست.

به همین دلیل، در برنامه میان‌مدت خود ایجاد خطوط تولید اضطراری در نقاط مختلف را در دستور کار قرار دادیم تا این خطوط با الزامات تولید محصولات اختصاصی ما مطابقت داشته باشند. پیش‌بینی می‌کنیم طی یک ماه آینده از این خطوط رونمایی کنیم و تولید در آنها آغاز شود.

با توجه به اینکه تخریب کارخانه در اثر حمله هوایی، فرصتی برای بازنگری در زیرساخت‌ها و فناوری‌های مورد استفاده نیز ایجاد کرده است، برنامه بلندمدت شما برای آینده توفیق دارو چیست؟

برنامه بلندمدت ما صرفاً بازسازی توفیق دارو نیست، بلکه به‌دنبال بازآفرینی این مجموعه هستیم. باید از تجربه گذشته درس بگیریم و نقاط ضعف و محدودیت‌های مدل کسب‌وکار قبلی را شناسایی کنیم تا بتوانیم با اصلاح ساختار و ایجاد ارزش بیشتر برای جامعه و سهامداران، فعالیت‌های خود را در سطحی متفاوت ادامه دهیم.

توفیق دارو در گذشته با توجه به پیشینه آزمایشگاهی و زیرساخت‌هایی که در اختیار داشت، به سمت تولید محصولاتی حرکت کرد که در کشور کمتر مورد توجه قرار گرفته بودند. برای نمونه، نخستین خط تولید داروهای پپتیدی در کشور و همچنین نخستین خط تولید داروهای نارکوتیک سنتزی و داروهای ضدسرطان در این مجموعه ایجاد شد.

اکنون نیز باید به سراغ فناوری‌های نوین‌تر و افق‌های درمانی جدید برویم؛ حوزه‌هایی که امید بسیاری از بیماران برای دسترسی به روش‌های درمانی پیشرفته‌تر به آنها وابسته است. این درمان‌ها در سطح جهان هزینه‌های بسیار بالایی دارند و توسعه آنها مستلزم برخورداری از نیروی انسانی متخصص، زیرساخت تحقیقاتی و توانایی تبدیل دستاوردهای پژوهشی به محصول تجاری است.

اگر شرکت‌هایی مانند توفیق دارو این ظرفیت‌ها را ایجاد نکنند، جامعه در آینده با مشکل دسترسی به نسل‌های جدید دارو مواجه خواهد شد. به همین دلیل، تلاش ما این است که با تکیه بر تجربه نزدیک به سه دهه فعالیت در حوزه داروهای تخصصی، مسیر تولید محصولات متمایز را ادامه دهیم.

در برنامه آینده، بازآفرینی ساختار سازمانی و اصلاح مدل فعالیت شرکت با هدف رشد و توسعه نیز قرار دارد. می‌خواهیم با یک بازآرایی ساختاری و تمرکز بر فناوری‌های جدید، داروهای آینده حوزه درمان را با قیمت معقول در دسترس مردم کشور قرار دهیم.

با توجه به تخریب کامل کارخانه و توقف فعالیت تولیدی در محل اصلی در جریان حمله هوایی آمریکا و رژیم صهیونیستی، وضعیت کارکنان توفیق دارو چگونه است؟ آیا این اتفاق به تعدیل نیرو منجر شده است؟

حتی یک نفر هم به‌صورت یک‌طرفه و از سوی توفیق دارو بیکار نشده است. در ماه‌های گذشته، گروه محدودی از همکاران در مجموعه باقی ماندند و با وجود تمام دشواری‌ها، با تعهد و علاقه برای زنده نگه داشتن توفیق دارو تلاش کردند. سایر کارکنان نیز در شرکت‌های دیگر گروه مشغول به کار شدند تا ضمن حفظ اشتغال آنها، ارتباطشان با مجموعه گروه دارویی تأمین ادامه پیدا کند.