فقر بهداشت در ‌مدارس ‌عشایری

زندگی در حال کوچ عشایر و جابه‌جایی‌های سالیانه پراکنده و طولانی، عدم دسترسی به آب شرب بهداشتی، کمبود امکانات بهداشتی نظیر حمام و سرویس‌های بهداشتی، زندگی در کنار حیوانات و انتقال بیماری‌های دامی به کودکان و بیسوادی یا کم‌سوادی خانواده‌های عشایر، از جمله مواردی است که سلامت دانش‌آموزان عشایری را تهدید می‌کند.

این نگرانی به حدی است که وزارت آموزش و پرورش برای حل این مشکل سایر دستگاه‌ها را به کمک فراخوانده است. در همین راستا مدیرکل امور مدارس عشایری وزارت آموزش و پرورش با ابراز نگرانی از وضعیت بهداشتی مدارس عشایری می‌گوید: با وجود این‌که به همه استان‌ها ابلاغ کردیم که برای حل مشکلات بهداشتی مناطق از دانشگاه‌های علوم پزشکی استان کمک بگیرند، اما تاکنون تنها 2 استان فارس و خراسان جنوبی توانستند تفاهم‌نامه همکاری با دانشگاه علوم پزشکی امضا کنند. عبدالرسول شکیبافر در گفت‌وگو با ایسنا خواستار همکاری مراکز بهداشتی استان‌ها برای ارتقای وضعیت بهداشت مدارس شبانه‌روزی شده و می‌افزاید: لازم است با تخصیص اعتبارات مناسب و اقدامات لازم از سوی دستگاه‌های ذیربط، امکانات بهداشتی مناسب در اختیار این گونه مناطق قرار بگیرد.

اظهارات و نگرانی‌های مدیرکل مدارس عشایر در حالی عنوان می‌شود که وی مهر سال گذشته نیز عنوان کرده بود که دانش‌آموزان مناطق عشایری از وضعیت نابسامان و پایین بهداشت و سلامت رنج می‌برند و لازم است دستگاه‌ها و ارگان‌های متولی وضعیت بهداشت و سلامت این مناطق را ساماندهی کنند.

در همین راستا، مدیرکل آموزش و پرورش عشایر خوزستان نیز با بیان این‌که متولی امر بهداشت کشور چه در نقاط شهری و چه در نقاط روستایی و عشایری، وزارت بهداشت و درمان و علوم پزشکی است، به جام‌جم می‌گوید: طبق قانون، رسیدگی به وضعیت بهداشتی و درمانی مناطق روستایی و عشایر از جمله اقداماتی است که این وزارتخانه متعهد به انجام آن است.

محمود توژی با اشاره به جمعیت 13 هزار نفری دانش‌آموزان عشایری خوزستان در مقاطع ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان می‌افزاید: اما در استان خوزستان و در میان عشایر، حضور فعال بهداشت‌یاران علوم پزشکی بسیار کمرنگ است، به طوری که مشکلات بهداشتی دانش‌آموزان این مناطق بدون متولی باقی مانده است.

وی با بیان این‌که اصلاح برخی از مشکلات دانش‌آموزان که به فضای آموزشی برمی‌گردد، نظیر احداث سرویس‌های بهداشتی، ساخت‌وساز و نوسازی فضاهای آموزشی و آبرسانی شرب به عهده آموزش و پرورش است، می‌گوید: این اداره تمام تلاش خود را برای برطرف کردن این مشکلات و کمبودها به کار گرفته و در همین راستا 25 کلاس درس چادری در مناطق عشایری برای سال تحصیلی 92 ـ 91 به کانکس تبدیل شده است. به گفته وی، اما اقداماتی نظیر ایجاد خانه‌های بهداشت و اعزام پزشک و اکیپ‌های سیار بهداشتی پزشکی و خدمات‌رسانی از این طریق به عشایر و دانش‌آموزان، جزو وظایف بهداشت و درمان به شمار می‌رود که تاکنون آن‌گونه که مورد انتظار و نیاز این مناطق است، انجام نشده است.

توژی دسترسی دانش‌آموزان عشایر به این امکانات و خدمات را محدود اعلام کرده و می‌افزاید: به دلیل نبود امکانات بهداشتی نظیر حمام از یک سو و نبود خدمات آموزشی، پیشگیری و درمانی از سوی دیگر، دانش‌آموزان عشایر به انواع بیماری‌های خاص منطقه‌ای نظیر کچلی، گال و بیماری‌های فصلی دچار می‌شوند که گاهی کنترل می‌شود و گاهی هم در میان دانش‌آموزان شیوع پیدا می‌کند.

مدیرکل آموزش و پرورش عشایر خوزستان با بیان این‌که معلم‌های عشایر می‌توانند رابط‌های خوبی در زمینه آموزش،‌ اطلاع‌رسانی و ارتقای سطح سلامت دانش‌آموزان باشند، یادآور می‌شود: آموزش و پرورش اعلام آمادگی کرده در صورتی که اداره بهداشت و درمان، دوره‌های آموزشی لازم و امکانات بهداشتی مورد نیاز را در اختیار معلمان عشایر قرار دهد، این افراد می‌توانند به عنوان همیاران سلامت و پیام‌آوران بهداشت، خود در خصوص حل مشکلات بهداشتی دانش‌آموزان اقدام کرده و کمبود نیروی بهداشتی در این مناطق را جبران کنند.

معاونت بهداشت و درمان استان خوزستان نیز در این‌باره به جام‌جم می‌گوید: در یکی دو سال اخیر توجه زیادی به مناطق عشایرنشین شده و اقدامات زیادی از سوی وزارت بهداشت برای تامین سلامتی آنها انجام شده است.

شهرام رفیعی با بیان این‌که اداره بهداشت و درمان استان در حیطه وظایف خود، اقدامات زیادی انجام داده است، خاطرنشان می‌کند: حتی در مناطقی که جمعیت پایینی دارد و خانه بهداشت به آنجا تعلق نمی‌گیرد مانند شهرهای عشایرنشین مسجدسلیمان،‌ از سوی این معاونت برایش خانه بهداشت تعریف شده است.

کارشناس مسوول آموزش به‌ورزی معاونت بهداشتی استان خوزستان نیز با بیان این‌که اقداماتی نظیر سنجش سلامت جسمی ـ‌ روانی دانش‌آموزان در بدو ورود به مدرسه،‌ بیماریابی و واکسیناسیون دانش‌آموزان و آموزش آنها به عهده این معاونت است، در گفت‌وگو با جام‌جم اظهار می‌کند: در مواقعی که عشایر در کوچ به سر نمی‌برند و در استان ساکن هستند، یعنی از اوایل مهرماه تا اوایل فروردین، این خدمات را همانند سایر مردم از طریق خانه‌های بهداشت دریافت می‌کنند. اما در مابقی ایام که به صورت پراکنده و در حال کوچ هستند، تیم‌های سیار اداره بهداشت و درمان با سرکشی به مناطق ییلاقی و رساندن خود به عشایر، خدمات بهداشتی و درمانی لازم را به آنها و بویژه دانش‌آموزان ارائه داده و ضمن انجام واکسیناسیون‌های دوره‌ای، در صورت مشاهده هرگونه بیماری، به درمان یا اعزام آنها به مراکز بهداشتی مبادرت می‌کنند.

پریوش نریمیسا با بیان این‌که ‌به هر حال کمبودهایی وجود دارد و از نظر امکانات و نیرو در مضیقه هستیم، می افزاید: ‌‌ برخی از مناطق استان خوزستان به حدی در محرومیت به سر می‌برند که پزشک داوطلبی برای حضور در این مناطق وجود ندارد. به‌گفته وی، وضعیت حضور پزشکان در مناطق محروم عشایری در سال 90 نسبت به سال قبل از آن بهتر بود و احتمالا امسال نیز جذب نیروی بیشتری در این زمینه خواهیم داشت.

این کارشناس مسوول معتقد است یکی از عواملی که باعث محروم ماندن دانش‌آموزان از خدمات بهداشتی می‌شود، عدم احساس نیاز و مراجعه آنها به مراکز بهداشتی است.

نریمیسا تاکید می‌کند: مراکز بهداشت و خانه‌های بهداشتی، مناطق مختلف و روستاهای سیار و اقماری را به صورت ثابت و سیار تحت پوشش خدماتی خود قرار می‌دهد، اما گاهی بویژه در کوچ که عشایر به صورت پراکنده به سر می‌برند از خدمات دوره‌ای و محدود این معاونت بهره‌مند می‌شوند. در این هنگام است که در صورت مشاهده هرگونه بیماری، بیمار و اطرافیان وی باید خود را به مراکز بهداشتی برسانند؛ امری که مورد غفلت آنها واقع می‌شود و به دلایلی از جمله مسافت طولانی، صعب‌العبور بودن راه‌ها و از همه مهم‌تر بی‌اهمیتی عشایر و عدم احساس نیاز آنها،‌ به وقوع نمی‌پیوندد.

فاطمه مرادزاده / گروه ایران