فرق ایمان زبانی با ایمان عملی

اما واقعیت این است که شاید شکل و شمایل سریال فرات شبیه سریال‌های «زیرتیغ» و «مثل هیچ‌کس» باشد، اما تفاوت‌هایی هم با آن دو سریال داشت؛ تفاوت‌هایی که با ظرافت نوشته شده بود و با همین ظرافت هم در زمان کارگردانی و بازیگری اجرا شده بود. نکته‌ای که هوشمندانه در سریال فرات به آن پرداخته شده بود تفاوت بین ایمان عملی و ایمان زبانی است. حاج‌کاظم (حسن پورشیرازی) مردی بود که ایمان خود را با عمل نشان می‌داد. او گذشت داشت و می‌دانست که در مقابل خشم باید سکوت کرد تا نفرت، شعله‌ور نشود. او می‌دانست که اگر در گذشته از او خطایی سرزده برای جبران این خطا باید کارهای خیر و ثواب انجام دهد؛ زیرا خداوند در قرآن می‌فرماید که کارهای ثواب مانند آبی روان کارهای ناشایست را می‌شویند و آنها را از کارنامه اعمال بنده خدا پاک می‌کنند. کاظم برای جبران زیانی که به حا‌ج‌ابراهیم (اکبر زنجان​پور) وارد کرده بود، سال‌ها کارهای خیری انجام داده و آنها را به نام حاج‌‌ابراهیم ثبت ‌کرده بود. او حرف کم ‌می‌زد و بیشتر فکرها و نیات خود را با اعمالش نشان می‌داد. اما حاج‌‌ابراهیم که از آقاکاظم بزرگ‌تر بود و بزرگ‌ خاندان به حساب می‌آمد، بیشتر اهل حرف بود. او به مسجد می‌رفت، نماز می‌خواند، در مقابل خداوند می‌نشست و زاری می‌کرد و از خداوند شفای پسرش را می‌خواست. حاج‌ابراهیم فقط گیرنده خوبی‌های خدا بود، بدون این‌ که لحظه‌ای مکث کند و به خود و رفتار خود نگاه کند و ببیند، آیا صادق و پاک است. آیا از خداوند گذشت و صبر را یاد گرفته و می‌داند که در زمان‌های دشوار و سخت باید به آدم‌ فرصت داد و همه درهای برگشت را به روی آنها نبست؟ در فرات ، حاج‌ابراهیم در مقابل کاظم طغیان می‌کند و مانند سیلابی همه گذشته را خراب می‌کند و پل‌ها را هم به سمت نابودی می‌برد. حاج‌ابراهیم مدام می‌گوید: لااله الا الله... اما این ذکرها فقط بر زبان او جاری است، چون کسی که ذکرش الله است، راهش هم از راه الله جدا نیست.

فرات، فرق بین ایمان عملی و ایمان زبانی را به خوبی نشان داد و ثابت کرد که اگر ایمان با عمل همراه باشد، زندگی راحت‌تر است و مشکلات هم آسان‌تر حل می‌شوند. ‌کاظم عجول نبود و در تصمیم‌گیری‌هایش عجله نمی‌‌کرد و بیشتر با منطق جلو می‌رفت و وقتی تصمیمی می‌گرفت، آن را به راحتی تغییر نمی‌داد. اما حاج‌ابراهیم از روی احساس تصمیم می‌گرفت و زیاد به عاقبت تصمیمش فکر نمی‌کرد و به همین دلیل هم بود که همه اعضای 2 خانواده می‌دانستند که او بزودی تصمیم خود را عوض خواهد کرد. بنابراین می‌توان گفت که ایمان و عمل به آن، همه زندگی انسان را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد، همان‌گونه که زندگی شخصیت‌های اصلی فرات را تحت‌تاثیر قرار داده بود.