کتاب‌های قدیمی را درفضایی جدید ببینید

اولین فهرست مدونی که سراغ داریم رساله حنین بن اسحق الی علی بن یحیی در معرفی ترجمه‌های کتب جالینوس است و بعد از آن کتب و رسائل متعددی در این باب به نگارش درآمد که از آن جمله می‌توان به کتاب فهرست آثار ارسطو و افلاطون نوشته پولوس ایرانی (579 ـ 531 م.)، الفهرست نوشته ابن ندیم، فهرست کتاب‌های رازی و نام‌های کتاب‌های بیرونی تألیف أبوریحان محمد بن أحمد بیرونی (440 ـ 362 ق.) و بسیاری از نگاشته‌هایی از این دست اشاره کرد.

امروزه دهکده جهانی با فراهم کردن بستری مناسب جهت تعاملات فرهنگی و هنری و علمی توانسته است جایگاه ویژه‌ای را برای محقیق علوم اسلامی فراهم نماید و در این میان موسسات، کتابخانه‌ها و اشخاص مختلف توانسته‌اند با ایجاد بانک‌های اطلاعاتی، کتابخانه‌های دیجیتال، سایت‌ها و وبلاگ‌های مختلف در عرصه تحقیق و پژوهش بستری مناسب جهت دسترسی هرچه آسان‌تر به منابع تحقیق و پژوهش فراهم نمایند.

در حال حاضر محققان و پژوهشگران می‌توانند در منزل خود نشسته و با زدن چند کلیک هزاران فهرست منتشر شده در سایبر را مشاهده کنند یا درصورت تمایل صرفا با داشتن یک ویزا کارت یا مستر کارت اقدام به خرید آن از نقاط مختلف دنیا نمایند یا با ورود به کتابخانه‌های دیجیتال کتاب مورد نظر خود را مطالعه و از آن یادداشت برداری کنند.

در همین راستا موسسه بیاض به عنوان یکی از اولین موسسات عرضه منابع دیجیتالی کتابهای چاپ سنگی در ایران از سال 1385 شمسی با استفاده از متدهای جدید و ابزار نوین به پژوهش و اطلاع رسانی در حوزه متون کهن همت گماشته و اقدام به ساماندهی و بسترسازی مناسب به منظور استفاده از منابع تحقیقی توسط محققان، کتابخانه و مؤسسات کرده است.

1. بسترسازی مناسب به منظور انجام تحقیقات و پژوهش‌های علمی در عرصه متون کهن

2. معرفی اندوخته‌های علمی، فرهنگی و تاریخی ایرانی و اسلامی در سطح بین‌الملل

3. ساماندهی و معرفی پژوهش‌های انجام شده در حوزه متون کهن

4. تسهیل دسترسی محققان و پژوهشگران سراسر دنیا به منابع تحقیقی کهن

5. حفاظت و نگهداری از منابع تحقیقی ایرانی و اسلامی کهن به وسیله ذخیره‌سازی دیجیتال

6. کم کردن هزینه‌های نگهداری، ذخیره سازی و ارائه خدمات در عرصه متون کهن

7. ایجاد نظامی استاندارد و سازماندهی شده در حوزه اطلاع رسانی و پژوهش در عرصه متون کهن

8 . ایجاد استاندارد فهرست‌نگاری کهنه چاپ‌های اسلامی و ایرانی

9. بسترسازی رایانه‌ای به منظور تشویق محققان و پژوهشگران به استفاده از ابزار جدید جهت پژوهش در عرصه متون کهن

10. اطلاع‌رسانی مناسب منابع کهن تحقیقی و پژوهشی اسلامی و ایرانی در گستره جهانی

تمام این بررسی‌ها با هدف تهیه استانداردی واحد برای فهرست‌نویسی کتب چاپ سنگی و سربی و طراحی بانک اطلاعات کتب چاپ سنگی و سربی (کهنه چاپ‌های ایرانی و اسلامی) مبتنی بر آن استاندارد انجام پذیرفت و بعد از آن کار طراحی نرم افزار بانک اطلاعات بیاض آغاز و به سامان رسید، و کلیه اطلاعات کهنه چاپ‌های اسلامی و ایرانی که به صورت کتاب یا مقاله در سراسر دنیا به زبان‌های فارسی، عربی، اردو، ترکی، انگلیسی، روسی و... انتشار یافته بود در وهله اول در بانک اطلاعات بیاض و مطابق با استاندارد آن موسسه وارد شد. برخی از منابع مورد استفاده در این بانک عبارتند از:

1. فهرست کتاب‌های چاپ سنگی موجود در کتابخانه سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی

2. فهرست کتب درسی چاپ سنگی موجود در کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران

3. فهرست کتاب‌های چاپ سنگی ایران موجود در کتابخانه دانشکده ادبیات دانشگاه تهران

4. فهرست کتب چاپ سنگی (فارسی‌) کتابخانه مرکزی تبریز و فهرست کتاب‌های چاپ سنگی کتابخانه آستانه حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)

5. فهرست کتاب‌های چاپ سنگی کتابخانه آستان حضرت معصومه علیها السلام

6. فهرست کتاب‌های چاپ سنگی (قطع وزیری) موجود در کتابخانه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران

7. فهرست کتب چاپ سنگی (فارسی و عربی) کتابخانه عمومی استان اصفهان

8. فهرست کتاب‌های چاپ سنگی کتابخانه محدث ارموی

9. فهرست کتب چاپ سنگی دانشگاه اصفهان

10. فهرست کتب چاپ سنگی مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان 11. فهرست کتاب‌های چاپی فارسی(مشار)

12. معجم المطبوعات العربیة( سرکیس)

13. معجم المطبوعات العربیه (رفاعی) 14. اکتفاء القنوع بما هو من مطبوع

15. معجم المطبوعات النجفیة

16. فهرست کتاب‌های چاپ سنگی دانشگاه مک گیل کانادا

17. فهرست کتاب‌های چاپ سنگی دانشگاه کمبریج و فهرست کتاب‌های چاپی ترکی کتابخانه دارالکتب مصر

18. فهرست کتاب‌های چاپ سنگی مغرب و...‌

در کنار این حجم عظیم، اطلاعات فهارس منتشر نشده کتابخانه‌های بسیاری نیز در بانک اطلاعات بیاض جای داده شده است که از آن جمله فهرست کتابخانه مجلس، کتابخانه ملی، کتابخانه آستان قدس رضوی، کتابخانه حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی(ره) کتابخانه شهرداری اصفهان، کتابخانه مسجد اعظم قم، کتابخانه شاهچراغ شیراز، کتابخانه دائرة المعارف بزرگ اسلامی، کتابخانه مدرسه فیضیه قم و بسیاری کتابخانه‌های دیگر که توسط فهرست نگاران این موسسه فهرست شده است.

در حال حاضر بانک اطلاعات بیاض دربردارنده حدود 60000 رکورد اطلاعات است که پیش‌بینی می‌شود تا پایان امسال حجم این اطلاعات بالغ بر 000/100 رکورد اطلاعات افزون گردد.

کتابخانه دیجیتال کتب چاپ سنگی و سربی منتشره در دنیا از دیگر فعالیت‌هایی است که موسسه بیاض از ابتدای فعالیت خود در حوزه کتب چاپ سنگی و سربی و مطبوعات مشغول به انجام آن شد. نتیجه این فعالیت جمع آوری بیش از 15000 جلد کتاب چاپ سنگی و سربی بوده و این روند هم‌اکنون با افزایش ماهیانه 500 تا 1000 جلد کتاب در حال انجام می‌باشد. این در حالی است که آرشیو دیجیتال مطبوعات قدیمی بیاض نیز در حال حاضر در حال شکل‌گیری است و در حال حاضر بالغ بر 2 میلیون صفحه نشریات عصر قاجار و پهلوی مشتمل بر 2000 عنوان عکسبرداری و فهرست نویسی شده است.

در حال حاضر پژوهشگران، اساتید و دانشجویان می‌توانند با مراجعه به وب سایت کتابخانه دیجیتال بیاض با آدرس‌های www.bayaz.ir و www.lithografi.com و www.lithografi.ir نسخه دیجیتال کتب چاپ سنگی و سربی مورد نیاز خود را با قیمت نازل تهیه نمایند.

چاپ فهارس و منابع کهنه چاپ‌های ایرانی و اسلامی

چاپ فهارس کتب چاپ سنگی و سربی، تاریخ چاپ، مجموعه مقالات و... از جمله اهداف مؤسسه بیاض است که در این خصوص تاکنون مؤسسه بیاض موفق به انتشار فهرست کتاب‌های چاپ سنگی کتابخانه مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در سال 1390ش. شده است.

این موسسه با وجود تجربه و امکانات لازم در خصوص فهرست‌نگاری کتاب‌های خطی، سنگی، سربی و نشریات قدیمی و همچنین عکسبرداری دیجتال از منابع قدیمی آمادگی کافی دارد تا با مجموعه‌های خصوصی و دولتی در این زمینه همکاری نماید.

ماشاءالله کوچکی میبدی