بیشابور از ثبت جهانی دور شد

آثار تاریخی همواره در معرض فرسایش و آسیب قرار دارند. این آسیب‌ها ممکن است در پی عوامل طبیعی رخ دهند یا عوامل انسانی روند فرسایش را تسریع کنند.

در بخش عوامل انسانی یکی از مواردی که همواره بناهای تاریخی را در معرض آسیب قرار می‌دهند عملیات‌های عمرانی است که چنانچه با کار کارشناسی و علمی همراه نباشد موجب تخریب بناهای میراثی و تاریخی می‌شود.

شهر تاریخی بیشاپور نیز ازجمله این بناهاست که امروزه عملیات لوله‌گذاری آب به عنوان یکی از تهدیدات جدی فرسایش و تخریب، پیش روی بیشاپور قرار گرفته است.

به گزارش مهر، عضو شورای مرکزی انجمن هم اندیشان جوان شهرستان کازرون در این خصوص معتقد است: منطقه تنگ چوگان با داشتن شش نقش برجسته منحصر به فرد دوران ساسانی و وجود قلعه دختر و همچنین مشرف بودن این تنگه باستانی به مجموعه باستانی بیشاپور، به عنوان یکی از مناطق بسیار حساس تاریخی در ایران محسوب می‌شود، اما با وجود این همه حساسیت تاریخی، طی سال‌های گذشته، تهدیدهای متعددی را به چشم دیده که هر کدام از آنها تاثیرات نامطلوبی در شاخص‌های تاریخی محوطه بر جای گذاشته است.

محسن عباسپور افزود: عمده‌ترین این تهدیدها هم ناشی از عبور خطول انتقال نیرو و همچنین راهسازی بوده که مصادیق متعدد از تخریب‌ها را از خود بر جای گذاشته‌اند.

وی اظهار کرد: احداث پل فلزی روی رودخانه شاهپور که منجر به از بین رفتن یک بند باستانی مربوط به انتقال آب به معبد آناهیتا شد و همچنین عبور تاسیسات آب از کانال روباز آب به سمت کازرون که منجر به از بین رفتن برخی آثار موجود در قسمت‌های شمالی شهر باستانی بیشاپور شد.

عباسپور افزود: علاوه بر این جاده‌سازی اخیری که در قسمت شمالی تنگ چوگان در دستور کار دستگاه‌های اجرایی قرار گرفته ازجمله تهدیدهایی بودند که طی سالیان گذشته مقابل دیدگان مسوولان و کارشناسان میراث فرهنگی و با فشارهای متعدد دستگاه‌های اجرایی دنبال شده است.

وی تصریح کرد: از گذشته سه خط انتقال آب، آب چشمه ساسان را به نقاط دیگر منتقل می‌کردند. اولین آنها آبی بود که روی نقوش برجسته تنگ چوگان حرکت کرده و آسیب‌هایی را به نقوش وارد آورده بود و سال 45 توسط دکتر سرفراز تغییر مسیر داد و با استفاده از لوله‌های دفنی، این آب به روستاهای پایین دست بیشاپور منتقل شد.

عباسپور ادامه داد: بجز این خط، دو خط عمده دیگر هم در تنگ چوگان وجود دارد که یکی از آنها آب را به تاسیسات آبی بوشیگان انتقال داده و از آنجا به بوشهر پمپاژ می‌کند و خط دیگر هم آب چشمه ساسان را به روستاهای اطراف کازرون منتقل می‌کند.

وی گفت: خطی که آب چشمه ساسان را به روستاهای حاشیه کازرون منتقل می‌کند به دلیل روباز بودن و استفاده از کانال‌های سیمانی، اتلاف آب فراوانی داشته و این مساله منجر شده سازمان آب منطقه‌ای فارس تصمیم به اجرای یک خط لوله به جای کانال روباز آب کند تا از اتلاف آب جلوگیری شود.

عضو شورای مرکزی انجمن هم‌اندیشان جوان شهرستان کازرون اظهار کرد: در کنار اجرای این لوله‌گذاری و براساس آنچه در اسناد مناقصه قید کرده، این سازمان قصد احداث یک ایستگاه پمپاژ را هم دارد.

وی افزود: احداث ایستگاه پمپاژ با در نظر گرفتن این که قطر لوله‌های جدید 60 سانتی‌متر خواهد بود، خود به خود حکایت از افزایش میزان بهره‌برداری از آب موجود در چشمه ساسان دارد و باتوجه به این که جریان آب باقیمانده در تنگ چوگان، پایین‌ترین میزان خود را طی چند دهه گذشته دارد بدون تردید این کار موجب کاهش چشمگیر دبی آب باقیمانده در این محوطه باستانی خواهد شد و با حذف این آب چشم‌انداز طبیعی و باستانی محوطه تنگ چوگان و بیشاپور نیز از بین خواهد رفت.

عباسپور گفت: در این خصوص باید توجه داشت یکی از علل احداث شهر باستانی بیشاپور در این منطقه، وجود رودخانه و چشمه‌های متعدد بوده و در صورت ادامه روند بهره‌برداری‌های بی‌رویه از این منابع آب، در گام نخست یکی از هویت‌های ساختاری شهر بیشاپور را حذف خواهیم کرد.

وی اظهار کرد: همچنین از سوی دیگر باید در نظر داشت لوله‌گذاری‌های جدید آب در محوطه‌ای بسیار حساس به لحاظ تاریخی در حال انجام است تا آنجا که مثلا در بخشی از اجرای این عملیات، فاصله محوطه کارگاهی با یکی از نقش برجسته‌های موجود در تنگ چوگان حدود 10 متر خواهد بود. از این رو بدون شک تردد ماشین‌آلات مربوط به حمل و لوله‌گذاری در این محدوده خود به خود اثرات نامطلوبی از خود به جا خواهد گذاشت.

عضو شورای مرکزی انجمن هم‌اندیشان جوان شهرستان کازرون ادامه داد: از دیگر تهدیدهای بالقوه‌ای که این لوله‌گذاری به دنبال دارد، حساسیت زیاد در مسیر انتخاب شده است تا آنجا که حدود یک کیلومتر از کانال روباز فعلی دقیقا در حریم درجه یک آثار بیشاپور قرار دارد که در زمان اجرای پروژه و تردد ماشین‌آلات مربوط و همچنین با توجه به سوابق متعدد موجود، ممکن است آسیب‌های فراوانی به آثار مدفون در زیر خاک وارد آورد.

عباسپور تصریح کرد: علاوه بر اینها، مسیر لوله‌گذاری پس از عبور از بیشاپور، از محوطه باستانی سرآب دختران نیز عبور می‌کند که در این محوطه نیز آثار مربوط به دوران ساسانیان را داریم و حساسیت‌های بالای تاریخی نیز در این محوطه وجود دارد.

وی گفت: باید تاکید شود چنانچه دستگاه اجرایی مربوط لوله‌گذاری را از محدوده خارج از حریم بیشاپور آغاز کرده و ایستگاه پمپاژ آب جدیدی را اضافه نکنند و حتی به دنبال منابع آبی دیگری برای تزریق به این خط لوله به جای استفاده از چشمه ساسان باشد، به طور حتم تاثیرات مثبت فراوانی را برای اهالی منطقه به دنبال خواهد داشت، اما نادیده گرفتن این مسائل باعث خواهد شد یک خط انتقال نیروی دیگر نیز از بیشاپور عبور کرده و زخمی به زخم‌های کهنه این سرزمین 1700 ساله وارد کند.

عضو شورای مرکزی انجمن هم‌اندیشان جوان شهرستان کازرون اظهار کرد: سرزمینی که براساس وعده‌های داده شده قرار است سال 2013 به عنوان کاندیدای ایران برای ثبت در فهرست آثار جهانی به یونسکو معرفی شود و بدون تردید این دست از خطوط انتقال نیرو در آن، امتیازهای منفی فراوانی را برای بیشاپور و احتمال دور ماندن آن از ثبت در فهرست آثار جهانی به دنبال خواهد داشت.