تلویزیون همچنان ستاره‌ها را قاب می‌گیرد

بسیاری از کارشناسان سینما بر این باورند بازیگری که از سینما به تلویزیون می‌رود دیگر نمی‌تواند ستاره باشد، چون مردم او را همیشه در تلویزیون می‌بینند و این حضور مدام مقابل چشم بیننده، باعث می‌شود که آنها به بازیگرانی معمولی و غیرجذاب برای سینما تبدیل شوند.

البته گاهی هم قضیه برعکس است، بازیگری در تلویزیون به شهرت می‌رسد و بعد راهی سینما می‌شود و در آنجا می‌درخشد و وقتی دوباره می‌خواهد به تلویزیون بیاید دیگر خود را بازیگر تلویزیونی نمی‌داند، بلکه خود را بازیگر مطرح سینما می‌داند و توقعات ویژه‌ای هم از تلویزیون دارد که مهم‌ترین آنها دستمزد بالاست.

مهتاب کرامتی و مریلا زارعی هر دو از تلویزیون به سینما رفتند. اما اکنون هر دو بازیگر برای حضور در تلویزیون شروط خاص خود را دارند. زارعی تا چند وقت دیگر با سریال «کلاه پهلوی» به تلویزیون می‌آید؛ سریالی که پر از بازیگران چهره است که بیشتر در سینما حضور دارند. رضا کیانیان، امین حیایی، محمدرضا شریفی‌نیا، داریوش فرهنگ، گوهر خیراندیش و... برخی از بازیگران مطرح این سریال هستند. سریال سرزمین کهن هم در دست ساخت است که کمال تبریزی برای این سریال بازیگرانی مانند شهاب حسینی، نیکی کریمی، میترا حجار و محمدرضا فروتن را مقابل دوربین برده است.شهاب حسینی هم از اجرای تلویزیونی به بازیگری راه یافت و اکنون به بازیگری سرشناس و صاحب‌سبک در سینما تبدیل شده که در فیلم‌های متفاوت بازی می‌کند. بازی او از دو هفته دیگر در سریال شوق پرواز آغاز می‌شود. محمدرضا فروتن هم تا چند وقت دیگر با سریال «از یاد رفته » به تلویزیون می‌آید.

بازیگرانی که نام آنها ذکر شد بازیگرانی هستند که همه به قوت بازیگری آنها واقف هستند و بیشتر مردم هم می‌دانند که حضور این بازیگران در سریال‌های تلویزیونی هزینه تولید یک اثر را بالا می‌برد، اما این هزینه‌ها برای تلویزیون چقدر لازم است؟

جواد نوروزبیگی، تهیه‌کننده سریال‌های شوق پرواز و آشپزباشی به حضور بازیگران مطرح در آثار تلویزیونی بسیار اعتقاد دارد. او می‌گوید: وقتی همه عوامل یک سریال حرفه‌ای هستند، باید بازیگران آن هم درجه یک باشند. شوق پرواز امضای بزرگانی مانند مجید مجیدی، یدالله صمدی، فرهاد توحیدی و حسن پویا را پای خود دارد، بنابراین باید بازیگران مطرح هم در این کار بازی کنند. تلویزیون هم از این‌که بازیگران مطرح در آثارش بازی می‌کنند، استقبال می‌کند و آن را برای خود اعتبار می‌داند.

اما این اعتبار هزینه زیادی را بر تلویزیون تحمیل می‌کند در حالی‌که داستان و قصه فیلمنامه به عنوان پایه اصلی یک مجموعه تلویزیونی داستانی اگر خوب باشد، مخاطب سریال را می‌بیند و آن را پیگیری می‌کند. مثلا بازیگر نقش اصلی سریال ستایش بازیگر چهره‌ای نیست، اما قصه زندگی او برای خیلی از مردم جذاب است که آنها را مشتری این سریال کرده است.تهیه‌کننده سریال آشپزباشی در پاسخ به این نظر می‌گوید: بازیگران حرفه‌ای برای تلویزیون مخاطب بیشتری می‌آورند. وقتی مخاطب زیاد باشد، تلویزیون آگهی بیشتری جذب می‌کند. بنابراین استفاده از بازیگران مطرح برای تلویزیون سودآور است نه زیان‌آور.

گاهی تهیه‌کننده‌ها از بازیگران مطرح استفاده می‌کنند تا سریال را به اصطلاح روی پا نگه‌دارند. درباره سریال آشپزباشی این اتفاق رخ داد. داستان از قسمت‌های سوم و چهارم افت کرد، اما بازیگرانی مانند پرستویی و معتمدآریا آن را سرپا نگه‌داشتند.نوروزبیگی به این نکته همچنین پاسخ می‌دهد: اشتباه ما در آشپزباشی این بود که فیلمنامه کامل نشده بود که تصویربرداری را شروع کردیم. همین باعث افت قصه شد وگرنه کارگردانی و دیگر عوامل عالی بودند.

علی لدنی تهیه‌کننده سریال «از یاد رفته» درباره حضور ستاره‌ها در آثار تلویزیونی نظری غیر از نظر نوروزبیگی دارد. او می‌گوید: یک قصه خوب را اگر به بازیگر مطرح بسپاری خیالت راحت است که آن را خراب نمی‌کند. بازیگران چهره‌ برای کار، اعتبار می‌آورند و باعث می‌شوند سریال مخاطب بیشتری داشته باشد. اما من هیچ‌وقت بر این باور نیستم که بازیگر به تنهایی می‌تواند باعث موفقیت یک سریال یا تله‌فیلم شود. فیلمنامه، بازیگر و کارگردانی سه ضلع یک مثلث هستند که باعث می‌شوند یک اثر نمایشی موفق شود. اگر فیلمنامه یا کارگردانی ضعیف باشد، بازیگر هم در این کار می‌سوزد و فقط یک هزینه بالا روی دست تلویزیون و تهیه‌کننده می‌ماند.تهیه‌کننده «تبریز در مه» بر این باور است که در سریال‌های تاریخی نباید از بازیگران مطرح استفاده کرد چون گریم در این کارها آنقدر سنگین است که بازیگر را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.

او می‌گوید: مردم دوست دارند فروتن را با چهره‌ اصلی‌اش در تلویزیون ببینند، اما اگر او برای یک کار تلویزیونی گریم سنگین شود دیگر برای مردم جذابیت ندارد. مثلا محمدرضا شریفی‌نیا در سریال «مختارنامه» آنقدر گریم سنگین و متفاوتی داشت که بیشتر مردم اصلا متوجه نشدند که او شریفی‌نیاست. بنابراین در این مواقع نباید از بازیگران مطرح استفاده کرد.

لدنی البته به این نکته هم اشاره می‌کند که گاهی حضور بازیگران کاربلد و حرفه‌ای به صرف تولید است چون آنها می‌دانند که چگونه باید بازی کنند به همین دلیل تکرار در گرفتن نماها کمتر می‌شود و این به نفع زمان تولید است.

تولید انبوه تلویزیون در زمینه سریال و تله‌فیلم و کمبود بازیگران حرفه‌ای باعث شده تا دستمزد بازیگران روز به روز بیشتر شود. این افزایش دستمزد بازیگران در تلویزیون بیشتر از سینما خود را نشان می‌دهد چون در سینما با بودجه‌ای مشخص شده فیلم تولید می‌شود و تهیه‌کننده همه عوامل را ارزیابی می‌کند و دستمزد بازیگران را هم بر اساس بودجه و سرمایه‌ای که دارد مشخص می‌کند. در سینما کمتر از تلویزیون این اتفاق می‌افتد که تهیه‌کننده برای جبران دستمزد بازیگر از دستمزد دیگر عوامل بخصوص عوامل پشت دوربین و فنی کم کند، اما در تلویزیون ابتدا تهیه‌کننده دستمزد بازیگران را تعیین می‌کند و بعد با دیگر عوامل قرارداد می‌بندد.اینها گفته‌های ابراهیم اصغری، تهیه‌کننده سینماست که برای تهیه‌ فیلم‌های به کبودی یاس و شورشیرین (زندگی شهید کاوه) با بازیگران زیادی مذاکره کرده است.

او معتقد است که تلویزیون ظرفیت و فضای این را دارد که بازیگر پرورش دهد و حتی سینما را هم در زمینه بازیگر تامین کند، اما خودش به دلیل فراگیری مخاطب لازم نیست که از بازیگران معروف سینما استفاده کند. این تهیه‌کننده هم بر این باور است که داستان و فیلمنامه در تلویزیون حرف اول را می‌زند.لدنی تهیه‌کننده «تبریز در مه» هم درباره افزایش بی‌رویه دستمزد بازیگران در تلویزیون، می‌گوید: در یکی دو سال اخیر دستمزد دیگر عوامل هم افزایش یافته، اما دستمزد بازیگران بیشتر از بقیه افزایش یافته است. البته ناگفته نماند که برای حضور برخی از بازیگران معروف، تلویزیون حمایت ویژه‌ای را از یک اثر می‌کند و مثلا اگر برای یک تله‌فیلم 120 میلیون تومان بودجه درنظر می‌گیرد، چند میلیون هم بیشتر از این بودجه می‌دهد تا مثلا فلان بازیگر در این فیلم بازی کند.

عزیز علیزاده، تهیه‌کننده سریال‌های سه، پنج، دو و سراب اما نظر متفاوتی با دیگر تهیه‌کنندگان دارد. او می‌گوید: بازیگران تئاتری قوی در ایران حضور دارند که می‌توانند یک سریال را با بازی‌های خود دیدنی‌ کنند. این اتفاق در سریال ساختمان پزشکان رُخ داد و بهنام تشکر نشان داد که یک بازیگر توانا می‌تواند به اندازه بازیگران مطرح برای یک اثر تلویزیونی مخاطب جذب کند. بنابراین نباید حتما نقش‌های اصلی را به بازیگران چهره سپرد و هزینه تولید را بالا برد.

وی با این گفته هم موافق است که برخی از کارگردانان چون کار خود را بلد نیستند از بازیگران مطرح استفاده می‌کنند تا ضعف کار خود را با توانایی آنها بپوشانند. البته علیزاده هم این نکته را یادآور می‌شود که بازیگر حرفه‌ای زمان تولید را کم می‌کند و این برای تهیه‌کننده به‌صرفه‌تر است تا از بازیگری استفاده کند که کارش را بلد نیست و زمان را می‌سوزاند.می‌گویند تلویزیون رسانه‌ای فراگیر است که برای عموم مردم است.

تلویزیون باید کف سلیقه مردم را در نظر بگیرد و برای آنها برنامه تولید کند. سریال‌هایی مانند ستایش که مخاطبان زیادی را با خود همراه می‌کند بدون این‌که بازیگر مطرحی داشته باشد (داریوش ارجمند در این سریال استثناست و نقش اصلی را هم بازی نمی‌کند) ثابت می‌کند که تلویزیون قبل از این‌که برای موفقیت آثارش متکی به بازیگران گران‌قیمت باشد باید روی فیلمنامه متمرکز شود و روی این بخش هزینه بیشتری کند.

طاهره آشیانی 
گروه رادیو و تلویزیون