اردن؛ حرکت در مسیر خیزش اسلامی

حکومت اردن تاکنون اقدام قابل توجهی در راستای تامین خواسته‌های شهروندان اردنی صورت نداده و بسیاری از کارشناسان هشدار داده‌اند که در صورت بی‌تفاوتی دولت به خواست ملت، ممکن است این کشور وارد بحرانی جدی شود.

یکی از مهم‌ترین مسائلی که خشم و نارضایتی شهروندان اردنی را به دنبال داشته، بحث گسترش فساد و عدم برخورد جدی دولت با مفسدان است.

علاوه بر عملکرد ضعیف دولت، پارلمان اردن نیز از ابتدای تشکیل، ارزش خود را از دست داده و نمایندگان پارلمان در ازای گرفتن حقوق و مزایای بالا، هیچ اقدامی در جهت بهبود وضعیت معیشتی شهروندان انجام نداده‌اند.

از دیگر دلایل ناخشنودی شهروندان اردنی بی‌توجهی به خواست‌های آنها مبنی بر لزوم تحقق اصلاحات در کشور است.آزادی بیان و عقیده در این کشور بشدت محدود شده و دولت اردن بشدت اصحاب رسانه‌ها را سرکوب و پیوسته اقدام به ضرب و شتم و دستگیری آنان می‏کند، حتی وزیر اطلاع‌رسانی خود را که به وضعیت آزادی بیان در این کشور معترض بود، برکنار کرد.

ارتباط نزدیک و دوستانه حکومت اردن با رژیم صهیونیستی و نیز مداخله آشکار غرب در امور داخلی این کشور از دیگر مسائلی است که خشم احزاب و شهروندان اردنی را برانگیخته است.

در حالی که شهروندان اردن خواسته‌های روشنی از جمله اصلاحات سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، تعدیل قانون اساسی، پادشاهی مشروطه، برکناری دولت، انحلال پارلمان و مبارزه با مفسدان را دارند، حکومت اردن تنها با تشکیل کمیته‌هایی همچون کمیته گفت‏وگوهای ملی، کمیته اقتصادی و کمیته تعدیل قانون اساسی تلاش می‌کند مخالفان را آرام نماید.

در این میان اسلامگرایان اردن بویژه جماعت اخوان المسلمین با اشاره به ضرورت تحقق اصلاحات در کشور تاکید می‌کنند، نیروها و جریان‌های اسلامی تا تحقق خواسته‌های مردمی و تا آخرین لحظه در صحنه حضور خواهند داشت.

حسن البنا، بنیانگذار جماعت اخوان‌المسلمین با توسل به کتاب و سنت و با گذشتن از مانع زمان، دیدگاه‌ها، اصول و قواعد، اهداف و راهکارهایی ارائه داد تا با توجه به آنها جامعه‌ای اسلامی ایجاد شود.

پس از پای‌گرفتن این جنبش در مصر و به دلیل دیدگاه‌های جدید و واقعگرایانه اسلامی‌اش بسرعت در بسیاری از کشورهای عربی و اسلامی گسترش یافت که از جمله این کشورها باید از اردن و فلسطین یاد کرد.

جنبش اخوان‌المسلمین سال 1946 در اردن شکل گرفت تا طرح اصلاح‌طلبانه خود را به اجرا بگذارد و از همان ابتدا تلاش خود را بر اصلاح مفاهیم اسلامی در اذهان عمومی و آگاه‌سازی افکار عمومی از خطر استعمار انگلیس و خطر طرح صهیونیسم در فلسطین متمرکز کرد.

جماعت اخوان‌المسلمین با شرکت در جنگ 1948 ثابت کرد به گفته‌های خود اعتقاد داشته و از آنها در برابر متجاوزان و اشغالگران دفاع می‌کند و در عمل نیز جماعت اخوان‌المسلمین اردن تنها جنبش مردمی عربی خارج از فلسطین بود که در جهاد و مبارزه علیه طرح صهیونیستی مشارکت داشت و ده‌ها نفر از اعضای آن در جبهه‌های مختلف به شهادت رسیدند.

با وجود ترور حسن البنا در سال 1949 باز جنبش به فعالیت خود در اردن ادامه داد و با وجود بحرانی که میان نیروهای ملی‌گرا و چپگرا در نتیجه تیره شدن روابط جماعت با رژیم مصر ایجاد شده بود این جریان با رد کردن پیمان بغداد مخالفت خود را با ورود و استقرار نیروهای انگلیسی در اردن به دنبال انقلاب 1958 عراق اعلام کرد.

از آنجا که جماعت به لزوم مشارکت در حیات سیاسی در کنار فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی ایمان داشت،‌ بنابراین در انتخابات 1956 و 1963 شرکت کرد و همچنان به فعالیت در عرصه سیاسی و در راس آنها حضور و مشارکت در پارلمان ادامه می‌دهد.

هنگامی که طی دهه 50 جماعت ممنوع از فعالیت شد، فعالیت‌های خود را بر قضایای جامعه مدنی و در راس آنها مسائل کارگران و زنان و معلمان و دانشجویان متمرکز کرد و همچنان منادی آزادی‌های عمومی و مشارکت در پارلمان است.

جماعت اخوان‌المسلمین از زمان تاسیس و شکل‌گیری در اواسط قرن 14 هجری در مصر تلاش کرده است جنبش اصلاحی تجددگرایی باشد که از اسلام تصویر جدیدی ارائه کند که با مقتضیات عصر مطابقت و همخوانی داشته باشد.

جنبش اصلاح‌طلب اردن معتقد است، یکی از رسالت‌های پیامبران و فرستادگان خدا اصلاح بشریت و جوامع بوده و وجود اصلاح در هر جامعه‌ و دولتی بیانگر زنده بودن آن جامعه و استوار بودن آن بر عدل و شورا و امنیت اجتماعی است و نبود آن رکود و ظلم و عقب‌ماندگی و فساد در جامعه را به دنبال دارد.

بر پایه این دیدگاه جنبش‌های اصلاح‌طلب اسلامگرای بی‌شماری در اردن شکل گرفتند که در راس آنها باید از جماعت اخوان‌المسلمین یاد کرد که پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی تأسیس شد.

شکست 1967 اعراب از رژیم صهیونیستی جماعت اخوان المسلمین را وارد مرحله جدیدی از فعالیت خود کرد، چون از این تاریخ، جماعت در کنار جنبش فتح وارد فعالیت‌های مبارزاتی شد و در برنامه‌های سیاسی توجه ویژه‌ای به اجرای شریعت اسلامی و مبارزه با فساد می‌کرد و از سال 1989 با تدوین برنامه‌های شفاف و روشن و مشارکت گسترده در فعالیت‌های سیاسی از جمله انتخابات پارلمانی تلاش کرد دیدگاه‌هایش را نسبت به اصلاحات بیان کند طی همین سال‌ها بود که رهبران جماعت 3 دوره متوالی به ریاست پارلمان انتخاب شدند. در سال 1991 در دولت «مضر بدران» شرکت کردند و طی برنامه‌های اصلاحاتی خود بر آزادی‌های عمومی و تبعیت از قانون و شریعت و حق زنان برای شرکت در انتخابات و کثرت‌گرایی سیاسی و تمرکز بر محورهای عدالت و جوانان و تشکیل سندیکاهای مختلف و استقلال قوه قضاییه تاکید کردند.

جنبش‌های اصلاح‌طلب اردن معتقدند، برنامه‌ها و طرح‌های اصلاح‌طلبانه‌ای که امروز مدعی آن و خواستار تحقق آن هستند، از دهه‌ها پیش مطرح بوده و از درک و فهم جنبش از شرایط داخلی و خارجی نشات می‌گیرد و شعار این جنبش‌ها از همان ابتدا «من می‌خواهم هر آنچه را که می‌توانم اصلاح کنم» بوده است.

هدف جنبش اصلاح‌طلب اردن تحقق اصلاحات فراگیر ملی در اردن در ابعاد سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، علمی، فرهنگی، تربیتی و تعمیق هویت عربی‌ ـ اسلامی است تا به این وسیله به دولت اردن در انجام وظایف ملی و قومی و اسلامی کمک کند.

همچنین این جنبش مبارزه با طرح های صهیونیستی، استعماری و توسعه‌طلبانه و دیگر طرح‌های اشغالگرانه را در راس برنامه‌های خود عنوان کرده است. جنبش اصلاح‌طلب اردن بر اصول و مبادی زیر تکیه می‌کند:

ـ تکیه بر اعتقادات و هویت و فرهنگ و تمدن ملت اردن که بر شریعت اسلامی و ارزش‌هایی چون برابری و مساوات و احترام حقوق بشر استوار است.

ـ اسلام آیین تجددگرایی است که آموزه‌های آن با خواسته‌ها و نیازهای هر عصر و دوره منطبق است.

ـ اصلاحات، ضرورتی انکارناپذیر در سطح فرد و جامعه به‌شمار می رود.

ـ جنبش اسلامی از جمله ویژگی‌های جامعه اردن و از عوامل مهم و اساسی تشکیل‌دهنده آن است.

ـ کثرت‌گرایی سیاسی و فکری و آزادی مذهبی، بخشی جدایی‌ناپذیر از دیدگاه‌ها و اندیشه‌های جنبش است.

ـ ملت و کشور اردن بخشی جدایی‌ناپذیر از جهان عرب و اسلام است و حمایت از قضایا و مسائل این جهان از جمله وظایف آن است.

ـ وحدت عربی و وحدت اسلامی 2 هدف بزرگ برای ساخت و بنای امت است که جنبش تلاش می‌کند با تمام توان آن را محقق کند.

ـ ملت منبع قدرت و اقتدار در کشور است و دارای حق تعیین سرنوشت و انتخاب دولت و شیوه اداره امور خویش است.

ـ تکیه بر گفت‌وگو و راهکارهای مسالمت‌آمیز در راه تغییر و اصلاح ملی و حل اختلافات داخلی.

ـ اردن متعلق به تمام شهروندان آن است و مسوولیت ساخت و آبادانی کشور برعهده آنهاست و همه آنها در تمام حقوق و وظایف برابرند.

ـ وحدت ملی تکلیفی شرعی و وظیفه‌ای ملی است.

ـ مقاومت در برابر اشغالگران و حاکمیت بیگانگان، بهره‌مندی از استقلال و آزادی و تمام حق و حقوقی که آیین‌های آسمانی و عرف‌های بین‌المللی و آداب و رسوم بشری بر آن تاکید دارند، از اصول مورد حمایت جنبش بوده و بر پایه این اصول و مبادی طرح‌های مقاومت و آزادی فلسطین و عراق را بنا می‌کند.

جنبش اصلاح‌طلب اردن با تکیه بر اصول و مبادی کثرت‌گرایی سیاسی و فکری معتقد است اجرای اصلاحات در موارد زیر‌ ضروری و انکارناپذیر است:

ـ اجرای اصلاحات ساختاری و سیاسی برای اجرای تمام بندهای قانون اساسی.

ـ اسلام منبع قانونگذاری و شکل‌دهنده سیاست‌های رسمی نظام است.

ـ اجرای این بند قانون اساسی که ملت منبع قدرت است و لازمه این امر خروج قدرت از دست یک نفر و تضمین برگزاری انتخابات پاک است.

ـ تفکیک عملکرد قوه قضاییه، مجریه ، مقننه و تضمین استقلال هریک از آنها.

ـ تعهد به مدت زمان تشکیل هر دوره از پارلمان، بنابر آنچه در قانون اساسی تعیین شده است.

ـ تاسیس دادگاه قانون اساسی برای مقابله با اقدام دولت در صدور قوانین موقت.

ـ نظارت بر عملکرد دولت و ادای وظایف محوله و غیره.