هر روز با یک شاهکار تاریخ سینما

 در سینمای اندیشه نیز فیلم‌های خارجی خوبی پخش می‌شد و در کنار آن از برخی آثار موثر سینمای ایران هم غفلت نمی‌شد. مثلاً خاطرمان هست که در زمان نمایش «باشو غریبه کوچک» چه بحث‌هایی میان دکتر هوشنگ کاوسی و مجری برنامه درگرفت. یا اشکال‌هایی که پیش از آن، خسرو سینایی از فیلم «مرد سوم» گرفت و واکنش‌هایی که نسبت به حرف‌های او به وجود آمد. در سال‌های دهه 70، در پی موفقیت برنامه‌های اینچنینی، شبکه‌های مختلف هم دست‌به‌کار شدند. با افزایش شبکه‌های تلویزیون، این نیاز احساس می‌شد که مخاطبان در کنار فیلم‌های خوبی که می‌بینند، انتظار شنیدن بحث‌های نظری درباره دلایل اهمیت این فیلم‌ها را هم دارند. به این ترتیب بود که برنامه‌هایی با نام‌های سینما یک، سینما دو، سینما چهار، سینما و اقتباس، سینمای مستند و... هر هفته اختصاص به یک شاهکار سینمایی از آثار قدیمی و جدید داشتند و منتقدان جوان نیز رفته‌رفته به عنوان کارشناس در این برنامه‌ها حضور می‌یافتند. این روند تا یکی دو سال پیش ادامه داشت، اما به دلایلی که هرگز اعلام نشد، بحث‌های تئوریک درباره سینما، به بهانه نمایش یک فیلم جای خود را به باکس‌هایی داد که صرفاً فیلمی (خوب یا بد) را نمایش می‌دادند. در سال‌های اخیر از تلویزیون ایران، آنقدر فیلم‌های ارزشمند خارجی پخش شده که براحتی می‌توان گفت در هیچ دوره‌ای شاهد این میزان توجه به ایجاد سرگرمی از طریق نمایش آثار سینمایی نبوده‌ایم، اما در کمال شگفتی (همچنان که در ماه‌های گذشته هم در همین صفحه به آن اشاره کردیم) بدون ارائه دلیلی روشن، بخش‌های نقد و بررسی از این برنامه‌ها حذف شد و این در حالی است که در برنامه‌های مشابه (مثل برنامه نمایش فیلم‌های مستند با اجرای محمد حمیدی‌مقدم) هنوز گفت‌وگو با فیلمساز و توضیحاتی درباره ویژگی‌های فیلم، جزو بخش‌های اصلی برنامه است.

در این میان، شبکه 4 سیما در اقدامی تحسین‌برانگیز، اقدام به پخش هر روزه تعدادی از فیلم‌های مهم و قدیمی تاریخ سینما گرفته است (متولی این امر طبعاً فعالان گروه فیلم و سریال این شبکه هستند). بدعت جالب دوستان در این است که هر نوبت از برنامه‌شان را با مرور آثار مهم یک فیلمساز بزرگ طبقه‌بندی کرده‌اند. مثلاً این برنامه با آلفرد هیچکاک شروع شد و تعدادی از فیلم‌های او از جمله «شمال از شمال غربی» پخش شد، سپس نوبت به وودی آلن رسید و چند اثر برجسته‌اش مانند «نفرین عقرب یشمی» پخش شد. پس از آن ژان‌پیر ملویل و در ادامه سیدنی لومت که چندی پیش از دنیا رفت. این برنامه در درجه اول نشانگر سلیقه و روحیه خوب دوستان فعال در شبکه 4 است. یعنی با در نظر گرفتن قشر تحصیلکرده‌تری که مایل به دیدن برنامه‌های جدی‌تری از این شبکه است، هم سراغ فیلمسازان مطرح تاریخ سینما رفته‌اند و هم از میان آثارشان، آنهایی را انتخاب کرده‌اند که هم معرف ویژگی‌های کلی این سینما باشد و هم مشکل چندانی برای نمایش نداشته باشد. اما این تصمیم خوب و اراده درست، باز هم در ادامه شیوه‌ای است که در سال‌های اخیر در تلویزیون شاهد هستیم و آن حذف بخش‌های تحلیل و بررسی فیلم‌هاست. بارها دیده شده که تماشاگران مشتاق که سینما را چندان تخصصی دنبال نمی‌کنند برای فهم بهتر فیلم‌ها، علاقه‌مند به پیگیری بحث‌هایی بوده‌اند که در زمینه جنبه‌های ساختاری و زیبایی‌شناسانه فیلم‌ها جاری است. یک نمونه عینی و حاضرش را در برنامه «هفت» شاهد بودیم؛ در قسمت قابل آخر، آنجا که حسن حسینی (کارشناس سینما) و فرزاد موتمن (کارگردان) درباره مفهوم ژانر در سینما بحث می‌کردند، بارها و بارها روند بحث دچار اخلال شد به این دلیل که بینندگان علاقه‌مند با تماس‌های پیاپی خود خواستار روشن شدن برخی ابهامات‌شان در زمینه تئوری‌ها و قواعد سینمایی بودند. زمانی که چنین نیازی احساس می‌شود چرا نباید در برنامه‌های تخصصی تلویزیون از کارشناسان زبده استفاده کرد؟

به هر حال تماشای فیلم‌های سینمایی شبکه 4 را هیچ‌کدام از علاقه‌مندان به سینما نباید از دست بدهند. این برنامه هر روز ساعت یازده‌ونیم ظهر پخش می‌شود و اگر همین روند، بدون انقطاع پیش برود، آن‌گاه تا پایان تابستان می‌توان انتظار بیش از 60 فیلم خوب تاریخ سینما را داشت.