نقش ویتامین D در بهبود بیماری‌ها

پوکی استخوان: مطالعات ارتباط مستقیم بین کمبود ویتامین D و اوستئوپورز را در افراد مسن به خوبی به اثبات رسانده‌اند. در غیاب این ویتامین فقط 15 ـ 10 درصد کلسیم جیره غذایی جذب می‌شود. تقریبا 33 درصد بانوان پیر (70 ـ 60 ساله) و 66 درصد افراد بالای 80 سال مبتلا به اوستئوپورز هستند. کمبود این ویتامین با تضعیف آشکار در جذب کلسیم روده‌ای و اختلال در تعادل کلسیم همراه است که نهایتا منجر به کاهش تراکم محتوای استخوان می‌شود.

ضعف عضلانی: ضعف عضلانی از عوارض بارز کمبود ویتامین D است. به طوری که اغلب بیماران با ضعف عضلانی معمولی و دردهای عضلانی از کمبود این ویتامین رنج می‌برند. بنابراین اختلال در عملکرد عضلات باعث افزایش در تعداد دفعات زمین خوردن شده و خطر شکستگی‌های باسن را زیاد می‌کند. اخیرا ثابت شده است بافت ماهیچه اسکلتی حاوی گیرنده ویتامین D است. بنابراین افزایش میزان این ویتامین در بدن، باعث بهبودی در عملکرد ماهیچه‌ها می‌شود.

افزایش فشار خون: مطالعات حیوانی نشان داده است که 25/1 دی‌هیدروکسی ویتامین D باعث مهار بیان سیستم رنین در دستگاه JUXTAGLOMERULAR کلیه و مهار تکثیر سلول‌های ماهیچه صاف عروقی می‌شود که در نهایت روی فشار خون سیستمیک موثر خواهد بود. افت فشارخون در افرادی که از مکمل‌های خوراکی ویتامین D استفاده می‌کنند، ثابت شده است. مطالعات نشان داده است که خانم‌های مسن با کمبود این نوع ویتامین، بعد از دریافت مکمل (800 واحد بین‌المللی) حاوی این ویتامین به علاوه کلسیم (1200 میلی‌گرم) در مقایسه با کلسیم تنها کاهش 9 درصدی فشار خون سیستمیک رخ می‌دهد.

MS: بیماری مولتیپل اسکلروز، در مناطق معتدل شیوع بیشتری نسبت به مناطق گرمسیری دارد. یکی از دلایلی که برای این قضیه پیشنهاد شده، این است که افزایش در میزان ویتامین D ناشی از نور آفتاب می‌تواند اثر حفاظتی علیه بیماری MS داشته باشد.مطالعات نیز نشان داده است که در بیماران با بیماری مولتیپل اسکلروز مقادیر این نوع ویتامین کافی نیست. در یک تحقیق انجام شده برای مدت 6 ماه روی پروفایل سیتوکین بیماران MS مشاهده شد که دریافت 1000 واحد ویتامین D و 800 میلی‌گرم کلسیم در روز باعث افزایش معنی‌دار آن از میزان 5‌/‌42 نانو مول به 70 نانومول در لیتر می‌رسد. همچنین دریافت مکمل ویتامین D به طرز چشمگیری باعث افزایش فاکتور β1 (TGF)- که یک سیتوکین ضد التهابی در مدل‌های حیوانی MS است، می‌شود. افزایش فاکتور مزبور دلالت بر این دارد که مکمل ویتامین D می‌تواند بشدت علایم بیماری MS را بهبود بخشد. تحقیقات اخیر نشان داده است که ویتامین D واجد اثراتی در پیشگیری از MS است. پژوهش‌ها ثابت کرده‌اند خطر ابتلا به MS در بانوانی که از مکمل ویتامین D (بیش از 400 واحد در روز) استفاده می‌کنند، در مقایسه با بانوانی که از آن بهره نمی‌برند 40 درصد کمتر است.

سوء جذب: بعضی از بیماری‌ها و شرایط، باعث کمبود ویتامین D می‌شوند. برای مثال در بیماران با فیبروز کیستیک، جذب این ویتامین به دلیل نارسایی بخش اگزوکرین لوزالمعده مختل می‌شود. کمبود ویتامین D در بیماران کرون (CROHNS DISEASE) مشهود است. از آنجایی که در کرون اغلب به دلیل سوءجذب این ویتامین، نرمی استخوان تظاهر می‌کند، توصیه می‌شود که دوز روزانه 500 میلی‌گرم کلسیم و 400 واحد از آن به صورت مکمل برای این بیماران تجویز شود تا باعث افزایش تراکم استخوان گردد.

سرطان: کمبود ویتامین D می‌تواند دلیل بروز هزاران مورد مرگ پیش از موعد ناشی از انواع سرطان‌ها مانند کولون، سینه، تخمدان و پروستات باشد. اغلب سلول‌ها دارای گیرنده این ویتامین هستند و این گیرنده‌ها با ترکیب 25/1 دی‌هیدروکسی ویتامین فعال می‌شوند. در مدل‌های سرطانی مانند سرطان‌های ریه، کولون، کلیه، تخمدان و پروستات، ویتامینD نقش حفاظتی در برابر متاستاز آنها دارد. تحقیقات روی بانوان یائسه نشان داد که مصرف 1100 واحد ویتامین‌D به اضافه 1500 ـ 1400 میلی‌گرم کلسیم در روز به طرز چشمگیری باعث کاهش بروز انواع سرطان‌ها می‌شود.

آرتریت روماتوئید: در مطالعه‌ای که روی 30 هزار خانم از گروه سنی 59 ـ 55 سال انجام پذیرفت، مشاهده شد که رابطه معکوسی بین افزایش میزان دریافت ویتامین D و خطر بروز بیماری آرتریت روماتوئید وجود دارد. نکته جالب این است که این ویتامین به صورت مکمل تاثیر قوی‌تری در آرتریت روماتوئید در مقایسه با همین نوع ویتامین حاصل از مواد غذایی دارد. به هر حال برای اثبات اثر ویتامین D در پیشگیری از آرتریت روماتوئید نیاز به مطالعات گسترده‌تری است.

دیابت: کمبود ویتامین D باعث مهار ترشح لوزالمعده و TURNOVER انسولین می‌شود (منجر به اختلال در پدیده تحمل به گلوکز). در واقع رابطه‌ای مستقیم بین مقادیر کم ویتامین و خطر وقوع دیابت نوع یک وجود دارد.

بیماری سل: قبل از این‌که آنتی‌بیوتیک‌ها وارد سیستم دارویی شوند، دوزهای بالای ویتامینD برای درمان بیماری سل فعال استفاده می‌شدند. مطالعات نشان داده است که میزان این ویتامین در بیماران مبتلا به سل در مقایسه با بیماران شاهد کمتر است. همچنین اخیرا محققان دریافته‌اند که مقادیر کم ویتامینD ناشی از غذاهای گیاهی، یک فاکتور خطر برای بیماران مبتلا به سل فعال در منطقه آسیای جنوبی به شمار می‌آید. در واقع ویتامین D، ایمنی بدن را نسبت به مایکوباکتری تقویت می‌کند.

به ‌رغم ارتباط تنگاتنگ بین مصرف ویتامین D و بروز سلامتی در انسان، اغلب کمبود این نوع ویتامین توسط پزشکان و بیماران جدی تلقی نمی‌شود و همین امر می‌تواند در آینده مشکل‌ساز شود.

داروساز