شاهنامه‌ای که من می‌شناسم

این در حالی است که در تاریخ تمدن ایران، شخصیت‌هایی وجود دارند که نمی‌توان آنها را زاده روز، ماه و سال ویژه‌ای دانست بلکه این افراد به تمام تاریخ ما تعلق دارند و زادگاهشان تمام ایران است. فردوسی یکی از همین شخصیت‌هاست که متاسفانه همه آن چیزی که بسیاری از مردم درباره او می‌شنوند یا می‌خوانند و حتی در دوران تحصیل و در امتحانات هم مجبور به فراگیری و بازگویی آن هستند، تکرار یک زندگینامه همراه با چند تصویر از یک آرامگاه و نمایش یک مجسمه است و این‌که در سال چندم هجری در فلان قرن زاده شده و در بهمان سال هم بنا بر روایتی به دیار باقی شتافته است.

به خاطر می‌آورم استادی همچون مظاهر مصفا همواره مهم‌ترین توصیه‌اش به دانشجویان زبان و ادبیات فارسی این است که یک بار به طور دقیق شاهنامه را از آغاز تا انجام بخوانند و معتقد است هر کسی که یک بار شاهنامه را کامل بخواند‌، د‌یگر هر کلام سست و نازلی را شعر نمی‌داند‌ و تاکید می‌کند که یک دانشجوی ادبیات وقتی که همه شاهنامه را نخوانده است، نمی‌تواند لیسانس ادبیات فارسی بگیرد و مدرکش باطل است.

فردوسی در واقع یک تراز است، ترازی برای ادبیات ما و هویت ملی و اسلامی ما و اتفاقا یکی از نکاتی که درباره فردوسی، عده‌ای آگاهانه و با غرض‌ورزی مطرح می‌کنند این است که می‌خواهند محتوا و دغدغه دینی را از شعر فردوسی حذف کنند و مثلا بگویند این که فردوسی از کلمات عربی در کلامش بهره نمی‌گیرد، نشان از روحیه ضدعربی یا ضددینی او دارد در حالی که شاهنامه فردوسی با قرآن آمیخته است و در جای‌جای آن اشاره به توحید و یکتاپرستی و بهره‌گیری از آموزه‌های پیامبر موج می‌زند.

چو نومید گردد ز یزدان کسی / ازو نیکبختی نیاید بسی (وَ لا تَیأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللّهِ إِنَّهُ لا ییأَسُ مِنْ رَوْحِ اللّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْکافِرُونَ / سوره یوسف)‌

فردوسی شاعری توحیدگراست: سخن هیچ بهتر ز توحید نیست / به ناگفتن و گفتن ایزد یکی‌ست

در شاهنامه فردوسی، خداوند قدرتی مطلق و فراگیر دارد و حکیم توس این نگرش را از قرآن آموخته است که می‌فرماید: «اِنّ اللّهَ عَلی کل شیءٍ قَدیر» و فردوسی در اشعارش فراوان و به تکرار این دانایی و توانایی را به زیباترین شکل نشان داده است: توانا و دانا و پاینده‌ای / خداوند خورشید تابنده‌ای