امنیت و فراگرد تولید و حفظ آن

بنابراین از منظر ساختاری امنیت اجتماعی از کارکرد مثبت، کارآیی به روز و نیازشناسی به موقع نهادهای اجتماعی تولید می‌شود و هرگونه کژکارکردی و ناهمراستایی میان این نهادها در تامین نیازهای مادی و معنوی جامعه اختلال در امنیت اجتماعی ایجاد خواهد کرد.

در حوزه حفاظت از امنیت اجتماعی عمدتا نهادهای کنترلی ایفاگر نقش هستند و خود نهادهای کنترلی دو حوزه مرتبط به هم هستند.

1 ـ بخش رسمی: پلیس، ناظم و معلم، حراست، اطلاعات و...)

2 ـ بخش غیررسمی: 1/2 درونی: ایمان و تقوی 2/2 بیرونی: امر به معروف و نهی از منکر.

در حوزه کنترل و نظارت به هر اندازه که مکانیزم‌های کنترلی غیررسمی شامل وجدان فردی و ایمان و باور قبلی و تقوی از یک سو و وجدان جهی یا همان امر به معروف و نهی از منکر در جامعه تقویت گردد بازدهی کنترلی نظام اجتماعی بالا رفته و هزینه کمتری در بخش رسمی صرف می‌شود.

بایستی توجه کرد این بخش از امنیت اجتماعی به شدت از بخش اول که تولید امنیت اجتماعی است متاثر است به میزانی که در بخش اول اختلاف و کژکارکردی وجود داشته باشد قدرت کنترل نظام اجتماعی با مشکلات جدی مواجه می‌شود.

بنابراین علیرغم اینکه در جوامع اسلامی معمولا بخش اول (شناخت و برآوردن نیازهای مادی و معنوی) دچار مشکلات قابل توجهی است ولی بسترهای دینی (تقوی و امر به معروف و نهی از منکر) یک مکانیزم قابل توجه در کنترل اجتماعی است که دنیای غرب به شدت امروز این نیاز را احساس کرده و در اندیشه‌های اجتماعی آنان وارد شده است.

حوزه بازتولید امنیت اجتماعی حلقه نهایی فرآیند امنیت اجتماعی است که در بخش مجزا ولی مرتبط  به هم قابل بحث است:

اول) اقدامات قضایی: بخشی از اختلال در امنیت اجتماعی با دخالت دستگاه‌های کنترل رسمی به مراجع قضایی منتهی می‌شود و براساس استنادات قانونی، نظام حقوقی و قضایی بایستی نسبت به ترسیم اختلال اقدام و امنیت را بازتولید نماید که با قوانین کارآمد و به روز و اقدام تنبیهی متناسب (زندان به عنوان دانشگاه) این بحث قابل تحقق است.

دوم) تامین اجتماعی: فرآیندی است که در جوامع اسلامی تقریبا مورد غفلت واقع شده اگر چه دین مبین اسلام مومنین را چه به صورت فردی و گروهی و چه به صورت دولت و حکومت موظف به این کرده است که نسبت به تامین ضروریات زندگی اجتماعی کسانی که به هر دلیل در فرآیند طبیعی زندگی خود ناتوان هستند امر کرده است. مسلما اگر کسی شغل نداشته باشد، امکان ازدواج نداشته باشد، از مایحتاج ضرورت زندگی محروم باشد، در معرض تعالیم دینی و تعالیم اجتماعی آن قرار نگرفته باشد نباید انتظار یک شهروند مومن و مسلمان را داشت بلکه بایستی:

1 ـ نسبت به آن بخش از بیکاران که در جامعه امکان یافتن شغل ندارند مکانیزم‌های ترمیمی مثل بیمه بیکاری و... طراحی شود.

2ـ نسبت به کسانی که در فرآیند آموزشی و تربیتی تحت تعالیم اجتماعی و دینی قرار نگرفته‌اند. مکانیزم‌های بازآموزی تدوین و اجرا شود.

3ـ نسبت به کسانی که امکان ازدواج ندارند شرایط ازدواج فراهم شود.

4ـ نسبت به کسانی که به هر دلیل به مشکلی (جرم، آسیب و ...) مواجه شده‌اند شرایط باز اجتماعی شدن و بازگشت آبرومندانه به جامعه فراهم شود.

5ـ نسبت به خانواده محکومین و زندانیان مکانیزم تامین اجتماعی فراهم شود تا آنها در جریان آسیب‌ها و تهدیدات قرار نگیرند.

واقعیت این است که بسیاری از مشکلات امروز دنیای غرب همچنان که بسیاری از اندیشمندان اجتماعی آنها اذعان کرده‌اند مشکل «انسجام اجتماعی» است یعنی در دنیای غرب به واسطه فردگرایی مفرط که انسان تربیت یافته مکتب کاپیتالیسم ـ لیبرالیسم است افراد تقریبا تمام پیوندها و مسئولیت‌های خود را در قبال دیگران از دست داده و فقط به فکر نفع شخصی و لذت فردی خودشان هستند و این مساله مشکلات عدیده انسجامی در غرب به وجود آورده است ولی در دنیای اسلام علیرغم تمام تغییرات و تحولات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی و هجمه هژمونی طلب فرهنگی غرب آموزه‌های دینی در تمام سطوح زندگی اجتماعی  حضور جدی دارد بنابراین با اتکا بر این مزیت می‌توان با تدبیر فرآیندهای سه گانه تولید، حفظ و بازتولید امنیت را مدیریت بهینه کرد.

دکتر بهرام بیات

جانشین معاونت اجتماعی نیروی انتظامی