ترکیه بر کرسی ریاست شورای امنیت

شورای امنیت سازمان ملل متشکل از 15 عضو شامل 5 عضو دائم و 10 عضو غیردائم است. آمریکا، انگلیس، فرانسه، روسیه و چین اعضای دائم شورای امنیت هستند. 10 کشور غیردائم شورای امنیت نیز شامل اتریش، بوسنی هرزگوین، برزیل، گابن، ژاپن، لبنان، مکزیک، نیجریه، ترکیه و اوگانداست که برای دوره‌ای 2 ساله و طبق تقسیمات جغرافیایی عهده‌دار این مسوولیت هستند. ریاست دوره‌ای شورای امنیت به صورت چرخشی و ماهانه در اختیار اعضای دائم و غیردائم شورا قرار می‌گیرد. ترکیه از ابتدای ماه جاری میلادی کرسی ریاست شورای امنیت را از روسیه تحویل گرفت تا در دوره یک ماهه ریاست خود، در سمت و سو دادن به تصمیمات جدید این شورا نقش مهم‌تری را ایفا نماید.

گفته می‌شود که گزارش‌های اخیر کمیته‌های تحریم شورای امنیت درباره جمهوری اسلامی ایران و سودان، هیات امدادرسانی سازمان ملل متحد در افغانستان، ماموریت هیات‌های سازمان ملل در نپال و لیبریا، ماموریت نیروی صلح‌بانی سازمان ملل در هائیتی موسوم به «مینه سوتا» و نیز «یونیفل» در لبنان بعلاوه گزارش اخیر «بان کی‌مون» دبیرکل سازمان ملل درباره سومالی از جمله موضوعات مهم و در دستور کار رئیس این دوره شورای امنیت قرار دارد. گذشته از مسائل مهم موجود در این دستور کار، اهمیت دوره‌ای را که رهبری شورای امنیت به ترکیه واگذار شده است می‌توان از جنبه‌های مختلفی مورد بررسی قرار داد.

آنکارا از ابتدا با شعار دنبال کردن اهدافی مانند برقراری و حفظ صلح در مناطق بحرانی با استفاده از ابزارهایی مانند سیاست‌های پیشگیرانه و بازدارنده به شورای امنیت وارد شد. در کنار تلاش برای پاسداری از صلح، مبارزه با تروریسم را که سال‌ها از بزرگ‌ترین تهدیدهای پیش روی ترکیه بوده است می‌توان از اهداف مهم این کشور در این زمینه به شمار آورد. با استفاده از چنین فرصتی ترک‌ها می‌کوشند تا با برگزاری کنفرانسی در زمینه صلح به اهداف 2 ساله خود از حضور در این شورا جامه عمل بپوشانند. جدای از اهداف واقعی و نیات صلح‌جویانه این کشور برای دستیابی به صلح در جامعه بین‌المللی، رویکرد‌های جدید دولت ترکیه در این خصوص را می‌توان عاملی مهم در کسب وجاهت بین‌المللی آنکارا به شمار آورد، همچنان که عملکرد اخیر این دولت در موضوعاتی مانند کمک‌های قابل توجه به مردم فلسطین و پاکستان تثبیت‌کننده چهره یک دولت صلح‌طلب و بشردوست در ذهن جامعه جهانی می‌باشد. جلسه بیست‌و‌سوم سپتامبر (اول مهرماه) که به ریاست عبدالله گل، رئیس‌جمهور ترکیه برگزار خواهد شد، فرصتی است که در آن آنکارا می‌تواند نمایش قابل توجهی را در زمینه برقراری صلح و امنیت بین‌المللی مدیریت نماید. کنفرانس دیگری که قرار است با ریاست احمد داود اوغلو، وزیر امور خارجه ترکیه در بیست و هفتم سپتامبر (پنجم مهرماه) برگزار شود، موضوع مبارزه با تروریسم را دنبال خواهد کرد. نزدیک بودن موعد برگزاری چنین کنفرانسی با نهمین سالگرد حملات یازدهم سپتامبر می‌تواند مورد توجه ایالات متحده آمریکا باشد و به نوعی تلاش این کشور را به موفقیت و نتیجه‌بخش بودن این نشست معطوف دارد.

علاوه بر این‌که تروریسم از سال‌ها پیش تاکنون تهدیدی جدی برای حاکمیت و تمامیت ارضی ترکیه بوده است. جریانات جدایی‌طلب قومی بخصوص از سوی گروه‌های کرد معارض مانند «پ.ک.ک» که هر از چندگاهی سر برآورده و تهدیدات امنیتی جدی را متوجه دولت مرکزی می‌سازد باعث شده تا آنکارا حساسیت ویژه‌ای بر موضوع تروریسم داشته باشد. بروز حوادث و وقایع اخیر در کشورهایی مانند عراق، پاکستان و افغانستان و نیز سرزمین‌های اشغالی که جنبه‌های بارزی از مفهوم تروریسم را می‌نمایاند بر اهمیت این موضوع افزوده است. کشتارهای اخیر در کشورهای مسلمان منطقه، مصداق‌های بارزی از کاربرد ترور از سوی گروه‌های افراطی است که کار ویژه و خاصی را برای تروریسم تعریف نموده و امنیت انسانی، منطقه‌ای و جهانی را با خطرات جدی روبه‌رو می‌سازد.

از سوی دیگر بکارگیری تروریسم دولتی از سوی رژیم صهیونیستی جدای از امنیت شهروندان فلسطینی، دربردارنده مخاطرات گسترده‌تری بوده و تا مرز قتل و کشتار شماری از فعالان صلح بین‌المللی، از جمله 9 تن از اتباع ترکیه پیش رفته است. تلاش‌های ترکیه به عنوان عضوی از شورای امنیت برای محکوم کردن اقدامات اسرائیل در این شورا و در جریان حمله به غزه و سپس کاروان آزادی، ابعاد دیگری از دغدغه‌های آنکارا را در زمینه مقابله با تروریسم هویدا می‌سازد.

با توجه به آنچه گفته شد ریاست یک ماهه ترکیه می‌تواند تا حد زیادی از جهت عملی دستاورد‌هایی را در زمینه صلح و امنیت بین‌المللی و مبارزه با تروریسم نصیب مقامات آنکارا نماید و فرصت ویژه‌ای را در راستای سیاست‌های نوین منطقه‌ای و جهانی این کشور فراهم آورد.

ترکیه از دیرباز به عنوان میراث‌دار امپراتوری عثمانی، جایگاه ویژه‌ای در میان کشورهای اسلامی داشته که این جایگاه با روی کار آمدن دولت جدید به میزان قابل توجهی تقویت شده است. رویکردهای اخیر ترکیه در مسائل مربوط به فلسطینیان که همواره از اهمیت ویژه‌ای در میان کشورهای خاورمیانه عربی و اسلامی برخوردار بوده و حمایت‌های آنکارا از مردم و گروه‌های فلسطینی باعث شده تا این کشور به عنوان نقطه اتکایی برای کشورهای اسلامی در این زمینه مطرح گردد. در این رابطه یکی از مسائلی که در میان کشورهای اسلامی مورد تاکید بوده، لزوم در اختیار داشتن یک کرسی دائم برای این کشورها در مجمع بین‌المللی شورای امنیت است. فعال شدن دیپلماسی ترکیه برای خارج کردن پرونده هسته‌ای ایران از بن‌بست کنونی نیز مساله دیگری است که همواره مورد تاکید مقامات جمهوری اسلامی ایران قرار داشته است تا با حضور کشورهای دیگر با مواضعی مستقل مانند ترکیه، مذاکرات با کشورهای موسوم به 1+5 در شرایط سازنده‌تری ادامه یابد./ ایرنا