خشت اول چون نهد معمار کج...

طرح‌بندی اولیه، یکی از اولین گام‌های پروسه نقشه کار است و تقریبا یکی از مهم‌ترین آن‌ها به‌شمار می‌رود. این کار، همزمان با ایده اولیه و زمان شکل‌گیری اولیه نرم‌افزار انجام می‌شود و باکس‌ها و دکمه‌هایی که کاربر با آنها تعامل می‌کند، به‌دست می‌آید. در این مقاله با هم، به پروسه طرح‌بندی اولیه خواهیم رفت و خواهیم دید چه‌کسانی در این عمل، درگیر هستند، چه ابزاری مورد استفاده قرار می‌گیرند و چه قدم‌هایی باید برداریم تا یک طرح اولیه مناسب‌تر به‌دست آید.

ممکن است یک برنامه‌نویس، سریع پشت سیستم بپرد و کد بزند ولی متاسفانه تعداد اندکی از پروژه‌ها به‌این سادگی هستند و هرکسی که کمی تجربه داشته باشد، می‌داند مشکلات بی‌شماری منتظر برنامه‌نویسی هستند که از این راه وارد می‌شوند. یک طرح‌بندی اولیه، در شناسایی بسیاری از این مشکلات در زمانی که برطرف کردن آنها، هم از نظر زمانی و هم از نظر هزینه بهینه باشد، کمک خواهد کرد. اعمال تغییرات روی فرم‌های کشیده‌شده روی صفحه‌های کاغذ بسیار راحت‌تر از زمانی‌است که صدها خط کد برای آنها زده باشید.

همچنین این پروسه، کمک می‌کند تا درک صحیح‌تری از نرم‌افزار به‌دست آورید. کشیدن فرم‌ها روی کاغذ، سوالات و ایده‌های بیشتری مطرح می‌کند و ما را به‌سمت تغییرات صحیح سوق می‌دهد. خروجی نهایی این پروسه، یک برگ کاغذ از ایده‌های طراح، برنامه‌نویس، معمار و مدیر پروژه خواهد بود و نشان خواهد داد که آیا همه با هم هماهنگ هستند یا خیر؟

در نوشتن طرح‌های اولیه راه‌حل‌های مختلفی وجود دارد و این مساله به‌خاطر وجود ابزارهای متنوع موجود است. اصولا طرح‌بندی اولیه، درباره بخش‌های کارکردی یک سیستم است که نشان می‌دهد چه اجزایی روی آن باید قرار بگیرد و به زیبایی آن کاری ندارد. ممکن است یک طرح‌بندی اولیه هیچ عنصر کاربردی نداشته باشد ولی تمام بخش‌های یک سیستم را شامل شود. برخی هم ممکن است کمی فراتر بروند و طرح گرافیکی و دیگر عناصر دیداری را نیز در آن قرار دهند.

مطمئن شوید که پروسه طرح‌بندی اولیه یک مدیر داشته باشد. مدیر این‌کار، در به‌روزرسانی و مدیریت بازخوردها و تغییرات، مسوول است. در کارهای کوچک، معمولا کسی که ایده می‌دهد، رئیس است. اما در نظر داشته باشید که در امور بزرگ، یافتن این که چه کسی تصمیم‌گیرنده نهایی است، ضامن موفقیت برنامه است.

آماده کردن مجموعه دوره‌های زمانی از پیش‌تعیین شده و آخرین فرصت طراحی، پروژه را مجبور به جلو رفتن می‌کند. بخش ابتدایی طرح‌بندی اولیه می‌تواند یک یا چند روز و بسته به اندازه نرم‌افزار، طول بکشد. ولی بهتر است این‌کار را انجام دهید.

اگر یک فرم به‌خصوص، باید دو تکست‌باکس و یک دکمه داشته باشد، فقط همین عناصر را در آن قرار دهید. نه بیشتر و نه کمتر.

طرح‌بندی اولیه درباره نوع کارکرد است و کاری با شیوه نمایش یا طراحی ندارد. از هرچیزی که باعث بسط طرح‌بندی اولیه می‌شود، مثل طراحی، باید دوری کرد. زیرا به‌کار بردن طراحی، ذهن مخاطب را منحرف می‌کند. فقط کمی آبی به‌کار ببرید تا جذاب‌تر شود و مدتی را درباره فواید آبی صحبت کنید! طراحی را به طراح بسپارید.

تفکر درباره استفاده از متدهای ارائه مثل AJAX، می‌تواند شما را فریب دهد. به‌یاد داشته باشید که مستندات طرح‌بندی اولیه، درباره عناصر کارکردی سیستم است، نه طرز نمایش آنها یا شیوه تعامل کاربر با آنها.

به‌نظر، این مساله، بدیهی است، ولی به‌راحتی ممکن است شروع به کشیدن یک طرح اولیه بکنید و کاربر را از خاطر ببرید. حتما باید از تجربیات کاربر در ساخت طرح اولیه استفاده شود. شاید فرم ورود اطلاعاتی درست کنید که سه صفحه طول بکشد و کامل هم باشد ولی کسی حاضر نباشد آن را پر کند!

امیر بهاالدین سبط‌الشیخ