رمز و راز ناخن‌های سالم

آنچه شما روی انگشتان دست و پا به عنوان ناخن می‌بینید صفحه ناخن است. این صفحه سخت از نوعی پروتئین به نام کراتین ساخته شده است. در زیر این صفحه سخت، بخشی از پوست قرار گرفته است که بستر ناخن نام دارد. در سمت ریشه آن ماتریکس ناخن وجود دارد که با فعالیت خود سبب ساخت کراتین جدید و رشد ناخن می‌شود. در واقع هلال سفیدی که شما در ریشه ناخن بخصوص ناخن شست می‌بینید بخشی از این ماتریکس است. با ساخت کراتین در این بخش از پوست ناخن به سمت بیرون رشد می‌کند و ناخن جوانتر جایگزین ناخن پیرتر می‌شود. در سطح خارجی ناخن نیز لایه‌ای نازک به نام کوتیکول وجود دارد که همانند پوسته‌ای سطح ناخن را می‌پوشاند. ناخن علاوه بر ظاهر زیبایی که به دست می‌دهد در گرفتن اشیا و عملکرد بهتر انگشتان در انجام کارهای ظریف نقش زیادی دارد، اما با همه مظلومیتی که این عضو مقاوم و شکیل دارد گاهی از آن غافل می‌شویم و آنقدر به سلامت آن بی‌اعتنا می‌شویم که امراض و حتی درد را ناخوانده میهمانش می‌کنیم.

مشکلی که از مدت‌ها قبل ایجاد شده است

بسیاری از شما تا به حال این وضعیت دردناک را تجربه کرده‌اید. اصلا هم به خاطر نمی‌آورید که چطور شروع شد. یک روز بعد از کار یا یک پیاده‌روی طولانی به منزل می‌رسید و پس از خارج کردن کفش و جوراب خود به شست پایتان که خیلی درد گرفته نگاه می‌کنید. گوشه ناخن شما قرمز شده و کمی هم ورم کرده و ملتهب شده است. اگر بهتر بررسی کنید می‌بینید که گوشه تیز ناخنتان در گوشت اطراف نفوذ کرده و مانند خنجری آن را شکنجه می‌کند. یادتان باشد که این مساله از امروز به وجود نیامده و داستان آن به روزی برمی‌گردد که شما ناخن خود را بدون دقت و توجه به لبه‌های تیز آن از ته گرفته‌اید.

کوتاه کردن ناخن‌ها تخصص نمی‌خواهد، اما...

اگرچه چیدن ناخن‌ها یکی از کارهای شخصی معمول هر فرد است و همه آن را انجام می‌دهند با این وجود نحوه کوتاه کردن ناخن‌هاست که در بسیاری مواقع باعث فرو رفتن ناخن در بافت اطراف آن می‌شود. پزشکان پوست و مو معتقدند که کوتاه کردن ناخن باید با ناخنگیر معمولی تیز انجام شود و وسایلی نظیر قیچی و نظیر آن اصلا مناسب نیست زیرا باعث شکستن یا شکاف در ناخن می‌شود. این پزشکان می‌گویند که چیدن ناخن باید حدود 2 میلی‌متر بعد از قسمت سفید و شفاف ناخن باشد و هیچ زاویه‌ای ایجاد نکند. لبه بالایی ناخن باید کاملا گرد باشد و انحنای آن به سمت خارج باشد و پس از چیدن هیچ تیزی در لبه ناخن لمس نشود. ناخن‌های پا را به نحوی کوتاه کنید که گوشه‌های آن حتما گرد شود و لبه بالایی آن مستقیم باشد. اگر برای از بین بردن تیزی ناخن از سوهان استفاده می‌کنید حتما از سوهان نرم بهره بگیرید و فقط در یک جهت آن هم از گوشه به سمت مرکز ناخن سوهان بکشید.

عضوی که به مراقبت بیشتری نیازمند است

بسیاری از افراد از ناخن‌های ضعیف و شکننده خود خسته شده‌اند و شاکی‌اند که ناخن‌هایشان خیلی نرمند و سریع می‌شکنند. در مقابل بعضی افراد ناخن‌های سفت و خشکی دارند، اما اصلا از آنها راضی نیستند. زیرا این ناخن‌های سفت و خشک هم هیچ انعطافی ندارند و زود می‌شکنند یا ورقه ورقه می‌شوند. ناخن ایده‌آل شما ناخنی است که در عین حال که محکم است خشک نباشد و ورقه نشود. برای رسیدن به این ایده‌آل باید کمی بیشتر به ناخن‌های خود برسید.

یکی از مهم‌ترین علل خشکی ناخن استفاده مکرر و مداوم از مواد شوینده شیمیایی است. شستشوی ظرف، لباس و... با مواد شیمیایی شوینده و حتی شستشوی مکرر دست‌ها با صابون‌های قلیایی و قوی به صورت مستمر یا استفاده مکرر از مواد پاک‌کننده لاک باعث خشکی ناخن‌ها و ترک برداشتن آنها می‌شود و این همان داستانی است که در مورد پوست دست‌ها هم داریم، اما این قضیه هم راهکارهایی دارد. استفاده از دستکش برای انجام کارهای منزل و نیز مصرف معقول و به اندازه صابون‌های ملایم تا حد زیادی می‌تواند پوست دست و ناخن‌ها را در مقابل خشکی حفاظت کند. حداقل روزی 2 بار بعد از استفاده از شوینده‌ها از کرم مرطوب‌کننده استفاده کنید و علاوه بر پوست به ناخن‌ها و اطراف آنها هم کرم بزنید. استفاده از پارافین مایع نیز برای حفظ رطوبت ناخن‌ها مفید است. بهتر است که بیشتر از یک بار در هفته از مواد پاک‌کننده لاک استفاده نکنید در هر حال پاک‌کننده‌های بدون استون برای ناخن ضرر کمتری دارند. علاوه بر رطوبت برخی از غذا‌ها نیز با خواص مفیدی که دارند طراوت و شادابی را برای ناخن‌ها به ارمغان می‌آورند. دسته از ویتامین‌های گروه «ب» مانند بیوتین که در گوشت، قارچ، جگر و تخم‌مرغ وجود دارد باعث تغذیه و طراوت ناخن‌ها می‌شود. مصرف شیر و سایر لبنیات و نیز سبزیجات و میوه‌ها مانند گل کلم و هویج نیز به دلیل داشتن کلسیم و فسفر در استحکام ناخن‌ها نقش دارند.

آیینه تمام‌نمای سلامت بدن

در بسیاری از مواردی که ناخن‌ها شکل زیبا و شاداب خود را از دست می‌دهند و عارضه‌دار می‌شوند پای یک شبه از سلامت عمومی بدن را به میان می‌کشند. اگرچه در مواردی هم مانند عفونت‌های قارچی تنها ناخن درگیر است. اگر با وجود همه توصیه‌های بهداشت و سلامت ناخن‌ها کماکان ناخن شما شکننده و ترک‌دار است بهتر است از عملکرد غده تیروئید شما تحت نظر پزشک بررسی شود. نقطه‌‌‌نقطه شدن یا سطح موج‌دار و ناهموار ناخن می‌تواند نشانه‌های آغازین نوعی بیماری پوستی باشد که به آن پسوریازیس می‌گویند. این بیماری گاه با التهاب مفاصل نیز همراه است. حتی در بسیاری موارد رنگ ناخن‌ها می‌تواند نشانگر بیماری‌های قلبی، دیابت و حتی بیماری‌های کبدی و... باشد. بیماری لوپوس که یکی از بیماری‌های بافت همبند است باعث التهاب و قرمزی شیار اطراف ناخن‌ها می‌شود.

گرفتار شدن ناخن در دام قارچ

اونیکومایکوز یا عفونت قارچی ناخن عفونتی است که توسط قارچ‌های ذره‌بینی موسوم به درماتوفیت‌ها در ناخن و حتی پوست اطراف آن به وجود می‌آید. این عفونت در کسانی که به طور مستمر با آب سر و کار دارند و دستشان مرطوب است بیشتر به وجود می‌آید. کسانی که ناخنشان را می‌جوند یا مدت طولانی در منزل به شستشو ظروف و... مشغولند و مشابه آن در محل ناخن و زیر آن محیط مرطوب امنی برای رشد قارچ‌ها فراهم می‌آورند. عدم رعایت بهداشت پاها، جوراب و کفش نیز با ایجاد محیط تاریک و مرطوب ناخن‌های پا را مستعد انواع عفونت‌های قارچی می‌کند. ناخن‌های پوسته پوسته ترد و شکننده که به رنگ زرد یا قهوه‌ای یا حتی سیاه درآمده نمونه‌هایی هستند که گرفتار قارچ شده‌اند. در این صورت مراجعه سریع به پزشک برای تشخیص و درمان ضروری است. امروزه داروهای موضعی یا خوراکی ضدقارچ مناسبی هست که به صورت محلول یا قرص برای ناخن بیمار تجویز می‌شود.

دکتر شیرین فرجی گودرزی