بارداری در زنان دیابتی

در بارداری‌هایی که بیماری عروقی وجود ندارد افزایش قند خون مادر باعث افزایش قند خون رحم و احتمالا درشت شدن جنین می‌شود. در پی آن افزایش تولید انسولین جنینی در پاسخ به قند خون مادر، رشد اضافی و تجمع بیشتر بافت چربی را سبب می‌شود؛ زیرا انسولین هورمونی چربی‌ساز است. پس از زایمان، غده پانکراس شیرخوار به ترشح مقادیر اضافی انسولین ادامه می‌دهد، اما از آنجا که دیگر گلوکز مادری در دسترس نیست بسیاری از شیرخواران متولد شده از مادران دیابتی به سرعت دچار کاهش قند خون شده و در نتیجه نیاز به تزریق گلوکز دارند.

بنابراین خانم‌هایی که دچار دیابت هستند قبل از تصمیم‌گیری برای باردار شدن بهتر است رعایت نکات رژیم غذایی و در صورت نیاز دارویی را بیش از پیش سرلوحه کار خود قرار دهند. پایش مکرر قند خون و تطابق میزان انسولین با آن حائز اهمیت است. در نیمه اول بارداری به دلیل استفاده جنین از گلوکز، میزان انسولین مورد نیاز مادر به حدود دو‌سوم کاهش می‌یابد؛ اما در نیمه دوم بارداری به دلیل تغییرات هورمونی مقدار انسولین مورد نیاز نسبت به زمان قبل از بارداری حدود 70 تا 100 درصد افزایش می‌یابد. این افزایش اغلب طی ماه پنجم و به طور ناگهانی رخ می‌دهد و احتمالا تا انتهای بارداری ادامه می‌یابد. بنابراین در این دوران بهتر‌است رعایت بیشتری در مورد رژیم غذایی صورت گیرد. افزایش تعداد میان‌وعده‌ها و در واقع تقسیم وعده در طول روز می‌تواند اثر بسزایی بر جلوگیری از بالارفتن ناگهانی قند‌خون داشته باشد. در مادر شیرده که دیابت وابسته به انسولین دارد، مصرف سه وعده کوچک و چهار میان وعده برای جلوگیری از افت احتمالی قند خون پس از مصرف مقادیر زیاد شیر در یک وعده شیردهی توصیه می‌شود.

به طور کلی عدم مصرف قندهای ساده چون انواع شیرینی، شکلات، قند و شکر و کاهش مصرف دیگر کربوهیدرات های قابل هضم (نان و برنج) و استفاده بیشتر از کربوهیدرات‌های غیر قابل هضم (‌انواع فیبر موجود در میوه و سبزیجات) برای خانم‌های مبتلا به دیابت قبل و در طول بارداری توصیه می‌شود.

محمد علی پازوکی مهر