جلوه‌ای متفاوت از آلودگی هوا

سیداحمد آوایی درخصوص منطقه خوزستان، اظهار کرد: برای رفع مشکل گرد و غبار در سطح استان رایزنی‌هایی با وزیر نفت، وزیر امور خارجه، رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست و استاندار انجام شده و مذاکراتی با آنان داشته‌ایم. وی افزود: از آنجا که منشا این گرد و غبارها در استان خوزستان نیست، با مالچ پاشی و تثبیت شن‌های روان استان، این پدیده به صورت کامل رفع نمی‌شود.

آوایی خاطرنشان کرد: وزیر امور خارجه از رایزنی‌هایی با مسوولان کشور عربستان خبر داده و گفته که برای مقابله با پدیده گرد و غبار صحبت‌ها و تلاش‌هایی شده است.

وی گفت: هر چند با استاندار خوزستان و دکتر فاطمه واعظ جوادی، رئیس سازمان محیط زیست کشور، صحبت‌هایی برای پیگیری مساله شده، ولی نتیجه‌ای به‌دست نیامده و خوزستان سال آینده نیز با مشکلات گرد و غبار روبه‌رو خواهد بود.

نماینده دزفول یادآور شد: هشدارهایی به وزارت امور خارجه و سازمان محیط زیست داده شده، بحث‌هایی نیز در این زمینه در مجلس داشته‌ایم و مساله از طریق مجمع نمایندگان در حال پیگیری است. وی تصریح کرد: پس از اشغال عراق توسط نیروهای آمریکایی، متاسفانه مالچ‌پاشی نفتی در بیابان‌های این کشور انجام نشده و شن‌های روان بیابان‌ها تثبیت نشده که یکی از اثرات آن، ایجاد گرد و غبار در کشورهای عراق و ایران است.

واضح است، نباید منتظر ماند تا در فصل تابستان دوباره اثرات زیست محیطی و بهداشتی این پدیده گریبانگیر مردم منطقه شود و سپس مسوولان به فکر چاره بیندیشند بلکه دوراندیشی و اقدامات لازم از هم اکنون ضروری است.

جابه‌جایی غبارها و منابع طبیعی

به این ترتیب به نظر می‌رسد خشکسالی و کاهش بارندگی‌ها تنها به وضعیت محیط طبیعی صدمه وارد نمی‌کند بلکه با وسعتی گسترده تمام ابعاد زندگی بشر را تحت تاثیر قرار می‌دهد و سایه خود را بر هوای شهرها نیز می‌افکند و از آنجا که آسمان وسعتی بدون مرز است این ذرات پراکنده شده و حتی تا مناطق و شهرهای دور دست نیز گسترده شده است. کشورهای جنوب آسیا مانند کشورهای مالدیو، ‌بنگلادش، سریلانکا، پاکستان، ایران و بوتان در بیانیه ماله که بین کشورهایی که مرز آبی دارند، شکل گرفته است، با توجه به اهمیت جابه‌جایی غبارهای مرزی، پایش این غبارها را در دستور کار قرار داده‌اند.

در بیانیه ماله تصویب شده است که در کشورهای عضو این بیانیه ایستگاه‌هایی به منظور پایش برون مرزی غبارها راه‌اندازی شود،‌ این پروژه که هم‌اکنون در کشور ما از استان ایلام در شهر دهلران آغاز شده است به اندازه‌گیری ذرات، ترکیبات گوگردی2SO و ترکیبات نیتروژنی2NO می‌پردازد.

بر این اساس به منظور پایش‌های برون‌مرزی غبارها ایستگاه دیگری در شهر زاهدان راه‌اندازی خواهد شد که به پایش جریان‌های بادی که از کشورهای همجوار به کشور وارد می‌شود، می‌پردازد.

کارشناسان معتقدند، شناسایی منشا این غبارها،‌ ذرات و آلاینده‌ها بسیار اهمیت دارد چراکه به منظور کنترل آنها باید مشخص شود این غبارها منشاء صحرایی دارند یا انسان ساختند.

بر این اساس اگر غبارها انسان ساخت باشند باید براساس مسیر جریان باد کارخانه‌هایی که در مسیر جریان باد قرار دارند شناسایی شوند و تمهیدات لازم اندیشیده شود.

نقش جنگل در کنترل ذرات

آلودگی هوا چه در مناطق شهری به وسیله وسایل دودزا و کارخانجات و سایر منابع آلوده‌کننده و چه در مناطق بیابانی در اثر حرکت و جابه‌جایی ریگ و گرد و غبار به وسیله باد وجود دارد. بررسی‌ها نشان داده است مواد سمی موجود در هوای شهرها فقط از لوله اگزوز اتومبیل‌ها یا دودکش کارخانه‌های داخل شهر خارج نمی‌شود بلکه بادهایی که از اطراف می‌وزند، گرد و غبار و گازهای کارخانه‌های اطراف را هم وارد شهر می‌کنند و به غلظت مواد سمی هوای مناطق مسکونی می‌افزایند.

درختان در جلوگیری و کاهش آلودگی هوا و پراکنده شدن ذرات نقش اساسی دارند. به طور مثال یک درخت 100 ساله راش با 5/2 تن وزن (وزن چوب خشک) در طول عمر خود بیش از یک هزار میلیون متر مکعب گاز کربنیک هوا را جذب کرده است تا بتواند این مقدار چوب را تولید کند. کارشناسان معتقدند، درختان باعث می‌شوند باد حامل ذرات ریز را شانه کنند و می‌توانند در هر هکتار جنگل تا 68 تن گرد و غبار را هر بار در خود رسوب دهند.

این موضوع برای مناطق بیابانی و شهرهایی که مورد تهاجم ریگ روان قرار می‌گیرند، بسیار حائز اهمیت است چون با ایجاد کمربند سبز می‌توان از ورود گرد و غبار به داخل شهر جلوگیری کرد. همگام با شانه کردن گرد و غبار هوا، جنگل مقدار زیادی از باکتری‌ها و میکروب‌های معلق در هوا را در لای شاخ و برگ خود رسوب می‌دهد چراکه مقدار باکتری‌های موجود در هوای جنگل به مراتب کمتر از مناطق غیرجنگلی است.

طبق بررسی‌های دانشمندان روسیه درختان کاج، چهارمغز، پیسه‌آ، آبیس سیبری، بلوط، فندق، اوکالیپتوس، ارس، افرا، بید، زبان گنجشک و داغداغان از خود موادی در هوا پخش می‌کنند که باعث از بین رفتن بسیاری از باکتری‌ها و قارچ‌های تک‌سلولی و برخی از حشرات مضر می‌شود.

تحقیقات نشان داده است اهمیت جنگل فقط در تصفیه هوا از گرد و غبار نیست، بلکه در ضدعفونی هوا هم نقش موثری دارد و این مساله ایجاد فضای سبز در اطراف و داخل شهرها و اطراف بیمارستان‌‌ها، ‌مدارس و اماکن عمومی را به خوبی گویا می‌سازد.

چراگاه‌ها نیز در مناطق بیابانی به منظور جلوگیری از انتشار گرد و غبار و پراکنده شدن ذرات خاک نقش موثری دارند،‌ چراگاه‌ها همچون پوششی روی خاک‌ها، ریگ و سنگ‌های خورد ریزه را گرفته و اجازه حرکت به آنها نمی‌دهند و در مناطقی که حرکت خاک وجود داشته باشد مقادیر زیادی از آن را در پای بوته‌‌ها رسوب می‌دهد.

مدیریت گرد و غبارهای مرزی

در حالی که پایش این غبارها و برنامه‌ریزی به منظور کنترل شرایط موجود باید به طور جدی در دستور کار قرار گیرد، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرد، مدیریت تثبیت شن‌ها و خاک‌های روان کشورهای عراق و عربستان از طریق مراجع بین‌المللی پیگیری می‌شود.

دکتر فاطمه واعظ جوادی‌ افزود: طوفان‌های سهمگین گرد و غبار که از مرزهای جنوبی وارد کشور ما می‌شود حاصل پراکنده شدن شن‌ها و خاک‌های روان بیابان‌های بی‌آب و علف این کشورهاست که باید کنترل شود.

وی گفت: تغییرات آب و هوا، خشکسالی و کاهش بارندگی‌ها، عامل اصلی طوفان‌های گرد و غبار است که با مشارکت مردم و سازمان حفاظت محیط زیست می‌توان از نابودی پوشش گیاهی و بروز پدیده گرد و غبارهای آلاینده در کشور جلوگیری کرد. وی تاکید کرد: با توجه به این‌که امسال با پدیده کم‌آبی مواجه هستیم تضمینی به منظور کاهش آلاینده‌های هوا وجود ندارد و تهدید غبارهای مرزی برای هوای استان‌های جنوبی وجود دارد.

حمیده‌سادات هاشمی