اگر باران نبارد...

درحالی که  آلودگی هوا در بسیاری از کلانشهرهای کشور بخصوص تهران طی ماه‌های اخیر شرایط نامساعدی را برای زندگی شهروندان ایجاد کرده و بسیاری از مبتلایان به بیماری‌های قلبی و تنفسی را خانه‌نشین کرده است، اما کاهش بارندگی‌ها طی 6‌ماهه دوم امسال و عدم تغییر محسوس دمای هوا موجب نگرانی کارشناسان شده به طوری که بیم آن می‌رود در صورت تداوم روند نزولی بارش‌ها طی ماه‌های آینده، آلودگی هوا در شهرهای بزرگ همچنان ادامه پیدا کند و وضعیت بحرانی و غیر قابل تحملی را رقم بزند. 

از نیمه دوم دی‌ ماه بسیاری از شهرهای جنوب، شرق و غرب ایران شاهد بارش شدید بارانی بودند که در برخی مناطق جنوبی همچنان ادامه دارد. به رغم این بارش‌های سنگین، نگرانی از شدت گرفتن خشکسالی سال گذشته کاهش نیافته است.

میزان بارندگی در سراسر کشور تا کنون یک‌چهارم کمتر از میانگین بارش در 40 سال گذشته و در مکان‌هایی حتی 40 درصد کمتر از سال گذشته بوده است این وضعیت در حالی نگران‌کننده می‌شود که مسوولان وزارت نیرو چندی پیش از خطر بروز خشکسالی شدید و خسارت‌های سنگین آن در سال 88 خبرداده‌اند. 

اداره کل هواشناسی استان فارس در تاریخ دوم بهمن هشدار داد: وزش باد، بارندگی، رگبار و رعد و برق جنوب و جنوب شرقی استان را فرا می‌گیرد برای استان‌های ساحلی و غرب کشور نیز پیش‌بینی‌های مشابهی وجود داشت که اغلب درست از آب درآمد.

بارش شدید در برخی شهرستان‌های جنوب آبگرفتگی و قطع موقت برق را در پی داشت و خسارت‌های مالی قابل توجهی به بار آورد. با این همه کمتر کسی از شدت گرفتن بارش باران در این مناطق ناراضی است به طوری که استان‌های بوشهر، هرمزگان، فارس، خوزستان، کرمان و اصفهان از کم‌بارش‌ترین مناطق کشور در 2 سال اخیر به شمار می‌روند. 

رودخانه‌های خشک جنوب

میزان کاهش بارندگی در جنوب ایران از میانگین کاهش آن در کشور بسیار بیشتر است بجز استان‌های شمالی در بقیه استان‌های ایران تقریبا تمام بارندگی‌ها در 3 فصل بهار، پاییز و زمستان اتفاق می‌افتد. 

در سه ماهه بهار 87 میزان بارش در جنوب 40‌درصد کمتر از سال پیش بود. میانگین این کاهش که در سراسر کشور حدود 24 درصد است،  در استان‌هایی مانند اصفهان تا 50 درصد نیز اعلام شد. این در حالی است که بعضی از مهمترین رودخانه‌های ایران، مانند کارون، دز، کرخه و زاینده‌رود در این مناطق جاری هستند و منبع اصلی تامین آب چند استان دیگر هم محسوب می‌شوند.

پرویز فتاح، وزیرنیرو چندی پیش درحالی از کاهش  40درصدی میزان آب سد زاینده‌ رود نسبت به سال گذشته سخن گفته که کاهش بارندگی به خشکیدن بعضی از مهم‌ترین دریاچه‌های مناطق جنوب نیز انجامیده که تعدادی از آنها مانند دریاچه بختگان از مهمترین منابع ذخیره آب شیرین و تغذیه سفره‌های زیرزمینی هستند.

به گفته وزیر نیرو، در صورت ادامه روند فعلی بارندگی‌ها، احتمال جیره‌بندی آب در کلانشهرها وجود دارد.

وی معتقد است؛ طبق پیش‌بینی سازمان هواشناسی درماه‌های بهمن، اسفند و فروردین بارش‌ها وضعیت بهتری خواهد داشت هرچند این بارش‌ها نمی‌تواند کمبود 25 درصدی آب را در سال جاری جبران کند. در مورد خشکسالی فقط نباید به موضوع بارندگی‌ها توجه کرد بلکه توجه به موضوعاتی نظیر کشت، آب‌های روان و همچنین آب پشت سدها ضروری است.

وزیر نیرو تاکید می‌کند: مهم‌ترین موضوع برای دولت هم‌اکنون تامین آب شرب است و به هیچ عنوان در خصوص تامین آب شرب برای مردم، کاستی وجود نخواهد داشت. 

دهه 80 ؛ دهه خشکسالی 

منابع رسمی 2 سال آخر دهه 70 را خشک‌ترین سال‌های 4 دهه گذشته اعلام کرده‌اند، این در حالی بود که با آغاز نیمه دوم دهه 80، خشکسالی رکوردی جدید به جا گذاشت. از سال زراعی، 86 -85 بارندگی حتی نسبت به سال‌های کم‌آب آخر دهه گذشته، سیری نزولی را آغاز کرد که همچنان ادامه دارد.

کوتاه شدن فاصله دوران خشکسالی به پایین رفتن سطح آب‌های زیرزمینی و خشک شدن بسیاری از قنات‌ها و چاه‌ها انجامیده است به این ترتیب کمبود منابع آبی سال گذشته نه‌تنها جبران نشده که شدیدتر نیز می‌شود . بر این اساس دولت سیاست‌های مختلفی برای مقابله با کم‌آبی اتخاذ کرده که در خصوص میزان کارایی و اثربخشی آنها بحث و جد‌ل‌های فراوانی وجود دارد.

سال آینده، سال خشکسالی در کشور

همچنین به گفته رئیس سازمان هواشناسی، براساس پیش‌بینی‌ها از ماه جاری تا اردیبهشت 88 میزان بارندگی نسبت به سال گذشته نرمال خواهد بود؛ اما چون 5 ماه قبل بارندگی کم بوده است، اکثر نقاط کشور بخصوص در ناحیه جنوبی دچار خشکسالی خواهیم شد.

علی محمد نوریان با اعلام این خبر می‌گوید: در 4 ماه اول سال آینده، 22 استان کشور شاهد خشکسالی خواهد بود و در 16 استان دیگر نیز تمام نقاط آن دچار این مشکل می‌شوند و در بقیه به صورت لکه‌ای خواهد بود.

در شهر تهران نیز به دلیل گرمایش زیاد که بر اثر آلودگی هوا به وجود آمده است، بارشی که باید شاهد آن باشیم، وجود ندارد که خود این مساله باعث کمی باران در تهران شده است.

به گفته نوریان، اگر بتوانیم از آب جاری شده از کوه‌های افغانستان بهره ببریم، مشکل خشکسالی سیستان و زابل رفع می‌شود.

رئیس سازمان هواشناسی کشور تصریح می‌کند: یک مرکز دائمی برای دید‌بانی و پایش آگاهی خشکسالی تحت نظارت هواشناسی ایجاد شده و اگر اعتباراتی که مصوب شده است، در اختیار مرکز قرار بگیرد ، تا پایان سال آینده پایش خشکسالی روزمره و هفتگی خواهد شد که اعتبار آن 10 میلیارد است و 5/2 میلیارد آن تصویب شده است.

به گفته نوریان، یک شبکه دریایی نیز اطلاعات را از 3 منطقه در جنوب و 2 منطقه در شمال جمع‌آوری و به صورت اتوماتیک نتایج را به مراکز سازمان هواشناسی ارسال می‌کند.

به گفته رئیس سازمان هواشناسی، در کنار این ایستگاه یک شبکه ایستگاه‌های اقلیم‌شناسی که در مجموع 13 نوع ایستگاه است، همراه 30 مرکز تحقیقات هواشناسی کشاورزی برای رسیدگی به مسائل مختلف شکل گرفته است.

همچنین درباره توجه به آلودگی هوا، اقدامات اساسی صورت گرفته است، از جمله یک ایستگاه در ارتفاعات فیروزکوه وجود دارد که از تاثیرات شهری و روستایی دور است و آلودگی زمینه جو را اندازه می‌گیرد.