بحران مالی در مدارس دولتی

در این میان احتمالا وزیر آموزش و پرورش خبر ندارد که برخی مدارس به بهانه تامین هزینه‌های خود کلاس‌های تقویتی و از نوع اجباری برگزار می‌کنند. شاید علیرضا علی‌احمدی هنوز نشنیده که بعضی از اولیای دانش‌آموزان از پرداخت وجه اجباری برای خرید برگه امتحانی در مدارس ناراضی‌اند، قطعا وزیر مطلع است که مدیران مدارس برای اجاره بوفه و تامین هزینه مدرسه با بسیاری از افراد مجبور به چانه‌زنی هستند.

به هر حال مدرسه دولتی این روزها صورتش را با سیلی سرخ نگاه می‌دارد. شاید به همین خاطر بحران مالی آموزش و پرورش تاکنون پنهان مانده، اما این بحران هرچه از سال تحصیلی می‌گذرد، فشار بیشتری بر مدیران، دانش‌آموزان و اولیای آنان وارد می‌کند.

در برابر تمام اینها وزیر آموزش و پرورش در آخرین واکنش خود به یک جمله بسنده کرده است: «تکلیف می‌کنیم مدارس اخذ شهریه را اجبار نکنند»، اما این کافی نیست چون وزیر آموزش و پرورش هم می‌داند که این تکلیف با توجه به کاستی شدید مالی در مدارس اجراشدنی نیست.

نکته جالب توجه این است که مسوولا‌ن وزارت آموزش و پرورش در ارتباط با اطلا‌ع رسانی در حوزه این وزارتخانه مهم با خبرنگاران همکاری نمی‌کنند. کما این که  روزنامه جام جم بارها برای انجام مصاحبه با آنها و شخص وزیر درخواست کتبی و شفاهی داده اما بی‌نتیجه مانده است.

مدرسه پول خرید برگه امتحانی را ندارد...

این روزها مدیران مدارس به هر شیوه‌ای سعی دارند، مدارس دولتی را سرپا نگاه دارند، گذشته از این که مدیران مدرسه در بسیاری موارد به طور حضوری از اولیا طلب پول نقد می‌کنند یا بوفه مدرسه را به مزایده می‌گذارند یا با برگزاری کلاس‌های تقویتی و جبرانی خانواده‌ها را برای اخذ پول تحت فشار می‌گذارند، این فشار براساس منطقه و شهرستان متفاوت است.

یکی از اولیای دانش‌آموزان در یک دبیرستان دولتی در منطقه 2 تهران از اجبار خود به پرداخت یک میلیون تومان به بهانه کلاس‌های فوق برنامه خبر می‌دهد. دیگری از منطقه 5 تهران با بیان این که مدرسه فرزندش، برای برگزاری کلاس‌های تقویتی درخواست 56 هزار تومان کرده است، می‌گوید: بعد از مراجعه به مدرسه برای مطلع شدن از ساعات کلاس‌های تقویتی به من گفتند این کلاس‌ها قرار است در همان ساعت‌های کلاسی برگزار شود! مگر حقوق معلم را من باید بپردازم؟

پدر یکی از دانش‌آموزان در مدرسه راهنمایی منطقه 14 ‌تهران هم علاوه بر اجبار به کمک 40 هزار تومانی، می‌گوید: 10 هزار تومان برای برگه‌ امتحانی خواسته‌اند، یعنی مدرسه پول برگه امتحانی را ندارد؟

در همین منطقه مادر یکی از دانش‌آموزان ابتدایی از پرداخت 30 هزار تومان شهریه اجباری خبر داده و می‌گوید: خانم مدیر گفته این پول خرج امور عادی مدرسه خواهد شد، در غیر این صورت ممکن است مدرسه نتواند به فعالیتش ادامه دهد. آیا مسوولان آموزش و پرورش از این وضعیت باخبرند؟

حتی یک ریال هم پول نرسیده

«تا به حال آموزش و پرورش حتی یک ریال هم به مدرسه کمک نکرده است.» این جمله‌ای است که مدیر یکی از دبیرستان‌های دخترانه در منطقه 15 تهران می‌گوید.

او اضافه می‌کند: در هر فصلی مدرسه هزینه‌هایی دارد که باید تامین شود. شوفاژ مدرسه خراب است و تعمیرکار گفته باید 400 هزار تومان برای تعمیر بپردازیم، هنوز منتظر کمک آموزش و پرورش منطقه‌ایم، کلاس‌ها سرد است و هیچ پاسخی برای دانش‌آموزان نداریم.

در همین منطقه مدیر دیگری از کثیف بودن در و دیوار مدرسه می‌گوید که هیچ پولی برای تعمیر و رنگ‌کاری مدرسه ندارد و چنین فضایی برای درس خواندن مناسب نیست.

مدیر یکی از دبیرستان‌های تهران در برابر این پرسش که چرا اولیا را برای پرداخت 40 هزار تومان تحت فشار قرار می‌دهید، با عصبانیت اعتراض می‌کند که انتظار دارید چه کنم؟ من خرج مدرسه را از جیبم هم پرداخت کرده‌ام، اما کافی نبوده، اواخر شهریور مبلغ ناچیزی دادند مگر می‌شود با این مبالغ مدرسه را اداره کرد، حتی نمی‌توانیم پول آب، برق و گاز مدرسه را بپردازیم.

مدیر یکی دیگر از مدارس حومه تهران مشکل خود را فقر خانواده‌ها عنوان می‌کند: ما در منطقه محروم قرار داریم، خانواده‌ها حتی در صورت اجبار هم قادر نیستند به ما کمک کنند. مدرسه ما از تامین هزینه‌های یومیه هم عاجز است.

مدارس در انتظار سرانه دانش‌آموزی

هرچند تا به حال بارها از پرداخت سرانه مدارس در آینده نزدیک خبر داده‌اند، اما هنوز دست مدیران مدارس خالی است، چند روز گذشته خبر رسید که 3 میلیارد و 400 میلیون تومان به حساب مدارس شهر تهران واریز شده است که طبق برآورد سازمان آموزش و پرورش این شهر، امسال به ازای هر دانش‌آموز مبلغ 8000 تومان به مدارس پرداخت می‌شود.

هر چند رئیس این سازمان معتقد است سرانه دانش‌آموزی در سال تحصیلی جاری نسبت به سال گذشته دو برابر شده، اما اخبار منتشر شده در رسانه‌های جمعی نشان می‌دهد این سرانه سال گذشته 10 تا 15 هزار تومان برآورد شده بود که البته کمبود اعتبارات باعث شد، هیچ‌گاه مبلغ برآورد شده به دست مدارس نرسد.

تاکنون آموزش و پرورش از سیاست کجدار و مریز در اختصاص و توزیع سرانه دانش‌آموزی استفاده کرده و به گفته وزیر، از مردادماه امسال تاکنون نبود حساب‌های الکترونیکی علت تاخیر در پرداخت سرانه مدارس بوده و وی از تابستان قول داد که «همین روزها» سرانه به مدارس پرداخت شود، حتی 24 میلیارد تومان هم به حساب مدارس 18 استان واریز شده؛ در حالی که هنوز مدیران مدارس از تنگنای مالی دم می‌زنند.

به نظر تاکید ماده 30 قانون اساسی و تلاش وزارت آموزش و پرورش در تامین اهداف این ماده و تحقق آموزش و پرورش رایگان یکی از دلایلی بوده که وزیر و معاونان و مدیران او را به توجیه و تکذیب بحران مالی مدارس واداشته است، در حالی که اجبار در اخذ وجه نقد، واقعیتی است که به شیوه‌های مختلف در مدارس اعمال می‌شود.

استراتژی‌های تامین هزینه مدارس

با توجه به تعلل آموزش و پرورش در پرداخت سرانه دانش‌آموزی و تنها ماندن مدیران مدارس در رویارویی با مشکلات مادی، آنها را واداشته تا از سیاست‌ها و برنامه‌های خاصی برای جلب اجباری کمک‌های مردمی استفاده کنند. از جمله تشکیل کلاس‌های تقویتی با معلمانی که مطالب یکسان را در کلاس‌های عادی و تقویتی ارائه می‌کنند.

برگزاری کلاس‌های جبرانی با حداقل 15 یا 20 دانش‌آموز و اخذ هزینه‌های سلیقه‌ای، اجاره بوفه مدارس به افراد حقیقی، جریمه دانش‌آموزان به بهانه‌های مختلف، هشدار به دانش‌آموزان برای تامین هزینه برگه‌ها و کپی برگه‌های امتحانی و... که این مساله در فشار روانی بر دانش‌‌آموزان بی‌تاثیر نیست.

یکی از دانش‌آموزان دبیرستان دولتی در منطقه 4 می‌گوید: خانواده‌ام تمایلی به پرداخت پول به مدرسه ندارند و معاون مدرسه هم شرایط مرا درک نمی‌کند، به همین خاطر سرکلاس جلوی بچه‌ها به من هشدار می‌دهد که چرا پول نیاورده‌ام، این واقعا آزارم می‌دهد.

علاوه بر این فشار روانی، تلاش مسوولان مدرسه در جلب مشارکت‌های مالی والدین به صورت اجباری باعث بدبینی دانش‌آموزان به برنامه‌های تنبیهی و تشویقی مدرسه شده است؛ به طوری که دانش‌آموزان هر اقدام مدیر مدرسه را به دریافت پول اجباری تعبیر می‌کنند.

نمونه‌اش را می‌توان ابتکار یکی از مریدان دبیرستان دولتی منطقه 15 تهران در جریمه نقدی دانش‌آموزانی دانست که با تاخیر به مدرسه می‌روند، در حالی که آنها  ناچارند به ازای هر 5 تا 15 دقیقه 100 تومان جریمه بپردازند. یکی از دانش‌آموزان این مدرسه می‌گوید: بچه‌ها این جریمه‌ها را می‌پردازند چون مدرسه پول ندارد. در حالی که مدیر مدرسه معتقد است با وجود تنگناهای مالی شدید این جریمه‌ها، صرف تغذیه رایگان دانش‌آموزان خواهد شد.

به نظر می‌رسد در چنین فضایی تمامی اقدامات مسوولان مدارس تحت‌الشعاع بحران مالی موجود قرار گرفته؛ بحرانی که وزیر آموزش و پرورش احتمالا از آن بی‌خبر است چرا که همچنان مدارس را تکلیف می‌کند تا از مردم پول اجباری نگیرند.

کتایون مصری