دوستان قدیمی بچه‌ها روی پرده سینما

بهترین راه برای ورود به بحث«سینمای کودک»، اطلا‌ع دقیق از جزئیات و چگونگی انجام آن است و برای توضیحش هیچکس موثق‌تر از مسوول این طرح نیست. سیدمسعود صفوی، مسوول مرکز مطالعات و تولیدات انیمیشن حوزه هنری به عنوان مسوول طرح اکران فیلم‌های کودک، می‌گوید: «این مرکز 2 سال است افتتاح شده و همان طور که از اسمش پیداست قرار است در زمینه انیمیشن، هم مطالعه کند و هم تولید داشته باشد. دیگر این که درباره راه‌های جلب توجه مردم به انیمیشن مطالعه کردیم و به این نتیجه رسیدیم برای بزرگسالان جا نیفتاده که انیمیشن فقط برای بچه‌ها نیست و 6 تا 60 ساله‌ها در تعریف مخاطبانش گنجانده شده‌اند. حتی تلویزیون هم این تعریف را در نظر نمی‌گیرد و انیمیشن‌هایش را فقط در ساعاتی پخش می‌کند که مخصوص بچه‌هاست».

او ادامه می‌دهد: «حوزه  یکی از بزرگ‌ترین سینماداران کشور است. برای همین با معاونت سینمایی‌اش توافق کردیم که یک سئانس از همه سینماها بشود مختص سینمای کودک. این فیلم‌ها می‌توانند تولید خود حوزه، کانون و فارابی و هرجای دیگری باشد که فیلم کودک ایرانی و خارجی دارد. ضمن این که با تشکیل شورای انیمیشن و ارزیابی بهترین انیمیشن‌های کوتاه، منتخب آنها را در بعضی سئانس‌ها و بعضی سالن‌ها در کنار فیلم اصلی پخش خواهیم کرد».

این پروژه از عید فطر با نمایش فیلم «کلاه قرمزی و سروناز» در سینما آزادی کلید خورده و بزودی هم در کل سینماهای حوزه هنری در سراسر کشور اجرایی می‌شود. صفوی می‌گوید در حال انجام تفاهمات اولیه با آموزش و پرورش هستند و حالا فعلا بناست در مرحله اول مدیران سینماها با مدیران مدارس وارد صحبت و مذاکره شوند.

هدف از این طرح، همان موضوع انیمیشن است، ولی حالا با سینمای کودک شروع شده تا کم‌کم زمینه برای رسیدن به انیمیشن فراهم شود؛ چون وقتی تهیه‌کننده‌ها ببینند که فضا برای ارائه کارشان هست و مشتری هم وجود دارد، ناخودآگاه به سمت تولید می‌روند، اما فعلا انیمیشن‌های ایرانی و خارجی کوتاه و بلند به عنوان خوراک لازم کم و بیش وجود دارد. تعدادی کار ساخته شده و تعدادی هم در حال تولید است که در چند سال آینده به نتیجه می‌رسد.

مسوول مرکز مطالعات و تولیدات انیمیشن حوزه هنری حرفش را درباره انیمیشن ادامه می‌دهد و می‌گوید طبق مطالعاتی که انجام داده‌اند، تا انیمیشن از ساعات خاص کودک و نوجوان تلویزیون درنیاید، مورد توجه عموم هم قرار نمی‌گیرد. برای همین آنها خودشان انیمیشن 90 قسمتی «شکرستان» را به کارگردانی بابک نظری  که تقریبا 60 قسمتش آماده است و به احتمال زیاد از بهمن ماه از شبکه2 پخش خواهد شد  ساخته‌اند.

باید پاسخگوی خوراک فکری بچه‌ها باشیم‌

ابراهیم فروزش عقیده دارد همین که دری برای سینمای کودک باز می‌شود، خبر میمونی است. همه چیز به استقبال بچه‌ها و نحوه ادامه طرح بستگی دارد: «فیلم‌هایی مثل «کلاه قرمزی» و «مدرسه موش‌ها» کمدی هستند و کمدی هم همیشه مخاطب خاص خودش را دارد. این فیلم‌ها در زمان خودشان هم با استقبال مخاطب روبه‌رو شدند؛ ولی باید دید بچه‌های امروز چقدر این فیلم‌ها را می‌پسندند؟

از او درباره تاثیر این طرح بر تولیدات جدید سینمایی برای بچه‌ها می‌پرسم و این که اگر چنین طرحی بادوام باشد، می‌تواند تهیه‌کننده‌ها را برای ساختن فیلم‌های جدید ترغیب کند یا نه، می‌گوید: «بخش خصوصی دنبال بازگشت سرمایه است. بعضی از این فیلم‌ها مثل کلاه قرمزی می‌تواند روی پای خودش بایستد؛ اما فیلم‌های سنگین‌تر نه، چون بچه‌ها به خوراک فرهنگی نیاز دارند و دولت باید برای این کار هزینه کند. تجربه نشان داده در عمل این اتفاق نمی‌افتد و مراکز دولتی هم نمی‌توانند پاسخگوی خوراک فرهنگی بچه‌ها باشند. پس باید دنبال راه‌های دیگری هم باشیم».

پیشنهاد کارگردان «هامون و دریا» نمایش بهترین فیلم‌های خارجی است و جشنواره فیلم کودک و نوجوان که عنوان بین‌المللی را هم یدک می‌کشد، می‌تواند بهترین جا برای این اتفاق باشد. اکران فیلم‌های خارجی هم یکی از آن بحث‌های کلی است که موافقان و مخالفان سرسخت خودش را دارد و مخالفان اعتقاد دارند این کار باعث می‌شود تولیدات داخلی همین مشتری کمی را هم که دارد از دست بدهد؛ اما فروزش می‌گوید: «چه اشکالی دارد همان جور که ما برای فیلم‌های خودمان در سطح بین‌المللی بازاریابی می‌کنیم، درها را روی محصولات خارجی سالم باز بگذاریم و این ارتباط دوطرفه باشد؟ نباید خودمان را با این بهانه‌ها محدود کنیم. اگر بهترین‌ها را به صورت محدود و حساب شده بیاوریم، برای فیلم ساختن خودمان هم از آنها یاد می‌گیریم. گذشته از آن مگر در سال چند فیلم خوب خارجی برای بچه‌ها تولید می‌شود؟ متاسفانه این کم‌توجهی نسبت به سینمای کودک در سراسر دنیا وجود دارد. به هر حال با این کار بحث کمبود تولید منتفی می‌شود و سینماها بدون برنامه نمی‌مانند».

فروزش در پایان اظهار امیدواری می‌کند که این اتفاق دائمی باشد و نه مقطعی و فردا بهانه‌ای باعث حذفش نشود، چون در کل سیاست خوبی است.

این فیلم‌ها هنوز هم جذاب است‌

محمدعلی طالبی هم اکران تولیدات سال‌های پیش سینمای کودک را اتفاق خوبی ارزیابی می‌کند و می‌گوید: «فیلم‌های کودک مثل کمدی‌های لورل و هاردی و چارلی چاپلین که هنوز جذابند و می‌خندانند، همیشه تازگی شان را حفظ می‌کنند. ضمن این که همه فیلم‌ها و کتاب‌ها فقط برای دوره خودشان تولید نمی‌شوند و تاریخ مصرف ندارند. اصلا این راز آثار هنری است که می‌توانند زنده و پایدار و با نشاط باقی بمانند. بچه‌هایی هم که حالا برای دیدن این فیلم‌ها به سینما می‌روند، موقع تولید آنها هنوز به دنیا نیامده بودند و دیدنش  برایشان تازگی دارد.»

این کارگردان ادامه می‌دهد: «این روند همه جای دنیا وجود دارد. هم آثار جدید تولید می‌شود و هم فیلم‌های قدیمی دوباره نمایش داده می‌شود. نکته اینجاست که ارتباط ما فیلمسازان کودک با مسوولان اساسا قطع شده و سال‌هاست بی‌کاریم، چون همه چیز دست فارابی و ارشاد است و بخش خصوصی کاره‌ای نیست.»

او که همین چند وقت پیش فیلم «دیوار» را روی پرده داشت، در ادامه سر درد دلش باز می‌شود و بفهمی نفهمی کنترلش را هم از دست می‌دهد: «اما از طرفی اکران این فیلم‌ها کمک چندانی به سینمای کودک و ما فیلمسازان این سینما نمی‌کند. زبانمان مو در آورد و کسی گوش نمی‌کند. خیلی‌ها مشارکتی با بنیاد فارابی فیلم ساخته‌اند و فیلم‌هایشان اکران نمی‌شود. اینها اگر قرار است اکران نشود، در تلویزیون قابل پخش است و می‌شود به صورت سی دی و دی وی دی هم منتشرش کرد.» منظورش فیلم «تو آزادی» است که در سال 79 ساخت و فقط 2 هفته در یک سالن سینما اکران شد و رفت پی کارش.

طالبی اضافه می‌کند: «ارتباط ما با بخش‌های دولتی که پول دارند و برای این کار بودجه دارند، قطع شده و نمی‌شود با مدیریتشان ارتباط برقرار کرد. فضای سردی حاکم شده که نمی‌شود تغییرش داد.»

او درباره این که تا چه اندازه بچه‌های امروز با فیلم‌های سال‌های گذشته ارتباط برقرار می‌کنند، می‌گوید: «راه حل این مشکل، تولید فیلم‌های جدید و متناسب با شرایط و موقعیت آنهاست و لازمه این کار هم تعامل جدی با فیلمسازان کودک است؛ اما جشنواره کودک هم تبدیل شده به جایی برای ماست مالی، چون برای پرکردنش به کم تجربه‌ها سفارش می‌دهند و برای همین، فیلم‌ها خوب از کار در نمی‌آید. در حالی که در دنیا بیشترین سرمایه‌گذاری‌ها روی سینمای کودک انجام می‌شود.»

این فیلمساز سینمای کودک و نوجوان به این که چنین اتفاقی باعث بالارفتن تولید بشود و تهیه‌کننده‌ها به خاطر در اختیار داشتن فضایی به منظور اکران که در شرایط سینمای ما خیلی غنیمت است، برای تولید فیلم کودک ترغیب بشوند، خیلی خوش بین نیست، چون مدت‌هاست یک جریان ریشه‌ای و ممتد ندیده: «الان 2‌سال است که فیلم کودک ساخته نشده و بچه‌ها تابستان امسال «همیشه پای یک زن در میان است» و «ده رقمی» را دیدند. وقتی آموزش و پرورش فقط جلوی بینی‌اش را می‌بیند، می‌توانی خوشبین باشی؟»

مجبوریم  به حداقل ها رضایت بدهیم

درجه بدبینی مسعود کرامتی نسبت به کلیت فضا از طالبی هم بیشتر است، چون فکر می‌کند درست است که مسکن برای مدتی درد را قطع می‌کند، ولی باید به دنبال درمان اساسی بود: «آخر کی ساعت 9 صبح دست بچه‌اش را می‌گیرد و می‌آورد سینما؟ مگر این که چنین اتفاقی از طرف مسوولان مدرسه بیفتد. پس در بهترین حالت یک طرح آموزش و پرورشی است. در حقیقت هم آموزش و پرورش است که باید به فکر بچه‌ها باشد. اگر هر مدرسه ماهی یکبار شاگردهایش را ببرد سینما، خیلی چیزها عوض می‌شود. می‌شود برای این کار به سراغ فیلم‌هایی رفت که خود آموزش و پرورش  آنها را تایید می‌کند و از نظر کارشناسانش ارزش دیدن دارند.»

کارگردان فیلم‌هایی مثل «پاتال و آرزوهای کوچک»، «مرغابی وحشی»، «کودکانه» و «روز کارنامه» که بتازگی فیلم تلویزیونی «آژانس دوچرخه» را برای شبکه تهران ساخته ادامه می‌دهد: «متاسفانه در این شرایط مجبوریم به حداقل‌ها رضایت بدهیم. کار سینما هم به جایی رسیده که اگر مثل گداها پولی کف دستش بگذارند، مجبوریم خوشحال باشیم.» او تاکید می‌کند که باید خیلی جدی تر و کلان تر از این به قضیه نگاه کرد و نباید به همین اکتفا کرد که من تهیه کننده بعد از چندین و چند سال دوباره دوزار گیرم می‌آید.

طرحی برای همه بچه‌ها

سراغ مدیر سینما آزادی می‌روم تا چند و چون بیشتر درباره کار و میزان استقبال را از زبان خودش بشنوم. رضا سعیدی‌پور توضیح می‌دهد این طرح که از عید فطر شروع شده، ممتد است و به هیچ عنوان مقطعی نیست. فعلا با مسوولان مقاطع دبستان و راهنمایی و همین طور مهد‌ها هماهنگ می‌کنیم و تا این جای کار هم استقبال خیلی خوب بوده. پیش از فیلم، نمایش «کدو قلقله زن» به کارگردانی جواد ذوالفقاری هم برای بچه‌ها اجرا می‌شود که خیلی ازش لذت می‌برند. پنجشنبه و جمعه‌ها هم که مدرسه‌ها تعطیل است، خانواده‌ها بیشتر دست بچه‌هایشان را می‌گیرند و به سینما می‌آیند.

سعیدی‌پور آنقدر از اجرای این طرح راضی است که می‌خواهد همین طرح را در 5 سالن اجرا کند: «با فارابی صحبت کردیم برای اکران «شهر موش‌ها»؛ ولی برایش مشکل فنی پیش آمد. ضمن این که استقبال از کلاه قرمزی به عنوان اولین فیلم باعث شده تصمیم بگیریم وقتی مشکل شهر موش‌ها هم حل شد، برش نداریم و هر دو را کنار هم نمایش بدهیم.»

مدیر سینما آزادی عقیده دارد این فیلم‌ها با این که تازه تولید نشده‌اند، ولی برای بچه‌هایی که هنوز آن را ندیده‌اند، خیلی جذاب است، حتی اگر سی دی یا دی وی دی‌اش را هم در خانه دیده باشند. در ضمن کنار این کار، اهداف دیگری هم دنبال می‌شود: «یکی از مهم‌ترین اهداف ما این است که فرهنگ سینما رفتن و کنار هم فیلم دیدن را جا بیندازیم. اگر این اتفاق بیفتد می‌شود انتظار داشت وقتی بچه‌ها به سن نوجوانی و جوانی هم برسند، این فرهنگ را حفظ کنند.»

سعیدی‌پور تاکید می‌کند برای این طرح هدف مادی تعیین نشده است. نشان به آن نشان که بلیت تا حالا نیم‌بها بوده و اتفاقا از امروز که ما با هم حرف می‌زنیم، رایگان شده است. او از این فرصت استفاده می‌کند و اعلام می‌کند هر مدرسه‌ای بخواهد می‌تواند با هماهنگی، دانش‌آموزانش را ببرد سینما.

جابر تواضعی‌