تخلف و انواع مجازات

در قانون مجازات اسلامی ایران، مجازات‌ها و کیفرهای مختلفی پیش‌بینی شده است که در ذیل به تعدادی از آنها اشاره می‌شود:

1 - مجازات‌های بدنی: منظور از این نوع مجازات‌ها، مکافات یا کیفرهایی است که بر جسم و بدن مجرم اعمال می‌شود. اعدام در (جرم وارد کردن یا ساخت، تولید، توزیع، خرید یا فروش بیش از 30 گرم هروئین)‌، ‌قصاص نفس (در جرم قتل عمد)‌، رجم (در جرم زنا)‌، شلاق (در جرم افترا)‌ یا قطع عضو (در جرم محاربه و افساد فی‌الارض)‌ از این دسته مجازات‌ها هستند.

ایرادی که بر این دسته از مجازات‌ها وارد است، «برگشت ناپذیری» آنهاست. برای مثال، اگر «الف» به اتهام قتل عمد «ب» دستگیر شده و دادگاه نیز بر حسب دلایل موجود در پرونده، «الف» را به قصاص نفس محکوم و حکم را اجرا نماید، در صورتی که پس از اجرای حکم، مدارک یا دلایلی به دست آید که نشان‌دهنده بی‌گناهی «الف» باشد، دیگر هیچ راهی برای بازگرداندن «الف» به این دنیا وجود ندارد.

2 - مجازات‌های سلب آزادی: منظور از این دسته مجازات‌ها حبس یا زندان می‌باشد. مجازات جرائمی چون جعل، کلاهبرداری، آدم‌ربایی، سقط جنین و سرقت، حبس است که حداقل و حداکثر مدت آن در قانون مجازات اسلامی آمده و میزان دقیق آن، توسط قاضی دادگاه با توجه به نحوه ارتکاب جرم و وضعیت متهم تعیین می‌شود. برای نمونه، مجازات جرم سقط جنین یک سال تا 3 سال حبس است که قاضی با توجه به محتویات پرونده، مجرم را به تحمل مجازات حبس از یک تا 3 سال محکوم می‌کند.

3 - مجازات‌های مالی: در برخی جرائم، قانونگذار مجرم را به پرداخت جزای نقدی به نفع صندوق دولت محکوم می‌نماید. برای مثال، مجازات جرم شهادت دروغ در دادگاه، موجب جزای نقدی از 000/150 تومان تا 000/200/1 تومان است. جزای نقدی جرم توهین و فحاشی 000/5 تومان تا 000/100 تومان است که قاضی با توجه به محتویات پرونده، مجرم را به پرداخت مقدار مشخصی جزای نقدی به نفع صندوق دولت محکوم می‌نماید.
همچنین قانونگذار در هنگام تعیین مجازات‌ها، 2 روش برگزیده است.

 در پاره‌ای از جرائم، برای یک جرم 2 مجازات در نظر گرفته شده که قاضی رسیدگی‌کننده مکلف است تا مجرم را به تحمل هر 2 مجازات محکوم نماید. برای مثال، تهدید یا اکراه دیگری برای اخذ سند یا امضا، حبس از 3 ماه تا 2 سال و شلاق تا 74 ضربه می‌باشد. در صورتی که «الف» با زور و تهدید، سند متعلق به «ب» را از او بگیرد، قاضی مکلف است تا وی را به تحمل حبس و شلاق تا میزان تعیین شده در قانون محکوم نماید.

 در پاره‌ای دیگر از جرائم، قانونگذار 2 مجازات برای مجرم تعیین نموده و قاضی رسیدگی‌کننده را در انتخاب هر یک از این دو مجازات مختار نموده است. برای مثال، مجازات جرم شکار و صید غیرمجاز حبس از 3 ماه تا 3 سال یا جزای نقدی از 000/150 تومان تا 000/800/1 تومان می‌باشد که قاضی می‌تواند مجرم را به حبس یا به پرداخت جزای نقدی محکوم نماید.

علاوه بر مجازات‌هایی که در بالا ذکر شد مجازات‌های دیگری همچون تبعید یا مصادره اموال (برای مثال مصادره اسلحه غیرمجاز یا سکه‌های تقلبی)‌، انفصال از خدمت از دیگر مجازات‌های قانون مجازات اسلامی است که قاضی رسیدگی‌کننده مکلف است مجرم را به تحمل آنها محکوم نماید.

 الهه فلاحی، کارشناس حقوق