رحمتی، نهمین وزیر برکنارشده کابینه

رحمتی تنها وزیر دولت سیدمحمدخاتمی بود که در کابینه احمدی نژاد جای گرفته بود، اگرچه علاوه بر او، "محمد سعیدی کیا" وزیر مسکن و شهرسازی نیز تجربه حضور در کابینه خاتمی را دارد، با این تفاوت که سعیدی کیا وزیر دولتهای هاشمی رفسنجانی هم هست و در دولت دوم خاتمی، مسئولیت وزارتخانه ای را بر عهده نداشت.

رحمتی اکنون نهمین وزیر دولت احمدی نژاد است که با استعفای اجباری ناچار به ترک کابینه می شود. پیش از او، وزیران رفاه و تامین اجتماعی، صنایع و معادن، کشور، نفت، آموزش و پرورش، اقتصاد و دارایی، تعاون و دادگستری به صورت استعفا، کناره گیری و در مورد دادگستری، جان باختن در سانحه رانندگی از دولت جدا شده بودند.

این تغییرات در حالی صورت می گیرد که مجلس در طول سه سال اخیر بر خلاف ادوار گذشته، با وجود انجام برخی موارد استیضاح، هیچ عضو دولت محمود احمدی نژاد را از حضور در جلسات نهاد ریاست جمهوری محروم نکرده و بر رای اعتماد خود به آنان پای فشرده است. اگرچه نباید از یاد برد که مجلس هنگام رای اعتماد به کابینه احمدی نژاد، به چهار تن از وزیران پیشنهادی او رای اعتماد نداد.

برکناری رحمتی در شرایطی صورت می گیرد که همچون گذشته از مدتها پیش موضوع تغییر او قوت گرفته  و در چند هفته اخیر تشدید شده بود اما هم "علی سعیدلو" معاون اجرایی رییس جمهوری و هم مقامهای وزارت راه و ترابری چنین موضوعی را بطور رسمی در رسانه ها رد می کردند.

این در حالی است که احمدی نژاد دی ماه سال گذشته در جمع خبرنگاران در باره انتشار خبر بازنشستگی محمد رحمتی وزیر راه و جایگزینی فرد دیگری به جای او، گفته بود:«چنین چیزی نشنیده ام اما هر فردی که بازنشسته شود من فوری موافقت می کنم، تا جوان ها جایگزین شوند».

به گفته برخی منابع، با توجه به عضویت رحمتی در کابینه خاتمی، همواره این انتقاد به او وارد بود که به اندازه کافی «اصولگرا» نیست و به همین دلیل، از همان ابتدای تشکیل دولت احمدی نژاد،‌ همواره موضوع کنارگذاشتن وی مطرح بوده اما تغییرات مهمتر، همواره مانع برکناری وی شده بود.

چرا تغییر؟

یکی از موضوعاتی که این روزها بطور طبیعی اذهان بسیاری را به خود مشغول می کند، یافتن پاسخی برای این پرسش است که چرا رحمتی از وزارت راه و ترابری کنار گذاشته می شود.

چنین پرسشی، تاکنون چندین پاسخ یافته است. مخالفان دولت، در نخستین نگاه به این نکته اشاره می کنند که رحمتی تنها وزیر بازمانده از دوران خاتمی است و احمدی نژاد با کنارگذاشتن او، در واقع، تسویه حساب خویش را با دولت پیش از خود آنهم در ماههایی که فصل تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری آغاز می شود، کامل کرده است. این عده بر این باورند که دولت کنونی نمی خواهد کوچکترین شک و تردیدی باقی بماند که آنچه در این چهار سال بدست آمده،  چیزی جز تلاش یک مجموعه مدیریتی تازه و متفاوت با گذشته به نام دولت احمدی نژاد نبوده است.

از سوی دیگر، موافقان دولت می گویند که تغییر وزیر راه در راستای تعهد رییس جمهوری به مردم مبنی بر انجام تغییرات در دولت جهت بهبود روند انجام امور صورت گرفته زیرا رحمتی نتوانسته است به برنامه ها و انتظارات دولت به صورت شایسته جامه عمل بپوشاند.

شماری از کارشناسان نیز تایید می کنند که رحمتی کارنامه چندان درخشانی در وزارت راه نداشته است. دو کارشناس که خواستند نامشان فاش نشود، به خبرنگار جام جم آنلاین گفتند رحمتی از نظر شخصیتی فردی "آرام" و "بااخلاق" ، از نظر سیاسی، فردی بی حاشیه  و غیر جناحی و از نظر مدیریتی، مطیع دولت و رییس جمهوری بوده اما از نظر عملکرد، در سه سال اخیر نتوانسته است انتظاراتی را که احمدی نژاد از وی داشت، محقق سازد.

به عقیده آنها، وزارت راه در طول سالهای اخیر با چالشهای بزرگی همراه بود و رحمتی در حل آنها ناکام ماند.  عدم پیشرفت در ساخت آزادراه تهران – شمال با وجود صدها بار وعده اجرای آن در سالهای اخیر،  عدم تحقق شایسته طرحهای گسترش آزادراهها همچون قزوین – رشت و مشهد- باغچه، ناکامی در توسعه خطوط اصلی راه آهن همچون راه آهن غرب کشور و عدم بهبود کیفیت و کمیت ناوگان هوایی کشور از طریق خرید هواپیما، افزایش ظرفیت انتقال مسافر ، شناورسازی قیمت بلیت، جمع آوری پروژه های فرودگاهی و کاهش سوانح هوایی از جمله این چالشها عنوان می شود.

 این کارشناسان یکی از بزرگترین توفیقات رحمتی را در سال گذشته، عدم وجود سانحه هوایی منجر به مرگ سرنشینان و مسافران هواپیما عنوان می کنند، اگرچه می گویند که سوانح ناشی از وجود مشکلات فنی در هواپیماها یا عامل انسانی در این مدت کم نبوده است.

مقامهای دولتی تاکنون بطور رسمی در باره علت برکناری رحمتی 50 ساله سخنی نگفته اند، جز آنکه "غلامحسین الهام" سخنگوی دولت امروز در جمع خبرنگاران بطور تلویحی ،‌ "بازنشستگی" را دلیل کنار رفتن وزیر راه بیان کرد.

او گفت:  در جمهوری اسلامی ایران بازنشستگی به معنای کنار رفتن از کار و تلاش و مسئولیت نیست و هیچ کس در کار خدمت بازنشسسته نمی شود.

الهام با تاکید براینکه در دولت نهم خدمت به مردم اصالت دارد، تصریح کرد: در دولت، ممکن است برای حسن خدمت جابجایی هایی صورت بگیرد و نیروهای جدیدی جایگزین نیروهای قبلی شود چون انجام تکلیف و وظیفه از سوی همه خدمتگزاران وکارگزاران برای خدمت به مردم یک اصل اساسی است.

رحمتی کیست؟

بنا بر اطلاعاتی که در باره اعضای کابینه محمود احمدی نژاد انتشار یافته،  محمد رحمتی متولد 1337 در یزد، متاهل، دارای دو فرزند پسر و دانش آموخته دوره کارشناسی  راه و ساختمان از دانشگاه صنعتی شریف در سال 1364 و کارشناسی ارشد در رشته عمران از دانشگاه تهران در سال 1372 است.

او پیش از برعهده گرفتن وزارت راه، از سال 1360 تا 1368 کارمند جهاد دانشگاهی و پس از آن به مدت 8 سال رییس جهاد دانشگاهی بود تا آنکه با روی کارآمدن دولت سیدمحمد خاتمی از دی ماه 1376 تا 1379 قائم مقامی مدیرعامل شرکت راه آهن جمهوری اسلامی را بر عهده گرفت. او از بهمن 79 تا آبان 80 معاون وزیر و مدیرعامل شرکت راه آهن شد و پس از آن نیز به مدت سه سال به عنوان معاون ساخت و توسعه راههای وزارت راه و ترابری خدمت کرد.

پس از آنکه مجلس هفتم در سال 1383 ، در جریان یک استیضاح جنجالی، "احمد خرم"‌ را با رای عدم اعتماد  از وزارت راه و ترابری برکنار کرد، خاتمی در یازدهم دی ماه 1383 در حالی که فقط 9 ماه از دور دوم ریاست جمهوری اش باقی مانده بود،‌ برای رحمتی از مجلس هفتم رای اعتماد گرفت.

پس از استیضاح احمد خرم، رحمتی دومین گزینه پیشنهادی رییس جمهور برای وزارت راه بود زیرا پیش از وی صادق بناب نتوانسته بود رای اعتماد مجلس را کسب کند.

خاتمی در مراسم معرفی رحمتی به مجلس، از او به عنوان یکی از فرزندان انقلاب و انسان‌های پرتلاش و شایسته که کارنامه‌ درخشانی در دوران انقلاب دارد، یاد کرده و گفته بود:«اگر در حال حاضر بخواهیم تعداد معدودی از مدیران شایسته، متدین، کارآمد و خدمتگزار را معرفی کنیم، حتما یکی از آنها آقای محمد رحمتی است. هرجا ایشان بوده است کارها به درستی انجام شده و با پرهیز از مسائل احساسی و جناحی، اعتقاد خدمت به کشور، مردم و نظام همراه با پشتکار و تدبیر و برنامه‌ریزی کارها را پیش برده است و اینک برای وزارت راه و ترابری معرفی می‌شود و انشاءالله با رای مجلس بتوانیم این وزارتخانهی مهم را فعال‌تر و پرنشاط‌تر در عرصه‌ی خدمت به کشور داشته باشیم».

جایگزین رحمتی

رحمتی که در مجموع به مدت 41 ماه وزیر راه و ترابری و به گفته کارشناسان، تنها نقطه مشترک کابینه های خاتمی و احمدی نژاد بود،‌ اکنون در شرایطی دولت را ترک می کند که به گزارش خبرگزاری مهر،‌ شاید بتوان گفت برخلاف احمد خرم وزیر سابق راه و ترابری، فعالیت به دور از مسایل سیاسی از نکات بازر دوران وزارت او بود. 

رحمتی سال گذشته در پاسخ به این پرسش مهر که آیا شما اهل استعفا هستید، تنها گفته بود:«من اهل یزدم».  او امروز پس از قطعی شدن رفتنش از وزارت راه و ترابری نیز بر خلاف بسیاری از وزیران برکنار شده تاکید کرده است که "ناگفته ای از دوران وزارتم در دولت نهم ندارم" تا نشان دهد آنان که معتقد بودند او فردی سیاسی و جناحی نیست، درست می گفتند.

اما در باره هماهنگی او با دولت احمدی نژاد، خبرگزاری مهر نوشته است: "رحمتی دراین دوران حتی با آمدن افراد نزدیک رئیس جمهور به وزارت راه و ترابری همچون بهبهانی معاون اقتصادی وزارت راه و ترابری، خانلری رئیس سازمان هواپیمایی کشوری، حسامی مدیرعامل شرکت هواپیمایی هما و زیاری مدیرعامل راه آهن جمهوری اسلامی ایران مخالفت نکرد، اگرچه نسبت به عدم تغییر طاهری مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی و کتابچی مدیرعامل شرکت فرودگاه های کشور تاکید داشت."

اما، با همه این ویژگیها، او بالاخره کابینه را ترک می کند تا قرعه وزارت به نام فرد دیگری بیفتد که همچون او ، در واپسین ماههای پر تلاطم دولت نخست احمدی نژاد مسئولیت وزارت راه و ترابری را بر عهده می گیرد.
 سخنگوی دولت از جایگزین رحمتی نام نبرده اما گفته است که یکی از معاونان وی به عنوان سرپرست وزارت راه تعیین خواهد شد.

گزارشها حکایت از آن دارد که در میان معاونان یادشده، بهبهانی معاون اقتصادی وزارت راه و ترابری، زیاری مدیرعامل راه آهن ، علی طاهری مطلق رییس سازمان بنادر و کشتیرانی و حسامی مدیرعامل هواپیمایی هما احتمالا یکی به عنوان سرپرست این وزارتخانه منصوب خواهد شد، اگرچه احتمال جایگزینی بهبهانی به جای رحمتی بیش از سایر گزینه ها است. در کنار همه اینها، نام افرادی خارج از وزارت راه نیز برای معرفی مسئولیت این وزارتخانه شنیده می شود.

اما آنچه تاکنون قطعی شده این است که سرپرست از درون وزارت راه باشد یا خارج از آن، یکی از همکاران و معاونان رئیس‌جمهور در دوران شهرداری تهران خواهد بود و این ویژگی تقریبا در تمامی نامزدها به چشم می‌خورد.

به گزارش خبرنگار اقتصادی جام جم، هم‌اکنون 3 گزینه از درون وزارت راه و ترابری برای سرپرستی مطرح هستند. گزینه نخست حسن زیاری، مدیرعامل فعلی راه‌آهن است که دوره مدیریت وی در این حوزه هنوز به یک سال نرسیده است. وی دکترای راه و ترابری داشته و در دوره شهرداری دکتر احمدی‌نژاد در سال‌های 82 تا 83 رئیس هیات مدیره شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه و سپس عضو دوره دوم شورای شهر تهران بوده است.

دومین گزینه حمید بهبهانی است که هم‌اکنون معاون برنامه‌ریزی و اقتصاد حمل و نقل رحمتی است و دکترای راه و ساختمان از دانشگاه فلوریدای آمریکا دارد. جالب آنجاست که بهبهانی روزگاری رئیس دانشکده‌ای بود که احمدی‌نژاد به عنوان استاد در آن تدریس می‌کرد.

وی از سال 57 تا 77 رئیس دانشکده عمران دانشگاه علم و صنعت، یعنی محل اصلی درس خواندن و تدریس رئیس‌جمهور بوده است. وی نیز در دوره ریاست احمدی‌نژاد به شهرداری تهران در سمت‌های مختلف از جمله معاون حمل و نقل و ترافیک، مدیرعامل سازمان حمل و نقل و ترافیک و رئیس سازمان نظام مهندسی استان تهران مشغول بوده است.

گزینه سوم علی طاهری مطلق از مقامات موشکی سپاه‌ پاسداران، دارای دکترای بتون از هلند و معاون وزیر راه و ترابری و مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی است که شاید پرسابقه‌ترین و فنی‌ترین گزینه در میان گزینه‌های موجود است. منابع خبری که خبرنگار ما با آنان گفتگو کرد، مذاکره ابتدایی با سعید حسامی، مدیرعامل هما و برزگر مدیرعامل آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک را نیز تایید، اما تاکید کردند که گزینه‌های اصلی درون وزارتخانه سه گزینه اول یاد شده هستند.

اما مطرح‌ترین گزینه سرپرستی وزارت راه و ترابری خارج از این وزارتخانه رحیم قربانی، استاندار آذربایجان غربی است. وی همسر طیبه صفایی، یکی از نمایندگان تهران در مجلس هشتم است که از زمان شهرداری احمدی‌نژاد 7 سمت مختلف در این سازمان از جمله معاون هماهنگی و برنامه‌ریزی، دبیر شورای‌عالی انفورماتیک، دبیر کمیته تخصیص اعتبار، رئیس ستاد تدوین برنامه‌ریزی استراتژیک پنجساله شهرداری و ... را داشته است. وی دکترای مدیریت صنعتی داشته و با 47 سال سن تنها 3 سال از رحمتی کوچک‌تر است.