کرمان، آغازگر شهرنشینی باستانی‌

گذر از هزاره چهارم قبل از میلاد و ورود به دوره موسوم به شهرنشینی، یکی از شگرف‌ترین دوره‌های تاریخ بشر در زمینه تحولات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی به‌حساب می‌آید. این تحول عظیم، نتیجه حداقل 3 هزار سال نوآوری، تحول پویا و شکوفایی در ساختار نظام‌های اجتماعی و اقتصادی جوامع در نقاط مختلف خاورمیانه بوده است.

کد خبر: ۱۷۴۱۰۹

در این مقطع، جوامع انسانی ساکن در فلات ایران با بسیج قدرت و مشروعیت‌بخشی به حاکمیت خود به صور گوناگون بنیادهای حکومتی را نهادینه کرده بودند. گرچه پژوهش‌های باستان‌شناسی در سالیان اخیر منجر به شناسایی برخی از زوایای تاریک تحولات فرهنگی ساکنان ایران در هزاره‌های پیش از تاریخ شده است ولی هنوز دقیقاً نمی‌دانیم که ما ایرانیان در شکل‌گیری نخستین جوامع پیچیده در اقصی‌نقاط آسیای غربی به چه شکل سهیم بوده‌ایم؟

شناخت تنوع پیچیدگی‌های اجتماعی و این‌که آیا ایران در هزاره سوم قبل از میلاد به‌طور تمام‌عیار وارد دوره شهرنشینی شده است و یا این‌که برعکس، ساکنان آن بیشتر نوعی از نظام‌های خانسالار را بنیان نهاده بودند از مهم‌ترین پرسش‌های پیش‌روی ما برای پژوهش‌های دوره مفرغ است.

پس از اقدام سازمان میراث فرهنگی کشور در جلوگیری از کاوش‌های غیرمجاز در منطقه جیرفت و بازپس‌گیری بخشی از محموله‌های قاچاق از کشورهای دیگر و بنا به اهمیت پژوهش‌های علمی در منطقه پژوهشکده باستان‌شناسی در یک برنامه پنج‌ساله، اقدام به کاوش‌های گسترده در 2 محوطه کنار صندل کرد تا بتواند با مطالعه ساختار معماری، بخش‌های صنعتی و مراکز تجاری و میزان پیچیدگی اقتصادی و اجتماعی این جوامع را در قبل و بعد از دوره شهرنشینی مشخص کند.

این برنامه پژوهشی که با دو گمانه بزرگ لایه‌نگاری که خود از بزرگ‌ترین طرح لایه‌نگاری چند ساله اخیر سازمان و پژوهشکده باستان‌شناسی به‌حساب می‌آید، موجب تولید داده‌های بسیاری شد. شناسایی بخش‌های یادمانی و بناهای عام‌المنفعه، پیدا شدن بخش‌هایی از حصار این بنای عظیم، به‌دست آمدن ده‌ها گل مهر و داده‌هایی همچون سنگ صابونی همگی نمایانگر اهمیت و جایگاه ویژه جیرفت در هزار سوم ق.م است.

کاوش‌های باستان‌شناسی گرچه در محطوط‌آباد (که طی کاوش‌های غیرمجاز به مقدار زیادی آسیب خورده بود) خیلی گسترده نبوده است، ولی همین کاوش دستاوردهای دیگری نیز داشته است. برون‌منطقه‌ای و بازرگانی در دوره پیش از شهرنشینی در جیرفت بنیان نهاده شده و ساکنان منطقه دارای روابط گسترده با ساکنان غربی و شرقی خود بوده‌اند.