زمستان امسال سردتر می شود؛

حالا دیگر زنگ خطر را باید به صدا درآورد. طوفان کاترینا در نیواورلئان ایالات متحده ، سیل در ویتنام ، سریلانکا، اندونزی ، خشکسالی های بی سابقه در پرتغال و اسپانیا

کد خبر: ۱۵۳۳۱۷

و اینک سیل عظیمی که در کانادا، امریکا، کشورهای حوضه کارائیب و امریکای جنوبی رخ داد؛ آن هم در کمتر از یکی دو هفته ! اینها همه خبرسازترین اخبار دو سه سال اخیر بودند که مرز سیاست را نیز شکستند و به عنوان خبر اول بیشتر خبرگزاری ها منتشر شدند. چه شده است؛ گویا حادثه ای در راه است.

زمین خاکی همراه جو اطرافش یک سیستم کاملا متعادل است. به همان اندازه که انرژی به آن می رسد، انرژی نیز از دست می دهد. به همان اندازه که آب تبخیر می شود، باران می بارد و تعادلی میان انواع گازها، عناصر و آب های شور و شیرین برقرار است ؛ اما اینک یک عامل اضافه به این سیستم متعادل اضافه شده که دارد تعادلش را به هم می زند؛ فناوری .تمایل روزافزون انسان برای بسط و گسترش فناوری و دست یافتن او به منابع و سرمایه های بیشتر، پیامدهایی نیز دارد. در قرن اخیر تولید انواع گازهای گلخانه ای و در صدر آنها دی اکسید کربن ، نوعی سپر حرارتی را اطراف کره ما به وجود آورده است . در واقع فعل و انفعالاتی را که طبیعت طی میلیون ها سال انجام می دهد و در این فرصت تعادل را میان آن بر قرار می کند، بشر در چند ده سال انجام داده است . هر سال معادل 7مگاتن (7میلیون تن ) دی اکسید کربن وارد جو می شود و از آنجا که گازهای گلخانه ای بسیاری از تشعشعات مادون قرمز باز تابشی زمین را هنگام شب جذب و مجدد به سوی زمین منعکس می کند دمای زمین گرمتر و گرمتر می شود. گرم شدن زمین سبب آب شدن یخهای قطبی ، گسیل این آبها به اقیانوس ها و تغییر غلظت نمک و به دنبال آن تغییر در تبخیر آب اقیانوس ها و تغییر زنجیروار در فشار هوای سطح اقیانوس ها و تغییر در فرآیندهای بارشی در سراسر کره خاکی می شود.

سهم ایران چقدر است؛

مسلما ایران نیز چون تکه ای از کره زمین است ، از تغییرات آب و هوایی مصون نخواهد ماند. چه بسا همه ما طی سالهای اخیر این تغییرات را به چشم دیده ایم . زمستان چند سالی است دیرتر شروع می شود، برف کمتر می بارد و وقتی هم که ببارد زود آب می شود. بارشها غیریکنواخت است. گاهی یک ماه باران نمی بارد و گاهی چند هفته پشت سر هم بارندگی می شود. اوضاع بسیار پیچیده و مبهم است . هنوز دانشمندان بدرستی ، نمی دانند قرار است چه اتفاقی بیفتد. در حالی که همه جا صحبت از گرم شدن زمین می شود، عده ای از دانشمندان معتقدند تغییر غلظت نمک و دمای آب اقیانوس ها که به خاطر آب شدن یخهای قطبی صورت می پذیرد می تواند از امسال تا چند سال آینده سبب قطع جریان های عظیم انرژی در کف اقیانوس ها شود؛ مانند جریان عظیم گلف استریم که انرژی گرمایی نیمکره جنوبی را از طریق جریانات عظیمی از آب گرم در کف اقیانوس اطلس به سمت نیمکره شمالی گسیل می دارد که اگر این جریان عظیم وجود نداشت ، اروپا در تابستان هم شاهد یخبندان های شدید بود. حال آن که اینک در شمال اروپا و در اسکاتلند غربی درخت نخل می روید! و اگر این جریانات قطع شود، در اروپا یخبندان های شدید و بی سابقه و در دیگر نقاط نیمکره شمالی مانند ایران ، زمستان ها طولانی و بهار سرد خواهد بود.اما آب و هوای ایران جدا از مسائل ذکر شده ، متاثر از چرخه هایی چند ساله نیز است ؛ به عنوان مثال ، اینک چند سالی است که بارندگی ها در بیشتر مناطق در حد طبیعی و حتی بیشتر است ، در حالی که چند سال پیش ، چند سال پربارش یعنی حدود سال 77 و 78، خشکسالی های کم سابقه ای رخ داد. از لحاظ دمایی هم چند سال اخیر به وضوح گرم است و ماه مهر و آبان امسال در بیشتر نقاط بسیار کم بارش ، اما مهرماه خنک و آبان بی سابقه گرم بود.

آینده نگری سازمان هواشناسی

اگر چه سازمان هواشناسی هرازگاهی و براساس بررسی عواملی چون دمای آب اقیانوس ها و فشار، پیش بینی های درازمدت خود را که به پیش بینی های فصلی معروفند، در قالب اطلاعیه هایی ارائه می کند، ولی این اطلاعیه ها چندان قابل استناد نیستند و خطاهای چشمگیری در گذشته و حال در آنها به چشم می خورد؛ به عنوان مثال این سازمان مقدار بارش در نقاط مختلفی از کشور نظیر استان های خوزستان ، غرب بوشهر، ایلام ، لرستان ، همدان ، خراسان جنوبی و رضوی را در حد طبیعی پیش بینی کرده بود که چنین نشد. با وجود این ، سازمان مطابق آخرین پیش بینی مربوط به دمای آن اقیانوس های حاره ای ، از شرایط لانینای متوسط روی اقیانوس آرام که تا بهار ادامه می یابد و در شرایط نرمال باقی ماندن دمای آب منطقه حاره ای اقیانوس هند نتیجه می گیرد که از ماه آذر بارندگی در سطح کشور به شرایط نرمال بازمی گردد و بارش زمستانی در مناطق شمالی ، شمال غربی و غربی فراتر از نرمال خواهد بود. این سازمان در اطلاعیه اش درباره دمای هوا می افزاید: «در بیشتر استان های کشور طی 5ماه آینده (از ابتدای آبان) دمای هوا نرمال پیش بینی می شود، در حالی که برای استان های هرمزگان ، فارس ، غرب کرمان ، غرب یزد و اصفهان مقدار دما حدود یک درجه کمتر از نرمال خواهد بود.

آنچه از قلم افتاد

شاید برای صادر کردن پیش بینی های درازمدت لازم باشد به عوامل دیگری هم توجه شود؛ عواملی که به نظر می رسد هواشناسان از قلم انداخته اند :
1- نفوذ کم سابقه جریانات سرد شمالی : در چند ماه اخیر، جریانات سرد شمالی که منشا آن مناطقی از قطب شمال و سیبری است ، نفوذ کم سابقه ای به میهن داشته اند. تا آنجا که در تابستان امسال ، بیش از 5 مرتبه در ارتفاعات استان مازندران ، کلاردشت و علم کوه برف بارید. این شرایط در مهر و آبان نیز ادامه یافت و سبب بارش های نسبتا مناسبی در خطه سبز شمال و شمال غرب شد حتی این جریانات به مرکز ایران نیز نفوذ کرد و سبب شد میانگین دمای شهر اصفهان به عنوان منطقه مبنایی از مرکز کشور 18.1 درجه سانتی گراد باشد، در حالی که در مهر ماه سال قبل میانگین دما 20.6 بود.
2- کوچ زودهنگام پرندگان مهاجر : سازمان محیط زیست مازندران مهر ماه ، از کوچ زودهنگام پرندگان مهاجر ساکن سیبری و مناطق سردسیر شمال اروپا و روسیه خبر داد. این نکته بسیار مهمی است و نشان می دهد سرمای زودرس در این مناطق و به تبع آن انتقال این هوای سرد به سمت ایران در ماههای بعدی است. از یاد نبریم که پرندگان ساکن مناطق سرد به دلیل نقش حیاتی وضع هوا در زندگیشان ، هواشناسان قابلی هستند.
3- آب شدن غیرقابل پیش بینی یخهای قطبی : امسال یخهای قطب شمال به طرز بی سابقه ای و بسیار فراتر از آنچه پیش بینی شده بود، آب شده و حجم عظیمی از آب شیرین را روانه اقیانوس ها کرده اند. این حجم عظیم از آب شیرین و سرد، سبب کند شدن جریان گلف استریم در فصل زمستان و افزایش تبخیر آب اقیانوس ها می شود. اگرچه هنوز نتیجه تحقیقات دانشمندان بیان نشده است ، اما به طور قطع این موضوع تاثیر خود را در زمستان های نیمکره شمالی نشان خواهد داد.براساس شواهد بالا، به نظر می رسد آذر ماه و همچنین زمستان امسال در بیشتر مناطق ایران سرد و پربارش باشد؛ اما این فقط یک نظریه است و علم ما هنوز آنقدر محدود است که بخصوص درباره عوامل جوی به خود اجازه استدلال ندهیم. با این همه اگر فردا به بازار می روید کلاه ، زنجیر چرخ و لباس گرم یادتان نرود!