حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
تامین ذائقه مخاطب گریز پا
اداره کل پژوهش ها و آموزش معاونت صدا در ادامه نشست های علمی خود با موضوع محدوده کاربرد زبان مخفی و تعابیر عامیانه ، برنامه نیمروزی رادیو جوان با عنوان پارازیت را مورد نقد و بررسی قرار داد.
ساعات نیمروزی رادیوهایی مثل ایران و جوان به برنامه های ویژه خانواده اختصاص یافته است . تا پیش از این در همین ساعات (بین 9 تا 12) از رادیو جوان برنامه هایی مثل زیر یک سایبان ، فصل شکوفایی و حرفهای جوونی پخش می شد که رویکردی اجتماعی و خانوادگی داشتند.پارازیت از حدود یکسال و چندی پیش در ساعات 9 تا 11:30 یعنی همان تایم مربوط به برنامه های خانوادگی کار خود را با 3ویژگی خاص آغاز کرد.
1- در این برنامه می بایست حرفهای جدی مطرح شود. به عبارت دیگر برنامه حامل پیام باشد.
2- ارتباط گروه همسالان با هم با توجه به شعار شبکه فراموش نشود.
3- قالب برنامه صمیمی و طنز باشد. موضوعاتی که برای هر برنامه پارازیت انتخاب می شد اغلب با توجه به احادیث و عنایت به صفات پسندیده بود. به این ترتیب اولین ویژگی در هیچکدام از برنامه های پارازیت تحت الشعاع فضای طنز برنامه قرار نگرفت اما دو ویژگی دیگر ملزومات خاص خود را می طلبیدند. برای ایجاد فضای شاد، خنداندن جوان و نیز ارتباط با او باید از زبان خاص او استفاده کرد. دکتر غلامرضا آذری ، مدرس ارتباطات معتقد است : در برنامه هایی مثل پارازیت چند مجری جوان هر چه که می خواهند می گویند در صورتی که یک بعد رسانه تفریح و سرگرمی است و نباید شعور مخاطب دست کم گرفته شود. به باور او رادیو باید با نگاه موزاییکی و چند بعدی برنامه سازی کند و به عبارت دیگر همه جانبه نگر باشد. اما شهرام گیل آبادی مدیر رادیو جوان معتقد است که برنامه سازی بر اساس مدل موزاییکی خاص دهه 70 اروپا است و بچه های جوان برنامه ساز امروز رادیو در برنامه سازی صاحب سبک و سلیقه هستند و بر مبنای آشنایی سازی که به شیوه آشنایی زدایی و هنری برنامه سازی می کنند. زبان مخفی چیست و رسانه متعلق به قشر جوان تا چه اندازه مجاز است از آن استفاده کند؛ سید احمد نادمی ، محقق و نویسنده زبان مخفی را نوعی مواجهه معترضانه با زبان معیار می داند که صاحبان آن اغلب نوجوانان و جوانان جامعه هستند. دکتر سید حسن حسینی ، زبانشناس بر این نکته تاکید می کند که کاربرد زبان مخفی در برنامه هایی مثل پارازیت می تواند روی فرهنگ عمومی جامعه و خصوصا قشر جوان تاثیر گذار باشد. چون فرهنگ محصول زبان است و کاربرد زبان مخفی می تواند در فرهنگ جامعه تاثیرگذار باشد. به گفته او در زبان مخفی غالبا از واژه هایی استفاده می شود که ناپسند است . قیصرخواه مدیر گروه جوان و جامعه براین نکته پا فشاری می کند که در جامعه ما تعریف دقیقی از زبان مخفی ارائه نشده است تا بتوانیم درباره برنامه پارازیت به قضاوت بنشینیم که آیا از این محدوده خارج شده است یا خیر و در عین حال او بر این باور است که پارازیت دو مقوله محدوده ارتباطی خود و مخاطبانش را همواره مورد نظر قرار داده است . دایره واژگان زبان مخفی وسعت زیادی یافته اند. بعضی از آنها در عرف و جامعه ما ناپسند هستند و بعضی دیگر هم در زبان اقشار مختلف جامعه رایج بوده و کاربرد دارند. به همین دلیل باید برای زبان مخفی هم گونه های مختلفی قائل شد و یا لااقل آن را به بخشهای مختلفی تقسیم کرد. می توان این گونه متصور شد که گروهی از واژه های زبان مخفی که به قول دکتر حسینی به خاطر استعمال زیاد وارد زبان محاوره می شوند، اصطلاحاتی هستند که به هنجارهای اجتماعی لطمه وارد نمی کنند و مجری جوان رسانه متعلق به گروه جوانها مجاز است از آن استفاده کند. اما دکتر آذری و دکتر حسینی به این نکته معترض هستند که پارازیت از زبانی استفاده می کند که مورد استفاده همه جوانان جامعه نیست . چون جوان یک شهرستان دور افتاده مثل جوان تهرانی صحبت نمی کند. اما صادق داوری فر به عنوان نماینده نسل جوان و سردبیر پارازیت اعتباری برای این دیوار فرهنگی قائل نمی شود و به بخشی از برنامه اش به نام چیزی در همین حوالی اشاره می کند: در این بخش با جوانهای غیر تهرانی صحبت می کنیم و من بارها دیده ام که بسیاری از آنها ازخیلی جوانهای تهرانی پیشتازتر هستند. ما در جامعه ای زندگی می کنیم که وسایل ارتباط جمعی دیوار فاصله های مسافتی را فرو ریخته است . داوری فر زبان معیار جوانان را مطرح می کند و می خواهد که کارشناسان تعریفی از آن ارائه دهند. از همه نکاتی که گفته شد بگذریم و به قول معاون صدا اشاره کنیم : رادیو جوان از همان ابتدا بر مبنای تفاوت راه اندازی شد. دکتر خجسته زمینه ارتباط را مطرح می کند و می گوید در رادیو جوان برای مخاطب گریزپا برنامه سازی می شود. با این همه رادیو جوان باید مراقب باشد در عین متفاوت بودن از چارچوب زبان رسمی زیاد فاصله نگیرد و نیز از فضای غیر رسمی هم غافل نشود، چون در این صورت حذف می شود. رادیو جوان در سالهای اخیر با ابتکار یک سری جوان برنامه ساز توانست از اقبال و توجه به رادیوهای بیگانه بکاهد و توجه نسل جوان را به رسانه ای خودمانی و داخلی معطوف کند و پارازیت از معدود برنامه هایی است که در فضای شاد رادیویی حرفهای جدی می زند و به اصطلاح حرف و پیامی برای گفتن دارد و اتفاقا یکی از همان چند برنامه پر مخاطبی است که در میان طیف های مختلف جوانان طرفدار دارد. اگر به عنوان مثال فلان مجری رادیو جوان به جای گریختن عبارت فلنگ رو بست را به کار می برد برای این که با زبان مخاطبش با او سخن بگوید هیچ اثر منفی در جامعه بر جای نخواهد گذاشت . چون اصطلاحی که او به کار برده در جامعه ما زبان مخفی محسوب نمی شود. در زبان محاوره مردم این عبارات زیاد هستند و زیاد هم به کار می روند. اگر یک روز از صبح تا شب یکی از کارشناسان معترض به رادیو جوان ، عبارات رایج در زبان محاوره مردم را ثبت کند حتما حکم به زوال زبان می دهد در صورتی که زبان با این گونه تغییرات متزلزل نمی شود. اگر هم اعتراضی به استفاده رادیو جوان از زبان محاوره و غیر رسمی است به قول دکتر خجسته این شبکه باید مخاطب گریزپایش را جذب کند و برای تامین ذائقه او اشکالی ندارد اگر مقداری هم از فضا و زبان رسمی فاصله بگیرد و ارتباط همسالان با هم که اولین رکن آن زبان و مفاهمه است به خوبی برقرار شود. بهتر است در نقد و بررسی یک برنامه رادیویی در کنار زبان ، نوع پیام ، هدف برنامه ، گروه مخاطبان ، ساعت پخش و شبکه ای که آن برنامه را تولید می کند هم مورد نظر قرار بگیرد.
گفت و گو
