رمانی عاشقانه که سیاسی شد

گراهام گرین یکی از بزرگترین نویسندگان قرن بیستم که «امریکایی آرام» بر مبنای رمانی به همین نام از او به تصویر کشیده شده ، یکی از محبوب ترین نویسنده ها و رمان نویس ها برای اهالی سینماست.

کد خبر: ۱۳۶۸۵۲

آثار متعددی که بر مبنای رمانهای او ساخته شده یا فیلمنامه های ارجینالی که او نوشته ، نشانگر این است که شیوه روایت در آثار گرین و اصولا فضاسازی های او در آثارش خیلی سینمایی هستند و کار سینماگری که برای فیلم ساختن سراغ رمانی از گرین می رود، خیلی راحت تر خواهد بود. نخستین رمان مهم گرین «صخره برایتون» واجد چنین ویژگی هایی بود.
هرچند اقتباس موفقی از این رمان به عمل نیامد، اما آثاری مثل رمان وزارت ترس و فراری به ترتیب از سوی فریتس لانگ و جان فورد بخوبی به تصویر کشیده شدند و نزدیک ترین فیلمساز به گرین یعنی کارول رید یکی از بهترین فیلمهای تاریخ سینما یعنی مرد سوم را برمبنای اثری از این رمان نویس برجسته به تصویر کشید. گرین فیلمنامه ارجینال تب سقوط کرده را برای رید نوشت و رمان مامور ما در هاوانا را هم در اختیار این فیلمساز قرار داد تا مبنای فیلمی دیگر در کارنامه این فیلمساز باشد.
رمان «امریکایی آرام» که یکی از آثار مهم و شاخص در کارنامه نویسندگی گرین است ، نخستین بار از سوی جوزف.ال.تیکه ریتس در سال 1958 به فیلم برگردانده شد و اقتباس فیلیپ نویس از این رمان ، در واقع دومین اقتباسی است که از این رمان به عمل آمده است. گرین در این رمان به مقطع حساس و مهمی از تاریخ قرن بیستم می پردازد و به نوعی وجهی پیش گویانه به رمان خود می دهد. یعنی پیش از شروع جنگ ویتنام و دخالت نظامی امریکا در این کشور و در سالهایی که هند و چین در اشغال استعمار فرانسه بود و هنوز امریکا وارد عمل نشده بود، حوادث و وقایع عجیبی را که در سالهای دهه 60 و 70 قرار بود اتفاق بیفتد، گوشزد می کند. در اینجا داستان 3 شخصیت روایت می شود که یکی از آنها تامس فولر (با بازی خوب مایکل کین در فیلم) روزنامه نگاری بریتانیایی است که در سال 1952 نخستین مراحل جنگ در هند و چین را برای لندن تایمز پوشش می دهد و در اوقات بیکاری وقتش را با دختری به نام فوئونگ (ین) می گذراند که می داند فولر همسری دارد و ازدواج نخواهد کرد.
از سوی دیگر فولر با امریکایی جوانی به نام آلدن پایل (با بازی برندان فریزر) آشنا می شود که همراه تیمی پزشکی به سایگون آمده است. در حالی که دوستی فولر و پایل نزدیک تر می شود، پایل با فوئونگ آشنا و شیفته او می شود. احساس علاقه فولر به فوئونگ نیز مانع از بازگشت او به انگلیس می شود و در نهایت فولر در می یابد که پایل در واقع مامور CIA است که برای تشکیل نیرویی تلاش می کند که هم با فرانسوی ها و هم با نیروهای هوشی مینه خواهد جنگید. ضمن این که پایل مسوول بمبگذاری هایی است که گفته می شود کار افراطی های کمونیست است.
گرین در امریکایی آرام در واقع مقطع تاریخی مهمی را که در آن جابه جایی قدرت از فرانسه به امریکا و آغاز شکل گیری فاجعه ویتنام اتفاق می افتد، روایت می کند، اما فیلیپ نویس در اقتباس خود از این فیلم بیشتر از این که به وجوه تاریخی و البته شخصیتی و رابطه بین شخصیت ها آن گونه که گرین نوشته بپردازد، در سطح باقی می ماند و ضلع تبدیل به یک اثر هالیوودی معمولی درباره دخالت امریکا در امور کشورهای دیگر می شود. رمان گراهام گرین به دلیل این که درباره حضور نظامی امریکا در ویتنام است ، می تواند به دلیل ماهیت میلیتاریستی حکومت امریکا در هر مقطع زمانی ، مصداق ویژه همان زمان باشد. به طوری که می توانیم علت توجه نویس به این رمان را در سال 2002 مثلا حضور نظامی امریکا در عراق بدانیم ، اما فیلم فقط در همین حد باقی می ماند و اصولا به دلیل اعتبار رمان گرین هست که علاقه ای به دیدن بر می انگیزد. روی جنبه تمثیلی رمان که مثلا دخترک را نمادی از ویتنام ، فولر را نمادی از استعمار پیر فرانسه و آلدن پایل را نمادی از امریکای تازه نفس فرض می کند و به این مثلث عشقی جنبه یک تمثیل سیاسی می بخشد، بیش از حد تاکید شده و رفتار و حرکات پایل در همان دقایق اول فیلم نشان گر این است که او واقعا آنچه می گوید نیست و تعلل در معرفی شخصیت واقعی او بیش از آن که باعث تعلیق یا غافلگیری مخاطب شود، به کار دست کم گرفتن هوش و شعور مخاطب می آید.
نهایتا این که فیلم فیلیپ نویس به خودی خود فیلم مهمی نیست و در مقایسه با رمان هم ضعف های آن بیشتر به چشم می خورد. این فیلم را مقایسه کنید با مثلا اینک آخر الزمان که اقتباس کاپولا از رمان دل تاریکی جوزف کنراد و فیلمی درباره جنگ ویتنام است و خلاقیت کاپولا را در مواجهه با این رمان مقایسه کنیم با انفعال نویس در مواجهه با رمان گرین و این که نه تنها هیچ چیز جدیدی به کتاب افزوده نشده که اصلا بسیاری از خطوط مهم روایی و دراماتیک آن زایل شده است.
در نهایت فیلم در کنار خیلی دیگر از فیلمهایی از این دست ، اثری است درباره دخالت امریکا در امور دیگر کشورها و جنبه میلیتاریستی حکومت این کشور. شاید به همین دلیل است که اکران فیلم به دلیل فاجعه 11 سپتامبر به تعویق افتاد و پس از آن هم به دلیل اوضاع ملتهب و آشفته ناشی از این فاجعه ، به سرعت اکران و به سرعت از پرده های سینما پایین کشیده شد.