تقابل اندیشه ها
اگر نگهبانی ساختمان شهدای رادیو هوس کرده این بار به دوربین همکارمان مصطفی قطبی گیر بدهد و یک ساعتی معطلمان کند و حتی پیغام و پسغام های حسن محمدیان را نادیده بگیرد
خیلی دور از ذهن نیست که او به واسطه اسم شبکه رادیویی اش هم که شده ، با هر چیزی از در تساهل و تسامح و مدارا و گفتگو وارد شود. گرچه به شهادت گفتگویی که می خوانید، به وقتش از انتقاد و بیان مشکلات هم ابایی ندارد. 27 اردیبهشت ، جشن تولد یک سالگی کوچکترین و تا الان آخرین عضو خانواده 12 نفره شبکه های رادیویی صداوسیماست که اسمش را «گفتگو» گذاشته و سرپرستی اش را به او سپرده اند. حسن محمدیان 46 ساله ، کارش را از سال 60 به عنوان معاون تربیتی مدارس در آموزش و پرورش شروع کرده و از سال 64 به طور رسمی وارد صداوسیما شده است.
اولین مسوولیتش مدیریت پخش رادیو کرمان بوده و پس از آن از اواخر سال 65 به مدیریت رادیو کرمان رسیده است. از دیگر فعالیت های محمدیان می توان به مدیریت طرح و برنامه استان ها و مدیریت گروه اقتصاد رادیو ایران را تجربه کرده و همین طور دبیر 6 دوره جشنواره سراسری رادیو بوده تا حالا که روبه روی هم نشسته ایم و درباره این ته تغاری یک ساله حرف می زنیم.
بهتر است با این سوال شروع کنیم ، در طراحی برنامه ها چه چیزهایی را در نظر گرفتید؛
برنامه ها را مدت دار مثلا 30 برنامه تعریف می کنیم. اگر خوب بود، ادامه می دهیم وگرنه جایگزین می کنیم. ویژگی دیگر ما ساختار ساده سیستم تشکیلات و چارت سازمانی مان است. ما به جای گروههای مختلف برنامه سازی ، مدیر طرح و پژوهش ، مدیر پخش و پشتیبانی و تولید، مدیر نظارت و ارزشیابی برنامه ای و مدیر ارتباطات تعریف کرده ایم. این ساختار چابک و کارآمدی است که خیلی به ما کمک می کند. به جای طی سلسله مراتب از مدیر شبکه به مدیر گروه و بعد برنامه ساز، مدیر شبکه مستقیم در جریان است. خیلی از برنامه سازان درباره طرحشان با خود من یا مدیر طرح و پژوهش صحبت می کنند. واحد طرح و پژوهش را هم به جای واحد طرح و برنامه تعریف کرده ایم ، چون پژوهش از اولویت های ماست و درباره هر چیزی باید پژوهش انجام بشود.
نبودن گروههای برنامه ساز، در تولید برنامه ها مشکل ساز نمی شود؛
نه ، میزهای تخصصی را تعریف کرده ایم و اگر لازم باشد، به جای گروههای مختلف میزهای تخصصی را افزایش می دهیم. برای روزآمد بودن در ابتدای برنامه های هر روز 1.5 ساعت برنامه زنده گفتگوی روز را داریم که به صورت تحلیلی و تفسیری به همه مباحث جامعه می پردازد و با حفظ ویژگی چندصدایی دیدگاه های مختلف را درباره آن موضوع مطرح می کند. ویژگی کلی برنامه ها حقیقت یابی ، روزآمد بودن ، تضارب آراء، عقلانیت ، جامع نگری ، توانمندسازی عمومیت جامعه و تفاوت در فرم و محتوا و سطح و تراز مباحث در آنهاست. هیچ موضوعی نیست که در برنامه ها به آن نپردازیم. برای همین برنامه گفتگوی روز 7 تیم درست کرده ایم که هر روز یک تیم برنامه دارد. این توانایی را هم داریم که اگر مثلا امروز نوبت گروه علمی است ، ولی موضوع سیاسی داغی اتفاق افتاده ، فورا گروهها را جابه جا کنیم و به موضوع روز بپردازیم. حتی شده که به اقتضای شرایط، چند روز پشت سر هم به موضوعات سیاسی یا اقتصادی بپردازیم ، در حالی که طراحی جدول پخش بقیه شبکه ها تصلب خیلی زیادی دارد و این جابه جایی خیلی سخت است.
فکر می کنید از نظر سیاسی واجتماعی چه شرایطی باعث شد رادیو گفتگو راه اندازی شود؛
فکر می کنم بیشتر خاصیت زمان است.
این اتفاق پس از دوم خرداد 76 افتاده است. اسم این شبکه رادیویی هم از دل همان ادبیاتی برآمده که آقای خاتمی به جامعه ارائه کرد. برای همین این شائبه برای بسیاری وجود دارد که رادیو گفتگو نتیجه و محصول شرایط ایشان است. چقدر از این خاصیت زمان که می گویید یا در حالت کلی ترش اقتضائات زمان ، به همین ماجرا برمی گردد؛
می تواند برگردد، ولی تاک رادیوها در دنیا سابقه زیادی دارند و پدیده جدیدی نیستند.
بله ، ولی ما تا حالا نداشته ایم.
می توانیم ریشه ای تر بحث کنیم و بگوییم اصلا ما در جامعه مان از نظر گفتگو با هم مشکل داریم. حتی در خانواده بین زن و شوهر یا پدر و فرزند ما هم گفتگو کم است. در صورتی که پشتوانه فرهنگی و دینی ما می تواند سرمشق باشد. قرآن می گوید هنگامی که سخن می گویید، عدالت داشته باشید. یا جای دیگر می گوید خوش به حال آنها که همه حرفها را می شوند و بهترینش را انتخاب می کنند. مولوی می گوید: گر نبودی آدمی را قول و گفت / کی توان دیدن گل معنی شکفت». این یعنی دیدگاه های متفاوت در برخورد با هم ، یکدیگر را خنثی می کنند و بهترین روش به وجود می آید.
دیگر این که رادیو در ابتدای تاسیس فقط در ارتش و جنگ کاربرد نظامی داشت. بعد کاربرد اطلاع رسانی اش خیلی قوی شد. بعد کارکرد موسیقی و سرگرمی و تفریحش بیشتر شد؛ ولی به نظرم حالا می شود 3 عنصر خیلی مهم را برایش در نظر گرفت. اول موسیقی است و دوم اطلاع رسانی. کارکرد جدیدی هم که الان اضافه شده و خیلی مهم است ، گفتگوهای چندجانبه است. مردم دوست دارند دیدگاه های متفاوت را راجع به یک موضوع بدانند.
یعنی یک جور ارتباط بی واسطه با مخاطب.
بله ، آمار تحصیلکرده های ما با 10 سال پیش قابل مقایسه نیست و این جوری نیست که مردم به هر رسانه و حرفهایش دربست بگویند چشم. الان اقتضائ می کند که دیدگاه های مختلف مطرح شود و از ماحصل تقابل اندیشه ها، چیز پخته ای به مردم تحویل داده بشود. کسی اهل گفتگو است که به کار خودش شک نداشته باشد. مقتضیات یعنی زمان خیلی تعیین کننده است و حالا قیافه و منش و رفتار آدمها خیلی تغییر کرده است. اصل فرهنگ می تواند ثابت باشد، ولی بالاخره زایش دارد و براساس همان اصول ثابتش آفرینش ایجاد می کند. نکته خیلی خوبی که قبل از راه اندازی در نظر گرفتیم و خیلی موثر بود، این بود که ایده اش را با طیفهای مختلف جامعه مطرح کردیم و از حرفهایشان استفاده کردیم.
این جلسات با آدمهایی از طیفهای مختلف سیاسی و اجتماعی که به هر حال جزو خواص بودند و نه عامه موضوع چطور طرح می شد؛
ایده اولیه را توضیح می دادیم و می گفتیم شما چه پیشنهادی دارید؛ آنها خواستها و نگرانی هایشان را مطرح می کردند و ما جواب می دادیم.
نگرانی آنها چی بود؛
مثلا می گفتند چون نزدیک انتخابات خبرگان است ، دارید این رادیو را راه می اندازید. ولی این اواخر اثبات شد که هدف این نبوده است. چون ما برای خبرگان هم دیدگاه های مختلف را طرح کردیم. 12 - 13 جلسه با شخصیت های موثر فرهنگی کشور و گروههای سیاسی مختلف و مراجع تقلید برگزار کردیم. جلسه اول با گروهی از اصلاح طلبان مثل عیسی سحرخیز، محمد توسلی ، محمدجواد مظفر، فاطمه راکعی ، رجبعلی مزروعی و صوفی بود، اما جلسه بعدی با اصول گرایان مثل حسین الله کرم ، اسدالله بادامچیان و طیف روزنامه های رسالت و سیاست روز بود. جلسه ای با خانم شهلا لاهیجی ، مدیر انتشارات روشنگران و بقیه دوستانشان داشتیم. همین طور با اعضای دایره المعارف بزرگ اسلامی ، کانون وکلا و بقیه. می شود گفت اصلاح طلبان به مواضع و حرفهای ما با تردید نگاه می کردند. گرچه من کلا این دسته بندی ها را قبول ندارم.
|
کارکرد جدید رادیو ترتیب دادن گفتگوهای چند جانبه برای ارائه دیدگاه های متفاوت راجع به یک موضوع است |
چرا قبول ندارید؛
نمی گویم وجود ندارد. ولی این تقسیم بندی ها در جامعه ما خیلی اصولی نیست. خیلی از اصلاح طلبان بعضی جاها از اصولگراها هم اصولگراترند و برعکس. مرزبندی دقیقی وجود ندارد.
جمیع این جلسات شما را به چه تعریفی از رادیو گفتگو رساند؛
همه می گفتند اگر رادیویی باشد که اندیشه های مختلف در آن طرح شود، باعث توانمندسازی و اعتمادسازی در جامعه می شود. همین طور هم شد. تا حالا خیلی از شخصیت های حوزه های مختلف در این رادیو حضور داشته اند.
من تصور می کنم هنوز خیلی از روشنفکران و نخبگانی که بالقوه مخاطب شما هستند، هنوز آن را نمی شناسند. فکر می کنید کارهایی که انجام داده اید، آن طور که باید و شاید دیده شده است؛
نه. ولی این هم دلایل خودش را دارد. کار ما تجربه جدیدی است و برای همین نوع مطرح کردنش خیلی مهم است. ما ایرانی ها اخلاقی داریم که از هر چیزی خیلی زود ذوق زده می شویم. در صورتی که باید همه چیز را حساب شده و با تانی و وقار پیش برد. بعضی ها خیال می کنند وقتی در یک برنامه 2 نفر دعوا کنند، خیلی خوب است. در حالی که گفتگوی میان اندیشمندان الزاما دعوا نمی خواهد. 2 آدم بی عقل راحت تر دعوا می کنند و یک رسانه حرفه ای صرفا دنبال این دعوا نیست. باید دید که آیا فلان مناظره و گفتگو آگاهی را بیشتر می کند، به تصمیم گیری منجر می شود، مدارا و تحمل و تعاملات افراد مختلف جامعه و احزاب را بیشتر می کند یا نه. من معتقدم این اتفاق به مرور حتما می افتد. کما این که الان دبیران احزاب خیلی راحت تر روبه روی هم می نشینند و حرف می زنند.
به هر حال با وجود این که از گفتگو و مدارا دم می زنیم ، حتی خود ما خیلی چیزها را برنمی تابیم. بنابراین در جامعه ای که تا چند سال پیش گروههای فشار با سبکها و روشهای مختلف ، اساسا هستی و بود و نبود یک چیز را مشخص می کردند، طبیعی است که رادیو گفتگو کنش و واکنش هایی را ایجاد کرده باشد. با آنها چطور کنار آمده اید؛
جلساتی که پیش از راه اندازی با گروههای مختلف برگزار شد، خیلی کمک کرد. خوشبختانه اصل گفتگو را همه قبول دارند، فقط آستانه تحملمان کم است. ولی خب به مرور با عادت به صحبت و گفتگو این آستانه تحمل بیشتر می شود و قبول می کنیم که ما هم عیبهایی داریم. ما به عنوان رسانه باید جانبداری نکنیم و به همه فرصت مساوی بدهیم. حالا ممکن است بعضی ها نتوانند تحمل کنند، ولی به مرور این اتفاق می افتد.
لابه لای حرفهایتان به پخش تصویری گفتگوها اشاره کردید. با این که بشدت معتقدم سازمان فقط و فقط باید به توسعه کیفی رسانه هایی که در اختیار دارد بپردازد، ولی فکر می کنم چقدر خوب است که یک شبکه تلویزیونی سراسری و حتی ماهواره ای با مشی و روش رادیو گفتگو داشته باشیم. فکر می کنید راه اندازی شبکه تلویزیونی گفتگو چقدر عملی است؛
بهترین کار این است که تصاویر همین برنامه های رادیو گفتگو پخش شود و دیگر برای راه اندازی یک شبکه جدید هزینه نشود. به نظرم گذاشتن 2 تا دوربین کفایت می کند. مثل صدای امریکا و بی بی سی که دارند همین کار را می کنند. بالاخره بودجه سازمان هم محدود است.
منظورم این است که گفتگو به عنوان یک مفهوم و روش در ابعاد گسترده تری مثل یک شبکه تلویزیونی جاری و ساری شود و جامعه هدف هم مثل رادیو گفتگو همان نخبگان باشند.
خب الان هم شبکه 4 هست. البته قبول دارم که سطحش مثل رادیو گفتگو نیست.
رادیو و تلویزیون ما تعامل خوبی باهم ندارند و می شود یکی از مهمترین دلایل افت رادیو را عدم پشتیبانی تلویزیون دانست. حالا شما می توانید در این زمینه فتح باب کنید.
بله ، رادیوها و تلویزیون های دنیا خیلی خوب همدیگر را تکمیل می کنند و ما این مشکل را داریم. می شود بهش فکر کرد و باید قرارداد ببندیم. مثلا ما با شبکه 4 می توانیم تعاملات زیادی داشته باشیم و خیلی از مناظره های ما برای آنها قابل پخش است. البته نمونه اش را هم داریم. پارسال برنامه گفتگوی روز ما با موضوع تئاتر دفاع مقدس به طور مستقیم از شبکه 2 پخش شد.
به طور کلی رادیو و حالا رادیو گفتگو خیلی وقتها از خیلی رسانه های دیگر از نظر اطلاع رسانی جلوتر است ، ولی حالا به هر دلیل به اقتضای ماهیتش کارش آن جور که باید و شاید دیده نمی شود. اگر کاری که الان دارد در سایت به صورت ناقص انجام می شود، کامل تر شود و علاوه بر امکان دانلود برنامه ها، متن آنها روی سایت قرار بگیرد و کارکرد یک منبع خبری یا خبرگزاری را پیدا کند، برد رادیو گفتگو را خیلی از این بالاتر می برد، نمونه های فارسی غیررسمی اش را هم داریم.
درد بزرگ ما همین است که در سازمان نمی توانیم از هم انتقاد کنیم. ولی واحدهای اداری ما واقعا باید فکری به حال خودشان بکنند و بروزتر شوند. سایت ما باید به بانک اطلاعات تبدیل شود. گرچه الان در مجموع جزو موفق ترین سایتهاست ، ولی این کافی نیست. ظرفیتی که اول به ما داده بودند، بعد از طراحی پر شد حتی خبرهایمان را هم نمی توانستیم بگذاریم. کلی پیگیری و نامه نگاری کردیم تا توانستیم 4 تا خبر بگذاریم. واحد فنی و برنامه ریزی ما باید بروزتر باشند. کشیدن یک سیم بین نودال و پخش دو ماه طول می کشد.
در روز تعطیل نمی شود برنامه ضبط کرد. امکان یک کنفرانس تلفنی ساده نداریم .جاهایی مثل بی.بی.سی فقط رادیو نیستند، سایت دارند و خیلی چیزهای دیگر. حتی ممکن است مطلبی روی سایتشان باشد که در جای دیگر از مجموعه نیست. ولی ما در واقع یک کانال کوچک رادیویی هستیم. ما از نظر محتوایی ، آمادگی پخش 24 ساعته داریم . ولی بخش لجستیک ، ستادی و سخت افزاری باید به ما کمک کند. همه سیستم برای ما محدودیت ایجاد می کند. همه باید به روز شویم وگرنه فایده ای ندارد. اگر پخش زنده از سایت راه بیفتد موفقیت خیلی بزرگی است. من معتقدم علاوه بر سایت باید باشگاه گفتگو داشته باشیم که اندیشمندان در آن عضو باشند و در جاهای مختلف دفتر داشته باشند. فعلا در حال نوشتن اساسنامه اش هستیم.
جابر تواضعی
گفت و گو
