ذائقه‌سازی با مصالح موجود

تله‌تئاتر به‌خاطر پیوندهایش با دنیای نمایش و ادبیات نمایشی مخاطبان خاص خود را دارد. نقش بالقوه و تاثیرگذار عنصری به نام متن نمایشنامه که اساس و شالوده یک اثر نمایشی محسوب می‌شود. یکی از عمده‌ترین ویژگی‌های تله‌تئاتر است که در کنار کارگردانی و بازیگری شاخصه اصلی این هنر محسوب می‌شود. تله‌تئاتر به‌خاطر قرابت‌هایش با تئاتر در نظرعامه همان تئاتر محسوب می‌شود که حالا امکان یافته تا از صفحه تلویزیون دیده شود، اما واقعیت این است که اجرای تئاتر بر روی صحنه تا اجرایی که برای تلویزیون آماده می‌شود تفاوت‌های عمده‌ای دارد. از حرکات میزانسنی بازیگران و میمیک صورت آنها گرفته تا جزئیاتی مثل طراحی نور و موسیقی همه شامل این تفاوت‌ها می‌شوند.

ویژگی‌های تله‌تئاتر

شاید بزرگ‌ترین ویژگی تله‌تئاتر خلق دنیایی است که ممکن است در آثار دیگر تصویری کمتر بتوان نشانی از آن یافت تمرکز بر شخصیت‌ها و لوکیشن‌های محدود این ویژگی را به آثار تله‌تئاتر می‌دهد که بیشتر و بهتر روحیات آدم‌های داستانش را معرفی و داستانش را واگو کند. جدای از این، به‌طور معمول دنیای تله‌تئاتر پیوند مستحکمی و قابل اعتنایی با ادبیات نمایشی فاخر دارد که به آن وجهی دیگرگونه می‌دهد. به همه اینها اضافه کنید که معمولا مجموعه‌ای از هنرمندان شاخص در کسوت‌های گوناگون از کارگردانی گرفته تا طراحی صحنه و بازیگری در آن هنرنمایی می‌کنند، چنین جایگاهی به این قالب هنری فرصت می‌دهد در صورت استمرار در مواجهه با مخاطب در ذائقه‌سازی مخاطبان عام و ارتقای آن نیز کمک فراوانی کند.

تلویزیون ما سابقه‌‌ای طولانی در ساخت تله‌تئاتر دارد و آمارها هم نشان می‌دهد مخاطبان در ادوار مختلف به آن روی‌خوش نشان داده‌اند. تله‌تئاتر ما عمری همپای تلویزیون در کشور ما دارد. یعنی زمانی که تله‌تئاتر درست مانند یک نمایش زنده جلوی دوربین تلویزیونی اجرا و به آنتن پخش سپرده می‌شد البته و درست مانند یک نمایش زنده، هر خطایی کار را برای بازیگر و کارگردان و عوامل دیگر سخت می‌کرد. احتمالا بیشتر خاطره ما از گونه تله‌تئاتر به دهه 60 برمی‌گردد و زمانی که تلویزیون تنها دو شبکه داشت و آنها هم در زمان‌های محدودی برنامه داشتند. حجم ساخت تله‌تئاتر در این دهه به نسبت ادوار دیگر بعد انقلاب بیشتر بود و در کنداکتور پخش هم سهم قابل اعتنایی را به خود اختصاص می‌دادند.

با گسترش شبکه‌ها و به تبع آن تنوع سلیقه‌ها، ساخت تله‌تئاتر کمتر صورت گرفت، اما همچنان آثاری که ساخته می‌شد می‌‌توانست مخاطبان خود را پیدا کنند.

هنرمندانی که دیگر نیستند

در مجموعه تله‌تئاترهایی که در ادوار مختلف ساخته شده‌، تعدادی از نام‌آورترین هنرمندان کشور را می‌بینیم که برخی از آنها دیگر در میان ما نیستند. هنرمندانی چون خسرو شکیبایی، جمیله شیخی، رضا کرم‌رضایی، داوود رشیدی، احمد آقالو، غلامرضا طباطبایی، صدرالدین شجره، حسین پناهی، مصطفی عبداللهی، رضا سعیدی و... که جایشان در عرصه هنرهای نمایشی حسابی خالی است.

بازپخش تله‌تئاترهای خاطره‌انگیز گذشته کمترین حسنش این است که با ما یادآور می‌شود این هنر را با چه مصالحی آغاز کردیم، چگونه ادامه دادیم، چقدر پیش رفتیم و اکنون در چه جایگاهی قرار داریم. تله‌تئاتر می‌تواند برای دیدن آثار نمایشی پشتوانه عظیمی را فراهم سازد و البته که باید بیش از اینها مورد توجه و مهربانی قرار گیرد.

مهدی غلامحیدری