5 پیام مهم مواضع اخیر روحانی

1. بازنگری در ایده مرکزی دولت

دولت یازدهم و دوازدهم با ایده تقویت سیاست خارجی و برطرف کردن مشکلات با استفاده از تعامل و مذاکره با دنیا روی کار آمد. ملموس‌ترین و مهم‌ترین خروجی این ایده، برجام بود. دولت آقای روحانی وعده داده بود با استفاده از دیپلماسی فعال و مذاکره، تحریم‌ها را برطرف کرده و با استفاده از ظرفیت سرمایه‌گذاری خارجی اقتصاد را رونق خواهد داد. اما آنچه بواسطه بدعهدی طرف‌های مذاکره از آمریکای اوباما و ترامپ گرفته تا شرکای نامطمئن اروپایی ـ بر برجام رفت، امروز دولت را به بازنگری در ایده مرکزی خود وادار کرده است.

نکته مهم ماجرا اینجاست که تا پیش از این دستگاه دیپلماسی و دولت تلاش داشت به هر نحوی از ناکارآمدی این پروژه جلوگیری کند اما با توجه به سخنان اخیر آقای روحانی، می‌توان این‌گونه برداشت کرد که دیگر خود دولت هم امیدی به ادامه روند فعلی و رفع مشکلات، صرفا از طریق مذاکره و تعامل ندارد و به همین جهت سخنان روز چهارشنبه رئیس‌جمهور مبنی بر توجه به فرصت‌های داخلی اعم از بهینه‌سازی ظرفیت‌ها، تغییر سبک مدیریتی مدیران، کار و تلاش بیشتر، صرفه جویی و اصلاح الگوی مصرف مدیران و مردم، همبستگی ملی و وحدت آحاد جامعه و... به‌عنوان راهکارهای اصلی عبور از شرایط فعلی را می‌توان عبور از ایده مرکزی دولت و جایگزین کردن ایده «توجه به ظرفیت‌های درونی» تفسیر کرد.

البته رئیس‌جمهور در مقدمه سخنانش با ارائه تصویری از نقاط قوت برجام و این‌که رفتار ایران در واکنش به خروج آمریکا مورد تحسین دنیا قرار گرفت، تلاش کرد تا از باقی‌مانده ظرفیت برجام بهره مناسب را بگیرد، اما مواضع و راهکارهایی که در همین سخنرانی در دستور قرار گرفت نشان می‌دهد خود دولت هم به این واقعیت رسیده است که با برجامی که مابه‌ازای مالی و اقتصادی برای کشور و سفره مردم ندارد نمی‌توان کشور را اداره کرد و جامعه را همراه ساخت. به همین دلیل تقریبا همه راهکارهای آقای روحانی برای عبور از شرایط فعلی، ناظر به داخل کشور بوده است و این یعنی بازگشت به درون.

2. ورود به میدان

یکی دیگر از پیام‌های فرامتنی سخنان روز چهارشنبه رئیس‌جمهور، اصل ورود شفاف ایشان به‌عنوان مسئول و عالی‌ترین مقام اجرایی کشور به مسائل اصلی است. متاسفانه در چند ماهی که جامعه در مواجهه با مشکلات و نوسانات اقتصادی و معیشت مردم ـ بویژه اقشار کم‌درآمد- تحت تاثیر جدی قرار گرفته بود، کنشی متناسب با اهمیت این موضوع از سوی مدیران اجرایی کشور شاهد نبودیم و مواضع گه‌گاه مدیران هم به نوعی با واقعیت ملموس کشور همخوانی نداشت. بیان مواضعی از جمله این‌که «در کشور مشکل ارز نداریم» یا «گرانی‌ها بخاطر جنگ روانی است» یا «شاخص‌های اقتصادی سه ماهه اول سال97 منفی نیست» و از این دست مواضعی که در طول یک ماهه گذشته از سوی مدیران ارشد دولتی مطرح شد، نه‌تنها هیچ آرامشی را به فضای اجتماعی منتقل نکرد بلکه باعث گلایه و انتقادات جدی هم شد. سخنان آقای روحانی در جمع مدیران ارشد دولتی، در به رسمیت شناختن مشکلات و ارائه راهکار واقع‌بینانه نسبت به حضور و مسئولیت دولت در خط‌مقدم مبارزه و مطالبه جدی از مدیران خود گامی رو به جلو تلقی می‌شود و حاوی این پیام است که دولت خود را به واقعیت‌های جامعه نزدیک‌تر کرده است.

3. آری به اتفاق، جهان می‌توان گرفت

ادبیات، لحن و محتوای سخنان رئیس جمهور در مواجهه با منتقدان، مخالفان دولت و جریان‌های مختلف سیاسی متفاوت از قبل بود. بارها شاهد بوده‌ایم که منتقدان دولت از لحن و ادبیات رئیس‌جمهور در مواجهه با خود گلایه کرده و آن را نامهربانانه توصیف کرده بودند. اما این‌بار، آقای روحانی دست دوستی به سمت همه دراز کرد و از همه خواست برای عبور از شرایط سخت دولت را همراهی و کمک کنند حتی تا آنجا که روحانی صریحا اعلام کرد حاضر است دست تک‌تک منتقدان و مخالفان دولت، حتی آنها که بدترین توهین‌ها را روا داشته‌اند ببوسد. این کنش رئیس‌جمهور را که می‌توان گفت در طول شش سال گذشته کم‌سابقه یا بی‌سابقه بوده است، شاید بتوان این‌گونه تحلیل کرد که عبور از شرایط کنونی بدون همراهی و همدلی آحاد جامعه هرگز محقق نخواهد شد و این را بیشتر از همه خود دولت می‌داند و بدیهی است که خود نیز باید از همه بیشتر مراقبت کند.

4. توصیف شرایط پیش‌رو

رئیس‌جمهور در سخنان روز چهارشنبه، برخلاف مرسوم سعی نکرد با ارائه آمارها و اعداد و ارقام، وضعیت اقتصادی را خوب و ایده‌آل جلوه دهد. هرچند او درباره چالش‌ها و مشکلات هم مفصل و مشروح حرف نزد و سعی کرد با ارائه تصویری کلی و کلان از وضعیت پیش‌رو و آینده و ارائه فهرستی از کارهایی که باید انجام شود و البته دشمنانی که برنامه‌های مفصلی برای کارشکنی دارند، وضعیت فعلی و آینده نزدیک را برای مردم ترسیم کند. نکات مهم صحبت‌های آقای روحانی درباره لزوم تجدیدنظر در رفتار مدیران و درخواست برای کار بیشتر و صرفه‌جویی و بهینه کردن فرصت‌ها و ظرفیت‌ها و درخواست همدلی و کمک از همه اقشار جامعه و دست دوستی دراز کردن به سمت مخالفان و منتقدان و البته توجه به اراده جدی دشمنان برای مختل کردن اقتصاد ایران، همه در راستای تصویرسازی از واقعیت‌های اقتصادی پیش‌روی کشور است که البته همان‌گونه که رئیس‌جمهور تاکید کرده است با برنامه‌ریزی و انسجام داخلی، کشور از این شرایط عبور خواهد کرد.

5. پرهیز از حاشیه

رئیس‌جمهور در سه سخنرانی مهم اخیر خود سعی کرده است از مطرح کردن مسائل حاشیه‌ای و حاشیه‌ساز پرهیز کند. اگر برخی جملات یا رفتارهای جزئی که ممکن است در لایه‌هایی از جامعه سوءتفاهم‌هایی ایجاد کند را کنار بگذاریم، در چند سخنرانی اخیر مواضعی مطرح نشده است که در سطح کلان و راهبردی، حاشیه‌ای ایجاد کرده باشد؛ مواضعی که در فضای سیاست داخلی منجر به شکاف شود یا در تصویرنمایی از حاکمیت، تلقی عدم‌انسجام ایجاد کند. این احتیاط و مراعات دقیقا همان چیزی است که رئیس‌جمهور در سه سخنرانی اخیر خود از همه جریان‌ها و گروه‌ها و جناح‌ها خواسته است.

پیام کنش اخیر روحانی شاید این باشد که عبور از شرایط فعلی با تداوم فضای پرتنش و بروز و ظهور بسترهای حاشیه‌ساز مطلقا امکان پذیر نیست و اگر حاشیه سازی و جو تنش در برخی مقاطع راهگشا بوده است، حتما در این مقطع جواب عکس خواهد داد.

محسن سجادی

سیاسی