ایران رکورددار مصرف انرژی

اما در چهار سالی که از ابلاغ سیاست‌های اقتصاد مقاومتی می‌گذرد، اصلاح الگوی مصرف، کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

هفته گذشته وزیر نفت گفت: مصرف سوخت در ایران معادل پنج میلیون و 500 بشکه نفت در روز است که این میزان مصرف از نظر شدت انرژی بالاترین مصرف در جهان محسوب می‌شود.

سخنان وزیر نفت را آمارهای مختلف تائید می‌کند. در میان حامل‌های انرژی، می‌توان به مصرف بنزین و گازوئیل اشاره کرد که در کشورمان سیستم کنترلی درباره آنها وجود ندارد.

به عنوان مثال در سال‌های اخیر مصرف بنزین در کشور روند صعودی داشته است به گونه‌ای که طبق آخرین آمار مصرف روزانه این فرآورده نفتی به بیش از 80 میلیون لیتر در روز رسیده است. کارشناسان افزایش قاچاق ناشی از حذف سهمیه‌بندی و کمرنگ شدن کارت سوخت در دولت یازدهم و دوازدهم و افزایش مصرف اقشار پرمصرف را به عنوان دلایل این افزایش مصرف بنزین برمی‌شمارند.

در سال‌های اخیر با توجه به شرایط اقتصادی کشور، لزوم درآمدزایی برای کاهش کسری بودجه دولت، همچنین کنترل مصرفِ پرمصرف‌ها و عادلانه شدن نظام پرداخت یارانه‌ها بیش از گذشته احساس می‌شود. کارشناسان راه‌حل‌هایی جایگزین برای کنترل مصرف بنزین پیشنهاد می‌کنند.

بر اساس محاسبات مرکز پژوهش‌های مجلس، سرانه مصرف بنزین در ایران (میانگین مصرف بنزین هر ایرانی در سال) 328 لیتر است که فقط کشورهای عربی از این لحاظ، از ایران پرمصرف‌تر هستند.

مثلا در مقایسه با ترکیه، سرانه مصرف بنزین در ایران حدودا ده برابر بیشتر است. سرانه مصرف بنزین ترکیه 5/35 لیتر است.

راهکارها

وقتی قیمت بنزین برای عموم مصرف‌کنندگان اعم از پرمصرف یا کم‌مصرف به صورت یارانه‌ای ثابت نگه‌داشته می‌شود، درواقع به افراد پرمصرف بیشتر از افراد کم‌مصرف یارانه تعلق می‌گیرد ؛ چراکه هر کس بیشتر مصرف کند از یارانه بیشتری برخوردار می‌شود.

هم‌اکنون یارانه حامل‌های انرژی بین مردم عادلانه توزیع نمی‌شود. بررسی‌های آماری و کارشناسی نشان می‌دهد در حوزه انرژی و بخصوص بنزین، افراد پرمصرف اغلب از طبقات مرفه جامعه هستند که از امکانات رفاهی بالایی برخوردارند و افراد کم‌مصرف نیز غالبا از طبقات کمتربرخوردار و دهک‌های پایین جامعه هستند. دریافت عوارض از پرمصرف‌ها از راه‌هایی است که در جهت پرداخت عادلانه یارانه و همچنین کنترل مصرف بنزین مطرح می‌شود.

در راه‌حل دریافت عوارض از پرمصرف توصیه می‌شود متناسب با مصرف افراد پرمصرف از آنها مالیاتی به صورت پلکانی دریافت شود؛ چراکه درواقع افراد پرمصرف به هر میزان که مصرفشان افزایش پیدا می‌کند از یارانه بیشتری بهره‌مند می‌شوند.

مشابه این روش در سایر کشورها نیز اجرایی شده است. به طوری که در مقایسه اجمالی قیمت بنزین در کشورهای مختلف دنیا نشان می‌دهد که یکی از علل اصلی تفاوت قیمتِ فروش بنزین بویژه در کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD)، میزان درصد مالیات تعلق گرفته است.

مالیات یکی از شاخصه‌های اصلی تشکیل‌دهنده قیمت به شمار می‌رود. در میان کشورها پس از ایران و ونزوئلا، کمترین قیمت فروش بنزین متعلق به کشورهای غیراروپایی همچون آمریکا و مکزیک است، با این حال 15 درصد کل قیمت بنزین در کشورهای یادشده مربوط به مالیات است. در کشورهای اروپایی نیز تا حدود 60 درصد قیمت بنزین مربوط به سهمِ مالیات است که این موضوع سبب شده این کشورها گران‌ترین قیمت بنزین را داشته باشند.

پرمصرف‌ها یارانه بیشتری مصرف می‌کنند

طبق آمارهای رسمی، دولت به ازای هر لیتر بنزین تولید داخل، 300 تومان و به ازای هر لیتر بنزین وارداتی، 900 تومان یارانه پرداخت می‌کند و هیچ تفاوتی نیز در ارائه بنزین یارانه‌ای بین افراد کم‌مصرف و پرمصرف وجود ندارد؛ بنابراین بوضوح قابل‌فهم است افرادی که بنزین بیشتری مصرف می‌کنند، درواقع از یارانه سوخت بیشتری بهره‌مند هستند و این یعنی عدالت اجتماعی در بهره‌برداری از سوخت به‌هیچ‌عنوان رعایت نمی‌شود.

شاید بهترین راهکار، دونرخی کردن قیمت بنزین است که همچون سال‌های 86 تا 94، دولت برای یک سقف مشخص مصرف بنزین در ماه، بنزین یارانه‌ای ارائه دهد و بالاتر از آن میزان را به‌صورت آزاد عرصه کند. براساس آمار، میزان مصرف 66 درصد مصرف‌کنندگان بنزین در سراسر کشور، کمتر از 80 لیتر در ماه است و هر لیتر بنزین آزاد نیز هزینه‌ای حدود 2000 تومان دارد؛ بنابراین می‌توان سقف بنزین یارانه‌ای در هرماه را 80 لیتر در نظر گرفت و برای مصارف بالاتر از آن، بنزین را به ازای هر لیتر، 2000 تومان عرضه کرد. در این شیوه، هم می‌توان یارانه‌های سوخت را به‌صورت عادلانه توزیع کرد (با ارائه سوخت غیر یارانه‌ای به پرمصرف‌ها)، هم می‌توان از ایجاد فشار اقتصادی به عموم مردم جلوگیری کرد. از طرفی، دولت نیز می‌تواند به بخشی از درآمد موردنظر خود (حدود صد هزار میلیارد ریال) دست یابد؛ زیرا در این طرح، پرداخت یارانه از سوی دولت از 12 هزار میلیارد تومان به 2000 میلیارد تومان کاهش می‌یابد. کنترل مصرف سوخت و به‌تبع آن، کاهش واردات بنزین نیز از دیگر آثار سهمیه‌بندی بنزین است.