فیلم کمدی یا بازیگر کمدی
ژاک تاتی سال 1908 متولد شد. با پدری روسی و مادری آلمانی که پیش از انتخاب نام تاتی ، ژاک تاتی شف نامیده شد.
تاتی ابتدا کار پانتومیم می کرد و بعدها به ساخت فیلم روی آورد که این مصادف با اوایل دهه 30 میلادی است. از همان ابتدا وجه مستثنی در آثار او دیده شد ؛ فیلمهای تاتی به طور معمول دیالوگ چندانی نداشتند و آنچه در آن مهم بود، استفاده از جلوه های صوتی است. تاتی در تمام فیلمهایش بجز آخرین فیلمش ، بازی کرده است و در آنها نقش مردی به نام موسیو اولو را بازی می کند که وجه مشخص او یک بارانی ، چتر و پیپ اوست. این تیپ یعنی اولو در ردیف یکی از به یادماندنی ترین تیپهای کمدی در سینمای جهان شناخته می شود. نخستین فیلم او «روز جشن» نام دارد که قصه پستچی دهکده ای را روایت می کند که از کارش دست می کشد تا به یک کارناوال شادی ملحق شود. فیلم ابتدا به شیوه رنگی فیلمبرداری شد ؛ اما چون امکانات تکنیکی برای چاپ و ظهور فیلم فراهم نشده بود، در سال 1949 به شکل سیاه و سفید به نمایش درآمد. فیلم بعدی تاتی یعنی «تعطیلات موسیو اولو» که سال 1953به نمایش درآمد، کاراکتر موسیو اولو را به جهان سینما معرفی کرد. فیلم از سوی منتقدان با استقبال روبه رو شد و تاتی برای نوشتن فیلمنامه ، نامزد دریافت جایزه بهترین فیلمنامه شد. تاتی در فیلم بعدی خود به نام «عموی من » - که نخستین فیلم رنگی او نیز بود - همچنان طرح داستانی فیلم را درباره شخصیت موسیو اولو قرارداد و تضادهای کمیک شخصیت او با زندگی روزمره فرانسوی ها در دوران پس از جنگ را به تصویر کشید. این فیلم نیز توانست جایزه بهترین فیلم خارجی زبان را در سال 1958از آکادمی اسکار دریافت کند. فیلم زنگ تفریح ، محصول 1967جاه طلبانه ترین فیلم تاتی است.
این فیلم که به طریقه 70میلی متری فیلمبرداری شده است و داستانی فوتوریستی دارد، حکایت گم شدن گروهی امریکایی و بازیگر نخست فیلم یعنی تاتی است که در شهر شیشه ای و فولادین پاریس گم می شوند. فرانسوا تروفو این فیلم را تحسین کرد و گفت مانند این است که فیلم را از سیاره ای دیگر به زمین آورده اند ؛ اما فیلم با شکست تجاری سنگینی روبه رو شد.
«ترافیک»، واپسین فیلم تاتی محسوب می شود. تاتی در اینجا کوشیده است چکیده و عصاره همه فیلمهای موسیو اولو را به نمایش درآورد. موسیو اولو و خودروی خارق العاده اش قرار است در نمایشگاه خودرویی که در آمستردام برگزار می شود، شرکت کند که در طول سفر مشکلاتی برایش رخ می دهد. ریتم کند فیلم ، این امکان را از آن سلب می کند که بتواند شوخی هایش را به طور کامل به تماشاگرش منتقل کند. فیلم در واقع از این سخن می گوید که اگر انسان در مواجهه با فناوری روز دنیا نتواند خودش را با آن تطبیق دهد، آن وقت چه باید بکند؛ آنچه موسیو اولو طراحی کرده ، خودرویی است نامتعارف. مساله اصلی این است که این خودرو به مقصد یعنی همان نمایشگاه رسانده شود. تاتی در اینجا نیز به سبک و سیاق آثار پیشین خود کمتر از دیالوگ استفاده می کند ؛ بنابراین آنچه باید استفاده شود، چیزی است که در شخصیت اولو وجود دارد و با او عجین شده است. شاید آنچه در کمدی ژاک تاتی وجود دارد و او را با بزرگان عالم سینمای کمدی در تضاد قرار می دهد، این باشد که فیلمهای تاتی ازجمله همین فیلم ترافیک به گونه ای ساخته شده اند که بدون وجود موسیو اولو یا اگر راحت تر بگوییم بدون وجود تاتی ، آثاری ناتمام هستند. در فیلم ترافیک شما اگر موسیو اولو را رها کنید و نخواهید او در فیلم حضور داشته باشد، فیلم مانند آثار کمدی های ساده انگارانه فرانسوی می شود که در آنها برخی رویدادهای شبه خنده دار به چشم می خورند و تماشاگر نمی داند که چه چیز در این رویدادها قرار است بامزه به نظر برسد. اگرچه در سینمای کمدی آنچه اهمیت دارد فردیت است (همانند چاپلین بزرگ)؛ اما آنچه موجب می شود در فیلم تاتی به این مساله شک کنیم که کمدی او آیا یک کمدی موفق است ، تکیه بیش از اندازه به موسیو اولوست. اگر اولو را از فیلم حذف کنیم ، آیا فیلم همچنان یک اثر کمدی شاد خواهد بود؛
شاپور عظیمی
گفت و گو
