چگونگی شکل​گیری نقش‌های ماندگار آثارمذهبی

پولاد کیمیایی:در آثار مذهبی، صداقت حرف اول را می‌زند

پولاد کیمیایی برای بازی در سریال «خون‌بها» که تجربه بازی در یک سریال با تم مذهبی را به کارنامه هنریش اضافه کرد، بازی در چنین سریال‌هایی را نوعی افتخار برای یک بازیگر می‌داند.

شما در یک سریال مناسبتی ویژه ایام محرم به نام خون‌بها بازی کردید. چه شد تصمیم گرفتید در چنین اثری بازی کنید؟

همواره دغدغه بازی در کارهای متفاوت با سوژه‌ای بکر را داشتم به همین علت دوست داشتم تجربه بازی در یک کار مناسبتی را هم به کارنامه هنریم اضافه کنم. وقتی بازی در سریال «مرگ تدریجی یک رویا» را به پایان بردم به من پیشنهاد بازی در سریال خون‌بها شد. من هم دیدم این سریال زیربنای مذهبی بسیار قشنگی دارد و به عنوان یک کار مناسبتی در دهه اول محرم می‌تواند به یک اثر تاثیرگذار فارغ از کلیشه بدل شود.

به نظر شما در شرایط کنونی که پیرامون‌مان پر از سوژه‌های مختلف است می‌توان پرداخت متفاوتی نسبت به ماه محرم داشت؟

بله. به نظرم می‌توان به وقایعی که در این ایام رخ داده و تاثیر زیادی بر باور و اعتقادهای ما گذاشته از منظرهای متفاوتی نگریست. به همین علت می‌توان بارها این سوژه را از زوایای مختلف پرداخت کرد. تجربه نشان داده در طول این سال‌ها تلویزیون هرگاه در این زمینه موفق عمل کرده و آثار خوبی را با تم مذهبی بویژه برای ایام محرم ساخته است، توانسته مخاطبان بسیاری را با خود همراه کند.

دوست دارید باز هم در کارهایی که ویژه این ایام ساخته می‌شود، حضور پیدا کنید؟

اگر شرایطش برای من فراهم شود بله، ولی به این شرط که قصه متفاوتی داشته باشد و این امکان را به من بدهد تا یک نقش جدید را تجربه کنم. به همین علت دوست دارم اگر این اتفاق رخ می‌دهد در بهترین شرایط ممکن رخ دهد، چون بر این باورم که این سبک کارها برای هر بازیگری نوعی افتخار در کارنامه هنریش محسوب می‌شود و به همین دلیل باید در انتخاب آن دقت زیادی کرد.

به نظرتان بازی در یک سریال مذهبی آن هم در ایام محرم چه تفاوتی با دیگر کارها برای یک بازیگر دارد؟

به نظرم در این سبک کارها صداقت حرف اول را می‌زند و یک بازیگر زمانی می‌تواند در این آثار بدرخشد که از شعارزدگی و کلیشه خودش را دور کند و با صداقت و ایمان درونش با مخاطبان ارتباط برقرار کند.

فریبا کوثری:آثار تاریخی نباید​ کلیشه​ای باشد

فریبا کوثری برای بازی در سریال «معصومیت از دست رفته» توانست خودش را به عنوان یک بازیگر توانمند مطرح و یکی از بهترین بازی‌هایش را در آن اثر ارائه کند.

شما یکی از بهترین بازی‌هایتان را در سریال معصومیت از دست رفته ارائه کردید. کمی در مورد این اثر صحبت کنید؟

سریال معصومیت از دست رفته را بی‌تردید یکی از موفق‌ترین آثارم در کارنامه هنری می‌دانم، چون این اثر از قصه جذابی برخوردار بود. به نظرم کارهای تاریخی آن هم با درونمایه مذهبی از ظرفیت بسیاری برای جذب مخاطب برخوردار هستند. این اثر هم به شیوه ای بسیار متفاوت و جذاب به عشق به امام حسین(ع) پرداخت و همین پرداخت متفاوت باعث جذب مخاطبان می‌شود.

شما در این سریال ایفاگر نقش ماریا نصرانی بودید؛ زنی که بشدت به اولاد امام علی عشق می‌ورزید و علاقه خاصی به امام حسین(ع) داشت. کمی در مورد این نقش که بسیار هم باورپذیر از آب درآمد، صحبت کنید؟

به نظرم این نقش جزو آن دسته از نقش‌هایم به شمار می‌رود که شاید دیگر برایم پیش نیاید نظیر آن را بازی کنم. وجود این زن پر از عشق به امام حسین(ع) بود و همین موضوع به او معنویت خاصی می‌بخشید، ایفا کردن این نقش با توجه به ارادتی که به این خاندان دارم، برایم جذابیت خاصی دارد.

به نظرتان چرا دیگر سریال‌هایی نظیر این اثر ساخته نشده است؟

من این مشکل را بیش از هر چیزی متوجه فیلمنامه می‌دانم. اگر ما در این زمینه دقت بیشتری به عمل آوریم و سراغ فیلمنامه‌هایی با درونمایه تاریخی برویم و از کلیشه فاصله بگیریم بی‌شک می‌توانیم آثاری موفق ارائه کنیم.

مجید مظفری: بازی بازیگر نباید در تضاد با باور مردم باشد

مجید مظفری، یکی از بازیگران سینما و تلویزیون که تجربه حضور در کارهای مناسبتی ـ مثل «سفر سبز» ـ را دارد، معتقد است: کارهای مناسبتی از جمله کارهای تلویزیون است که با دقت بیشتری از سوی گروه سازنده، مدیرگروه و مسئولان ساخته می‌شود. وقتی بحث ساخت مجموعه‌های مناسبتی است، معمولا شاهد پروسه‌های طولانی تحقیق و پژوهش هستیم و حتی در بحث مالی هم حساسیت‎های زیادی وجود دارد.

وی ادامه می‌دهد: امروزه کارهای مناسبتی با استقبال زیاد مخاطبان مواجه است و همین امر مشکلات و حساسیت‌های گروه سازنده را دوچندان می‌کند. از آنجا که در کارهای مناسبتی گوشه‌ای از تاریخ و حوادثی بیان می‌شود می‌بینیم این‌گونه کارها به مستند نزدیک‌تر است و با واقعیات انطباق بیشتری دارد، بنابراین همان‌طور که گفتم حساسیت بیشتری می‌طلبد.

این بازیگر تاکید می‌کند: اغلب از بازیگرانی که در این‌گونه کارها بازی می‌کنند مطمئن هستند و چون این آثار مخاطبان بالایی دارد بازیگران سعی می‌کنند بهترین بازی را انجام دهند تا تاثیر بگذارند. گرچه کارهای مناسبتی از امکانات بیشتری برخوردار است، اما همان‌طور که گفتم حساسیت بالایی دارند و فشار زیادی روی گروه است. یکی از معضلات چنین کارهایی این است که عوامل خیلی دیر آغاز به کار می‌کنند و همین مساله باعث می‌شود همه تحت شرایط سختی کار را به سرانجام برسانند. بنابراین به نظرم برنامه‌ریزی دراز​مدت می‌تواند استرس و فشارکارهای مناسبتی را کاهش دهد تا شاهد کارهای باکیفیت بیشتری باشیم.

وی با بیان حساسیت‌های بالای بازی در این گونه مجموعه‌ها یادآور می‌شود: بیشتر کارهای مناسبتی ما در قالب کارهای مذهبی قرار می‌گیرند و این مساله سبب می‌شود نگاه‌های مردم روی موضوع حساس‌تر شود، چراکه موضوع با باورهای عقیدتی، سیاسی و اجتماعی مردم تماس مستقیم دارد. وقتی من به عنوان بازیگر در چنین کارهایی حضور می‌یابم سعی می‌کنم طوری بازی کنم و روی کار اشراف داشته باشم که مغایر با اعتقادات و باورهای مخاطبان نباشد.

این بازیگر می‌گوید: کارهای مناسبتی برای بازیگران از حساسیت زیادی برخوردار است از این‌رو اغلب شاهد هستیم حتی روی حرکات و تکنیک‌های بازیگری خود دقت می‌کنند تا رفتاری انجام ندهند که با باور مردم یکسان نباشد.

رویا تیموریان:درام قوی، انگیزه بازی در آثار مذهبی است

رویا تیموریان در سریال «شب دهم» ساخته حسن فتحی ایفاگر نقشی متفاوت در این اثر بود. تیموریان معتقد است علاوه بر رویکرد جامعه برای دنبال کردن سریال‌های مذهبی، آنچه برای یک بازیگر می‌تواند عامل برانگیزاننده باشد، درام قوی موجود در یک اثر است.

شب دهم بی‌تردید یکی از موفق‌ترین سریال‌هایی بود که در ایام محرم پخش شد. به نظرتان علت موفقیت این اثر چه بود؟

بی‌شک مهم‌ترین علت دیده شدن این کار به خاطر فیلمنامه خوب و تاثیرگذار آن بود و این که کارگردان با تیزهوشی سراغ یک ملودرام قوی و جذاب رفت و آن را با تعزیه که یک هنر نمایشی است ترکیب کرد و همین موضوع به جذابیت کار کمک زیادی کرد.

شما هم در این اثر یک کاراکتر خاطره‌انگیز را بازی کردید؟

بخش زیادی از این جذابیت همان طور که به نوعی در سوال قبلی هم به آن پاسخ دادم در خود فیلمنامه نهفته بود. حسن فتحی در رسیدن من به این نقش کمک زیادی کرد. شخصیتی که به ظاهر منفی می‌آمد، ولی آدمی بود که مظلوم واقع شده بود و هنوز در دنیای ویران خودش زندگی و فکر می‌کرد. به هر شکلی که شده با اسارت دیگران بخصوص برادرزاده‌اش می‌تواند نوعی دیگر از زندگی را تجربه کند.

به نظرتان سریال‌های تلویزیونی در ایام محرم می‌توانند بعد اعتقادی مخاطبان را تقویت کنند؟

اگر این کار به شکل درست و حرفه ای انجام شود بله، ولی مساله این است که در این زمینه ما اول از همه به یک درام قوی و به دور از کلیشه احتیاج داریم و بعد این که یک کارگردان قوی بتواند آن را بدرستی تقویت کند.

مردم ما به کارهای مذهبی علاقه‌مند هستند و هر بار که کار خوبی در این زمینه به آنها ارائه شده است آنها با علاقه و عشق خاصی آن را تماشا می‌کنند.

اگر بازهم شرایط بازی در کارهایی از این دست برای شما فراهم شود در آن نقش‌آفرینی می‌کنید؟

اگر به خوبی و زیبایی شب دهم باشد چراکه نه؛ چون این کار، هم به لحاظ اعتقادی و هم نوع بازی برای من جذاب بود، در این راه بشدت بر این باورم که باید کارها را از شعار و کلیشه دور کرد.

جهانگیر الماسی: بازی در «دو طفلان مسلم» ریشه در دوران کودکی من داشت

جهانگیر الماسی، بازیگر و کارگردان می‌گوید: ما ملتی هستیم که سابقه کهن در مدنیت و هویت خود داریم. ستون‌های این هویت بر اعتقادات، رفتار، توانایی‌ها، تخصص‌ها و کنش و واکنش ما نسبت به جهان هستی و از سوی دیگر و مهم‌تر از آن برای تشکل یک جامعه دینی، بر حراست و بقای آن استوار است. دهه محرم و همه مراسم مربوط به آن، یادآور آزادی و آزادگی امام حسین(ع) است.

بازیگر سریال «دوطفلان مسلم» ادامه می‌دهد: در همه این سال‌ها، تلاش‌های همکارانم در حوزه هنرهای نمایشی مانند تلویزیون، سینما، تئاتر و... بهره‌گیری از جوانب این اعتقادات در حوزه سینما و تلویزیون و تصویر درست و ماندگار از واقعه کربلا بوده و این تلاش بخوبی دیده شده و به چشم آمده است. تدبیر مدیران رسانه، سینما یا گرایش خود هنرمندان به اعتقادات مذهبی جامعه‌شان، این‌گونه آفرینش‌های هنری را رقم می‌زند، چون این که هنرمندان از بطن مردم بلند شده‌اند و بر همین اساس، معتقدند پرداخت درست اعتقادات و باورهای مردم، یک لازمه در کارهای تلویزیونی و نمایشی است.

وی می‌گوید: من تعزیه طفلان مسلم را در دوران کودکی دیده بودم و برایم در همان روزها و عوالم کودکانه ـ در حالی که چیزی از تاریخ سیاسی و اجتماعی دین‌مان نمی‌دانستم ـ جذاب و در عین حال دردناک بود. شاید علت حضورم در مجموعه تلویزیونی «دو طفلان مسلم» به همین احساس دوران کودکی‌ام بازگردد. در ضمن آن که این فیلمنامه بر اساس تعزیه نوشته شد و کنش و واکنش‌های دراماتیک داشت. در واقع نویسنده متنی را از تاریخ گرفت و آن را منظوم کرد و ما هم از آن تعزیه به شکل نمایشی استفاده کردیم.

الماسی می‌گوید: باید این نکته را در نظر داشت که مهم‌ترین وجه واقعه کربلا، ماهیت این مبارزه است. من در گذشته یک برنامه روتین شبانه نیز در تلویزیون داشتم که در هیات‌ها داستان حسین بن علی(ع) را جستجو می‌کردیم، چرا که معتقد بودم جوانان باید ماهیت قیام حسینی را باورکنند. به عبارتی دیگر، مهم‌ترین کاستی نزد جوانان ما این است که فقط می‌دانند امام حسین(ع) با ظلم یزید به شهادت رسید، اما این که اصلا قیام ایشان برای چه بود و چرا قیام کرد، اهمیت بیشتری دارد. این که چرا مکه را در حین حج ترک کرد و چرا حتی قصد داشت به ایران بیاید و این بیعت نکردن با یزید چه دلیلی داشته است.او ادامه می‌دهد: جالب‌تر از همه این که رهبر این قیام را بسیاری از آزادمردان قرن بیستم تا قرون میانه با همین اعتبار و احترام قبول دارند و با همین سوگواری به ماجرا نگاه می‌کنند. آزادی حسین بن علی(ع) و قیمومیت‌اش به دین جدش، مبدا بسیاری از ایدئولوژی‌های قرن‌های بعد هم بوده است، چنان که ما بارها دیده‌ایم آنها که دین را باور ندارند هم به آزادگی شهید کربلا احترام می‌گذارند و گاه حرف‌ خود را با سخنان امام حسین(ع) آغاز می‌کنند.

آزیتا حاجیان:قصه خوب، بازیگر و مخاطب را جذب می‌کند

سریال «سفر سبز» را هم می‌توان جزو سریال‌های موفق با نیم نگاهی به ایام محرم دانست، این سریال با ظرافت خاصی یک قصه عاشقانه را بین دو جوان با دو مذهب متفاوت با ایام محرم گره زد و آزیتا حاجیان ایفاگر یکی از نقش‌های کلیدی این اثر بود.

با این که تلویزیون طی سال‌های اخیر آثاری با محوریت ایام محرم می‌سازد، اما سریال‌های ​خاصی بودند که توانستند در این زمینه موفق​تر ظاهر شوند. علتش چیست؟

بی‌شک بخشی به این دلیل است که چنین آثاری سعی دارند به شکل مستقیم به این موضوع بپردازند و معمولا مسائل را خیلی رو و بدون رعایت کردن درام قوی روایت می‌کنند، در حالی که سریالی در این زمینه می‌تواند به موفقیت بیشتر دست یابد که در یک فضای جدید، درامی جذاب را برای مخاطبان تعریف کند.

به نظرتان سریال سفر سبز چه ویژگی ممتازی داشت که تا این حد توانست نظر مخاطبان را به خود جذب کند؟

عمده‌ترین دلیل موفقیت این سریال ورای کارگردانی خوب و بازی بازیگرانش به این علت بود که این اثر سراغ یک قصه جذاب و پرکشش رفت. اثری که به خودی خود قابلیت جذب مخاطب را داشت و در آمیختن این موضوع با دهه محرم که برای همه شیعیان حس و حال عجیبی دارد باعث شد مخاطبان نگاه ویژه‌ای به این اثر داشته باشند.

طی سال‌های اخیر، تلویزیون همواره کوشیده در ایام محرم چند اثر مناسبتی برای مخاطبان تدارک ببیند. به نظرتان این موضوع می‌تواند برای مردم با این رویکرد جذاب باشد؟

البته اگر شما به تاریخ مذهبی ایران نگاهی بیندازید متوجه خواهید شد تعزیه که در واقع یک اثر نمایشی است برای مخاطبان ما جایگاه ویژه‌ای دارد. به همین خاطر ساخت آثار تصویری و نمایشی تاثیر زیادی بر مخاطبان به لحاظ تقویت اعتقادات مردم و حس همذات‌پنداری دارد.

با این اوصاف ما به لحاظ سوژه دچار نوعی تکرار نمی شویم؟

نه ، البته این موضوع ارتباط مستقیمی با نگاه سازنده این کار دارد، چراکه می‌توان با برداشت های متفاوت به یک موضوع آن را بارها با ادبیات مختلف روایت کرد.

نگار حسینی