چرخش استرتژیک چین به سمت مسکو

در زمانی که آمریکایی‌ها از آرایش جدید اولویت‌های امنیتی شان یا به اصطلاح چرخش به سمت آسیا سخن می‌گویند، برخی تحلیلگران مسائل چین، تصمیم شین در دیدار از مسکو را ژستی که آمریکا را نشانه گرفته تعبیر ‌کردند. چین این به اصطلاح چرخش آمریکا را تهدید آمیز تلقی کرد، هرچند واشنگتن تلاش کرد آن را طور دیگری نشان دهد.

به‌طور معمول رهبران جهان همواره مقصد اولین سفرهایشان را از میان کشورهای دوستی که روابط با آنها پیچیده و بغرنج‌تر است، انتخاب می‌کنند. روابط چین و روسیه ـ که در چند دهه قبل دشمن یکدیگر محسوب می‌شدند ـ اکنون در شرایط مطلوبی قرار دارد. ولادیمیر پوتین در جلب دوستی رهبر جدید چین تلاش زیادی از خود نشان می‌دهد.

هر دو کشور بیزار از سلطه جهانی آمریکا و نیز مداخله این کشور در دیگر وقایع و رویدادهای جهانی بویژه مساله سوریه هستند.

در گزارش جدید بنیاد صلح کارنگی خاطر نشان شده است با افزایش هشدارآمیز تنش میان چین و ژاپن بر سر جزایر مورد مناقشه دو کشور آقای شین خواهان وضعی آرام در مرزهای طولانی چین و روسیه است. اکنون ایجاد رابطه صمیمی با روسیه اولویت اصلی چین به شمار می‌رود. شکاف میان چین و روسیه در سال‌های دهه 50 میلادی به هر دو کشور آموخته است که تنش‌ها می‌تواند به مرزهای مشترک که اکنون به بیش از 4000 کیلومتر بالغ می‌شود؛ کشیده شود. اما با این همه و با وجود دوستی استراتژیک، روابط دو کشور آنقدرها که باید مطلوب نیست. روس‌ها با‌وجود نجش چین، تامین‌کننده اصلی تسلیحات پیشرفته برای هند و ویتنام هستند.

این دو کشور رابطه خوبی با پکن ندارند. از منظر روس‌ها، چین که تا این اواخر خریدار اصلی تسلیحات روسیه بود، اکنون به رقیب اصلی مسکو در تولید و فروش سلاح البته با کپی کاری و طراحی‌های روسی تبدیل شده است. در مسائل انرژی نیز محدودیت‌ها در روابط دو کشور کاملا آشکار است.

دو کشور در حال کشمکش و مجادله‌ای طولانی و سخت بر سر تقاضای خرید روزافزون نفت و گاز روسیه از جانب چین هستند. سال‌هاست که برنامه انتقال گاز روسیه از طریق خط لوله به چین به دلیل چانه زنی دو طرف بر سر قیمت متوقف مانده است. ماه گذشته شرکت گاز پروم غول انرژی روسیه که تحت نفوذ پوتین قرار دارد، اعلام کرد نشانه‌هایی از حصول توافق با چینی‌ها تا پایان سال وجود دارد که البته بعدها معلوم شد این اعلام امید بیهوده‌ای بوده است. با این حال مذاکرات هر دو طرف کماکان با‌جدیت ادامه دارد.

شین جین‌پینگ علاقه شدیدی به ابراز ادبیات ملی‌گرایانه دارد. وی در هفدهم مارس در پایان سیزدهمین روز کنگره ملی خلق برخی شعارهای محبوب جامعه را تکرار کرد: کشور باید در رسیدن به رویای چینی رنسانس بی‌نظیر اهتمام بیشتری از خود نشان دهد.

درست پس از این اظهارات، ارتش چین با انتشار بیانیه‌ای به نیروهای نظامی قول داد که حمایت قاطعانه‌ای از این تلاش‌ها به‌عمل آورد.

چنین اظهاراتی همسایگان چین را که نگران گستاخی پکن درباره جزایر مورد مناقشه هستند، بیش از پیش به‌سمت کمک آمریکا متمایل خواهد کرد.

با این همه آقای شین قصد پشت کردن به آمریکا ندارد. جک لیو، وزیر جدید خزانه داری باراک اوباما اخیرا به چین سفر کرد و شین در ملاقاتش به وی اطمینان داد که رابطه با آمریکا از اهمیت فوق‌العاده‌ای برای پکن برخوردار است.

سفر لیو نشان‌دهنده از سرگیری روابط دو کشور در سطوح بالا و پس از یک وقفه چند ماهه به‌خاطر انتخابات ریاست جمهوری آمریکا و نیز انتقال مسئولیت به شین جین‌پینگ بود.

جان کری، وزیر خارجه آمریکا نیز در ماه آوریل سفری به پکن خواهد داشت که همه اینها حکایت از ملاحظات دوکشور در عادی‌سازی روابط تجاری است. جابه‌جایی‌های اخیر در میان دیپلمات‌های ارشد چین نیز نشان‌دهنده آن است که شین تاکید فراوانی بر مدیریت روابط بد قلق با آمریکا و ژاپن دارد. موضوعات اضطراری نظیر هکرهای تحت حمایت دولت چین و وضع روابط پرمخاطره با ژاپن که در صورت بروز جنگ پای آمریکا را نیز به معرکه باز خواهد کرد، مسائل پیش‌روی دو کشور است.

در جلسات اخیر کنگره خلق، آقای یانگ جیچی وزیر خارجه سابق به سمت مشاور ارشد شین جین‌پینگ در امور خارجه برگزیده شد. وی در گذشته به اظهارات پرخاشگرانه علیه آمریکا هم شهور بود. وزیر خارجه جدید چین وانگ یی متخصص مسائل آسیاست که از سال 2004 تا سال 2007 سفیر پکن در توکیو بوده است.

وانگ پیش از این نقش تاثیرگذاری در کاهش تنش‌ها میان دو کشور و بهبود روابط بازی کرد اما اکنون این روابط به‌خاطر رویارویی بر سر جزایر سنکاکو در شرق دریای چین بسیار تیره‌تر شده است. تا این لحظه آقای شین نشانه‌ای از تمایل به خواباندن این مناقشه از خود بروز نداده است.

تحکیم سریع قدرت از سوی رئیس‌جمهور می‌تواند به معنای آن باشد که گرایش‌های آقای شین در سیاست خارجی نسبت به جیانگ زمین و هو جین‌تائو دو نفر از اسلافش بسیار سریع‌تر آشکار خواهد شد.

فارین پالیسی / مترجم: ایرج جودت