دایناسورهای بلعنده زیر ذره‌بین

سال‌ها زمان صرف پی بردن به این حقیقت کرده‌اید که راز غول‌پیکر بودن دایناسورها را باید در نوع غذا خوردشان پیدا کرد. رسیدن به چنین نتیجه‌ای چرا اینقدر زمان برده است؟

دایناسورها زنده نیستند و ما نیز اطلاعات بسیار محدودی از آنها داریم. برای پیدا کردن پاسخی روشن به این پرسش که چرا این حیوانات بسیار غول‌پیکر بوده‌اند، راهی نداشتیم جز این که برای بررسی سایر تحقیقات به عمل آمده در گذشته و همچنین کنکاش در فسیل آنها مدت زیادی را صرف کنیم. ما اکنون به این نتیجه رسیده‌ایم که دایناسورها رژیم غذایی در قالب فست‌فود داشته‌اند و به جای این که شکار خود را بتدریج بجوند یکباره آن را می‌بلعیده‌اند. در حقیقت این یک معادله بسیار ساده است. هر چه حیوان بزرگ‌تر باشد، زمان بیشتری را صرف سیر کردن خود می‌کند. این نکته به معنای آن است که یک فیل بسیار کم می‌خوابد. این حیوان روزانه‌تا 18 ساعت زمان صرف خوردن می‌کند. این وضعیت درخصوص دایناسورها نیز صدق می‌کند، به طوری که متوجه شده‌ایم اگر طول شبانه‌روز 30 ساعت هم بود این حیوانات تقریبا تمامی این مدت را صرف سیر نگاه داشتن خود می‌کردند.

این همان پاسخی است که برای رسیدن به آن گروهی از دانشمندان بین‌المللی زمانی در حدود 6 سال را صرف کرده‌اند. این تحقیقات با بودجه کلانی درحدود 3 میلیون یورو انجام شده است. تمامی این آمار و ارقام حکایت از اهمیت یافته‌های این پروژه دارد. ما همیشه این پرسش را برای خود مطرح می‌کردیم که چرا حیوانات درشت‌اندام امروزی نظیر فیل‌ها به اندازه دایناسورها و بخصوص دایناسورهای گردن دراز میلیون‌ها سال پیش نیستند. اکنون می‌توان حداقل یک دلیل روشن و قاطع برای این پرسش مطرح کرد: حیوانات امروزی می‌جوند، اما دایناسورها می‌بلعیدند!

پیش از هر چیزی باید گفت جویدن به هضم سریع غذا کمک می‌کند. زمانی که غذا به تکه‌های کوچک‌تر خرد می‌شود، سطح کلی آن افزایش یافته و در نتیجه آنزیم‌های معده راحت‌تر می‌توانند پردازش‌های لازم را روی آن انجام دهند. حیواناتی که گیاهخوار هستند از این قابلیت مهم برخوردارند اما باید توجه داشت که جویدن به زمان نیاز دارد، که چنین شرایطی برای حیواناتی با ابعاد بسیار بزرگ نظیر دایناسورهای گردن دراز همخوانی ندارد. همچنین یک رابطه منطقی دیگر را نیز می‌توان مطرح کرد.

فرآیند جویدن به سر بزرگی نیاز دارد چون باید ماهیچه‌ها و دندان‌های بزرگی به کار گرفته شوند. اگر دقت کنید متوجه می‌شوید فیل‌ها که دارای سرهای بزرگی هستند از جمله بهترین حیوانات گیاهخواری در دنیا به شمار می‌آیند که بخوبی می‌جوند. با این حال دایناسورهای گیاهخوار سر کوچک و جمجمه سبکی داشته‌اند. تحقیقات نشان داده که تنها همین حقیقت علمی آنها را قادر ساخته تا گردن‌های درازی داشته باشند.

اتفاقا این بخش از جمله قسمت‌های جذاب و هیجان‌انگیز تحقیقات ما بوده است. ما متوجه شده‌ایم که دایناسورهای عظیم‌الجثه و گیاهخوار میلیون‌ها سال پیش علاقه زیادی به خوردن گیاهان سوزنی شکل داشته‌اند. در حقیقت این غذا بخش ثابتی از رژیم غذایی این حیوانات به شمار می‌آمده است. بخشی از تحقیقات ما نشان داده است این نوع گیاهان از حیث مغذی بودن قابل توجه هستند.
با این حال امروزه تنها حیوانات اندکی از آنها به عنوان منبع غذایی استفاده می‌کنند. یک دلیل اصلی برای چنین عدم تمایلی این است که خوردن چنین گیاهانی کار چندان ساده‌ای نیست و تأثیر خوبی نیز بر دندان‌ها ندارد. این نوع گیاهان دربرگیرنده حجم قابل توجهی از سیلیکات هستند که همچون کاغذ سمباده عمل می‌کنند. با این حال تا زمانی که این گیاهان بلعیده شده و نه جویده می‌شوند، هیچ مشکلی برای دندان‌ها و حیوان به وجود نمی‌آید. نکته جالب توجه دیگر این است که بر اساس یافته‌های جدید، این نوع دایناسورها به طور غیر معمول و در یک چرخه یک ماهه دندان جدید در می‌آوردند.

دایناسورها و بخصوص دایناسورهای گیاهخوار گردن دراز، معمولا نرخ زاد و ولد قابل توجهی داشته‌اند. همین نکته موجب می‌شد تا همواره شمار قابل توجهی از آنها به زندگی خود ادامه دهند. تحقیقات گوناگونی در این زمینه انجام شده که نشان می‌دهد ده‌ها میلیون سال پیش اوضاع جوی زمین آنچنان برای حیات دایناسورها فراهم بوده است که شمار قابل توجهی از آنها در نقاط مختلف زندگی می‌کرده‌اند.

گرچه در پایان دور نخست تحقیقات قرار داریم و نتایج مختلفی به دست آورده‌ایم، اما هنوز این آغاز راه است. ما به دنبال تشخیص دقیق‌تر دایناسورها در زمینه غذا خوردن هستیم. تاکنون نگاه نسبتا کلی به این موضوع داشته‌ایم اما در نظر داریم در آینده نگاه موشکافانه‌تری به گونه‌های مختلف دایناسوری داشته باشیم. البته ادامه این تحقیقات صرفا به منابع مالی موردنیاز بستگی دارد. تحقیقات ما در دور نخست حدود 6 سال به طول انجامید و درصورتی که ادامه داشته باشد می‌تواند یکی از طولانی‌ترین تحقیقات علمی جهان در چند دهه گذشته لقب بگیرد.