دنیای امروز مکان مناسبی نیست

میخائیل گورباچف آخرین رهبر شوروی سابق، در مقاله‌ای در روزنامه ایندیپندت نوشته است: 20 سال از سقوط دیوار برلین می‌گذرد؛ یکی از نمادهای شرم آور جنگ سرد. امروز می‌توانیم حوادث آن زمان را بازبینی کنیم و در یک مسیر عقلانی که احساسات در آن کمرنگ است، اتفاقات آن زمان را ارزیابی کنیم. اولین مشاهده خوش بینانه‌ای که وجود دارد، این اظهار نظر " پایان تاریخ فرا نرسیده بود" (اگرچه خیلی‌ها معتقد بودند پایان تاریخ فرا رسیده بود) است؛ اما هیچکدام دنیایی که اکثر سیاستمداران نسل من به آن اعتقاد داشتند، نبود؛ دنیایی که با پایان جنگ سرد بشر بتواند در نهایت، بی‌معنایی رقابت‌های تسلیحاتی، درگیری‌های خطرناک منطقه‌ای و درگیری‌های ایدئولوژیکی را فراموش و ورود به قرن طلایی امنیت جمعی، استفاده عقلانی از منابع، پایان فقر و بی عدالتی و احیای هماهنگی با طبیعت را مورد توجه قرار بدهد.

گورباچف نوشته است: دیگر پیامد مهم پایان جنگ سرد، تحقق یکی از مفروضات افکار جدید بود، وابستگی درونی عوامل بسیار مهم که در زندگی و توسعه بشر نقش دارند. این امر نه تنها شامل روند حوادث روی داده در قاره‌های مختلف است، بلکه شامل ارتباط تنگاتنگ میان تغییرات در شرایط اقتصادی، تکنولوژیکی، اجتماعی، جغرافیایی و فرهنگی بوده است که زندگی روزانه میلیونها انسان را در کره‌ی زمین به خطر می‌اندازد. در نتیجه، بشر شروع به تغییر خود به یک تمدن واحد کرد.

رهبر شوروی سابق افزوده است: در عین حال، از بین رفتن موانع و مرزها که از سوی خیلی‌ها غیرمنتظره بود، ارتباط میان کشورهایی را که سیستم‌های سیاسی، فرهنگی و سنتی متفاوت داشتند، فراهم کرد. به طور طبیعی، ما سیاستمداران قرن گذشته می‌توانیم نسبت به اینکه از بروز خطر "جنگ گرماهسته‌ای" جلوگیری کردیم، افتخار کنیم. با این حال برای چندین میلیون نفر در سراسر جهان، دنیا به یک مکان امن‌تر تبدیل نشده است و درگیری‌های بی‌شمار محلی، قوی-نژادی و مذهبی به نظر می‌رسد که همانند مصیبتی بر نقشه جدید سیاست جهان نازل شده و شمار زیادی قربانی بر جای گذاشته است.

گورباچف می‌افزاید: رفتارهای غیرعقلانی و عدم مسئولیت‌پذیری نسل جدید سیاستمداران باعث شده تا هزینه‌های امور دفاعی کشورهای زیادی ،چه کوچک و چه بزرگ ، از دوران جنگ سرد بیشتر شود و باعث شود تا تاکتیک‌های استفاده از ابزار نظامی بار دیگر به ابزار استاندارد برخورد با درگیری‌ها و عادی شدن آن در روابط بین‌الملل تبدیل شود.

در این مقاله آمده است: طی چند دهه گذشته، دنیا به یک مکان قابل قبول و مناسب تبدیل نشده بود. اختلاف طبقاتی میان ثروتمندان و فقرا باقی مانده و یا افزایش یافته است. این پدیده نه تنها در کشورهای در حال توسعه بلکه در کشورهای توسعه یافته نیز وجود دارد. مشکلات اجتماعی در روسیه همانند دیگر کشورهای شوروی سابق ثابت می‌کند که کنار گذاشتن مدل ناقص اقتصاد متمرکز و طرحهای بوروکراتیک کافی نیست و اینکه نه تنها این اقدام قابلیت رقابت جهانی‌ هر کشوری را تضمین نمی‌کند بلکه احترام برای اصول عدالت اجتماعی و ارزش گذاشتن به استانداردهای معیشتی مردم را نیز تضمین نمی‌کند.

رهبر شوروی سابق  نوشته است: اکنون چالش‌های جدید به چالش‌های گذشته افزوده شده است. یکی از این چالشها تروریسم است. در فضایی که جنگ جهانی دیگر ابزار بازدارندگی میان قدرتمندان جهان نیست، تروریسم "به بمب اتم افراد ضعیف" تبدیل شده است. گسترش بدون کنترل تسلیحات کشتار جمعی، رقابت میان رقبای دوران جنگ سرد برای رسیدن به سطوح تکنولوژیکی در تولید تسلیحات و حضور مدعیان جدید برای نفوذ در دنیای چند قطبی همه و همه باعث بروز فجایع در دنیای سیاست جهانی شده است.

گورباچف در پایان آورده است: بحران ایدئولوژی‌ها که خطر بروز بحران ایده‌آل‌ها، ارزش‌ها و اخلاقیات را به وجود آورده باعث بروز بدبینی‌های سیاسی و پوچ گرایی در دنیای امروز شده است. دستآورد واقعی که می‌توانیم به خاطر آن جشن بگیریم، این است که قرن بیستم پایان ایدئولوژی‌های استبدادی بوده است. هنوز هم ایدئولوژی‌های جدید به سرعت در حال جایگزین شدن به جای ایدئولوژی‌های قدیمی است (چه در شرق و چه در غرب). اکنون اکثرا فراموش کرده‌اند که عامل سقوط دیوار برلین تغییرات جهانی نبوده است، بلکه در یک سطح گسترده‌تر بروز جنبش‌های اصلاحاتی محبوب در شرق به ویژه در شوروی سابق عامل آن شد. بحران اقتصادی جهان امروز نشان داد که الگوی اجرا شده غرب در جهان امروز دارای نواقص زیادی است و اینکه در راستای اعمال اصلاحات عمیق دموکراتیک نه تنها به سوسیالیسم بوروکراتیک بلکه به نظام سرمایه داری فرالیبرالی نیاز است. باید در راستای ایجاد دنیای جدید گام برداریم و در این مسیر فعالانه عمل کنیم.

ایسنا